Bateri Struktur “Massless”: Masa Depan EV & Logistik Pintar

Sekitar 60–70% kos kenderaan elektrik hari ini datang daripada pek bateri dan sistem kuasa. Dalam logistik, setiap kilogram tambahan pada lori atau van akan terus makan kos bahan api atau tenaga, dan potong margin yang memang sudah nipis.

Most companies get this wrong: mereka hanya fikir tentang “tambah bateri” untuk capai jarak lebih jauh, bukan “ubah cara bateri itu wujud” dalam struktur kenderaan.

Di sinilah konsep bateri struktur “massless” mula jadi menarik. Bukan sekadar bateri lebih kecil atau lebih murah, tetapi bateri yang menyatu dengan rangka, panel badan, malah lantai kenderaan. Untuk Malaysia, dengan Petronas, TNB dan pemain logistik seperti Pos Malaysia dan GDex sedang menekan pedal digitalisasi dan AI, teknologi ini bukannya sains fiksyen – ia bakal jadi komponen penting dalam AI in Transportation & Logistics dalam dekad ini.

Artikel ini kupas bagaimana bateri struktur akan ubah reka bentuk kenderaan, apa kaitannya dengan AI, dan kenapa pemain tenaga & logistik di Malaysia patut mula ambil posisi dari sekarang.

---

Apa Itu Bateri Struktur “Massless” – Dan Kenapa Ia Penting

Bateri struktur ialah sistem penyimpanan tenaga yang berkongsi fungsi dengan struktur mekanikal kenderaan.

Berbanding konfigurasi konvensional (bateri diletakkan sebagai pek berasingan di bawah lantai atau di bahagian belakang), bateri struktur membenarkan:

• Panel badan kereta atau lori menyimpan tenaga
• Rangka, casis, atau lantai memegang sel bateri
• Komponen yang sebelum ini hanya “besi mati” kini jadi sebahagian daripada sistem tenaga

Dalam erti kata lain, berat bateri “hilang” secara fungsi – sebab ia diambil alih oleh berat struktur yang memang anda perlukan. Itu sebab ramai jurutera panggilnya “massless battery”.

Kesan Terus Pada Kenderaan & Logistik

Bila bateri jadi sebahagian daripada struktur:

• Berat efektif berkurang → jarak lebih jauh untuk EV, atau payload lebih tinggi untuk lori dan van
• Reka bentuk lebih fleksibel → ruang dalaman boleh dioptimumkan untuk kargo, bukan hanya untuk menempatkan pek bateri
• Kecekapan tenaga meningkat → kurang tenaga hilang untuk menggerakkan “berat mati”

Untuk syarikat logistik, setiap 5–10% penjimatan tenaga boleh jadi beza antara operasi yang hanya cukup makan dengan operasi yang boleh labur dalam transformasi digital dan automasi.

---

Dari Lithium-Ion ke Bateri Struktur: Di Mana Kita Sekarang

Realitinya, pasaran hari ini masih dikuasai bateri lithium-ion. Tapi tekanan global sangat jelas:

• Permintaan tinggi untuk EV dan penstoran grid
• Kebimbangan rantaian bekalan lithium, nikel, kobalt
• Sasaran pelepasan sifar bersih menjelang 2050 (Malaysia juga beriltizam ke arah ini)

Di seluruh dunia, R&D sedang giat dalam beberapa arah:

• Solid-state battery – lebih selamat, tenaga lebih padat
• Sodium-ion & bateri berasaskan bahan lain – kurangkan kebergantungan kepada lithium
• Bateri struktur komposit karbon – gabung kekuatan mekanikal dengan storan tenaga

Bateri struktur berada di persimpangan material canggih + reka bentuk kejuruteraan + elektronik kuasa + AI.

Kenapa OEM & Utiliti Berminat

Saya pernah nampak sendiri dalam projek konsultansi: bila OEM atau syarikat utiliti buat model TCO (total cost of ownership), tiga perkara ini naik paling tinggi dalam senarai:

1. Kos bateri sepanjang hayat (termasuk penggantian)
2. Kos tenaga per km / per penghantaran
3. Kos downtime bila kenderaan tersadai atau bateri gagal

Bateri struktur berpotensi:

• Turunkan kos bahan (kurang struktur besi yang redundant)
• Kurangkan kehilangan tenaga
• Bekerja lebih rapat dengan sistem AI pemantauan kesihatan bateri, sebab sensor boleh diagihkan ke seluruh struktur kenderaan

Untuk pemain seperti Petronas dan utiliti utama, ini bukan sekadar isu bateri – ini tentang arkitektur sistem tenaga masa depan.

---

Sinergi Bateri Struktur & AI: Enjin Baharu Logistik Pintar

Bateri struktur hanya benar-benar berbaloi bila digabungkan dengan AI yang kuat di belakang tabir.

1. AI untuk Reka Bentuk & Simulasi Kenderaan

Sebelum sebuah lori atau bas dengan bateri struktur keluar ke jalan, ribuan simulasi diperlukan:

• Beban kilasan pada casis bila jalan tidak rata
• Impak kemalangan pada panel yang mengandungi bateri
• Pengagihan haba apabila kenderaan beroperasi di iklim panas seperti Malaysia

AI dan generative design boleh:

• Mencadangkan bentuk struktur yang paling efisien dari segi berat dan keselamatan
• Mengoptimumkan penempatan sel bateri dalam panel supaya tahan lama dan mudah disejukkan
• Kurangkan masa R&D daripada bertahun kepada beberapa bulan sahaja

2. AI untuk Pengurusan Tenaga Kenderaan

Dalam kenderaan logistik moden, Battery Management System (BMS) sedang berevolusi menjadi “Energy Intelligence System”.

Dengan bateri struktur:

• Sensor boleh diagihkan pada rangka, panel, dan sambungan mekanikal
• AI boleh menganalisis suhu, voltan, getaran, regangan struktur dalam masa nyata
• Algoritma boleh laras cara tenaga dilepaskan dan dicas berdasarkan kondisi sebenar, bukan sekadar anggaran konservatif

Hasilnya:

• Jangka hayat bateri lebih panjang (kurang “stress” berlebihan)
• Keselamatan meningkat (AI kesan hotspot atau micro-crack sebelum jadi masalah besar)
• Prestasi stabil walaupun dalam operasi berat – contoh, lori penghantaran di kawasan berbukit dengan cuaca panas tengah hari.

3. AI di Peringkat Fleet & Grid

Bila kita naik satu level ke fleet analytics dan pengurusan grid, cerita jadi lebih menarik.

• AI meramal permintaan penghantaran harian / musiman
• Sistem penjadualan mengatur kenderaan mana yang bergerak, mana yang dicas, dan di stesen mana
• Utiliti seperti TNB atau pembekal tenaga lain menguruskan beban grid supaya pengecasan EV tidak menyebabkan lonjakan mendadak

Bateri struktur memberi dua bonus:

1. Jarak dan kecekapan lebih baik → AI ada lebih ruang untuk mengoptimumkan laluan, tak terlalu risau tentang “range anxiety”
2. Potensi sebagai sebahagian storan grid → dalam jangka panjang, EV dengan bateri struktur yang stabil boleh menyumbang kepada konsep vehicle-to-grid (V2G)

Dalam konteks Malaysia yang sedang menambah kapasiti tenaga boleh diperbaharui, kombinasi AI + EV + bateri struktur boleh jadi tulang belakang sistem tenaga yang lebih fleksibel dan stabil.

---

Aplikasi Praktikal dalam Rantaian Pengangkutan & Logistik Malaysia

Soalan yang selalu muncul: “Bagus, tapi bila boleh pakai di Malaysia?”

Jawapan jujur: kita masih di fasa awal, tapi syarikat yang mula eksperimen dari sekarang akan pegang kelebihan 5–10 tahun akan datang.

1. Fleet Penghantaran Bandar (Pos, Kurier, e-Dagang)

Van dan motosikal penghantaran beroperasi dalam corak yang agak boleh diramal — laluan bandar, jarak harian tertentu, banyak berhenti-dan-jalan.

Potensi penggunaan bateri struktur:

• Van dengan lantai dan panel sisi yang mengandungi bateri
• Reka bentuk dalaman dioptimumkan untuk muatan parcel maksimum
• AI route optimization (contoh yang sudah banyak digunakan hari ini) digabungkan dengan data kesihatan bateri struktur untuk memilih kenderaan paling sesuai bagi setiap route

Kesan:

• Kos tenaga per parcel turun
• Kurang kenderaan “over-spec” (bateri besar tapi jarak tak digunakan sepenuhnya)
• Data yang lebih kaya untuk analitik – berguna untuk syarikat kurier, dan juga utiliti yang merancang infrastruktur pengecasan bandar.

2. Logistik Jarak Jauh & Kargo Berat

Lori kargo berat ialah antara segmen paling mencabar untuk elektrifikasi.

Bateri struktur boleh:

• Menurunkan berat kosong kenderaan, membenarkan lebih banyak muatan tanpa melanggar had berat jalan raya
• Mengurangkan ketinggian pusat graviti (kerana bateri diagih dalam casis), meningkatkan kestabilan
• Menghasilkan profil penggunaan tenaga yang lebih konsisten untuk dimodelkan oleh AI

Untuk pemain minyak & gas, contohnya armada yang mengangkut bahan api, LNG, atau peralatan, peningkatan kecekapan 10–15% dalam jangka panjang boleh melepaskan ratusan juta ringgit modal operasi untuk dilabur semula dalam inisiatif digital.

3. Bas Bandar dan Kenderaan Utiliti

Bas bandar dan kenderaan utiliti (seperti lori TNB, PBT, syarikat air) biasanya mempunyai laluan dan jadual tetap.

Gabungan strategik yang saya suka:

• Bateri struktur + AI route scheduling + pengecasan pintar di depo
• Data operasi dimasukkan ke dalam model perancangan tenaga perbandaran
• Petronas, TNB dan majlis bandaraya boleh bekerjasama dalam pilot kawasan terpilih

Bas dengan bumbung dan lantai ber-bateri struktur boleh menyimpan lebih banyak tenaga tanpa menambah banyak berat. Untuk bandar seperti Kuala Lumpur, Johor Bahru atau Kuching, ini boleh mengurangkan kebergantungan kepada diesel dan turunkan pencemaran udara tempatan.

---

Apa Langkah Realistik 3–5 Tahun Akan Datang

Kita belum sampai tahap semua lori di Lebuhraya PLUS guna bateri struktur. Tapi ada beberapa langkah praktikal yang syarikat Malaysia boleh ambil antara 2026–2030.

1. Projek Perintis (Pilot) Berfokus Data

Pilih 1–2 use case:

• Van penghantaran bandar
• Bas ulang-alik dalam kampus industri
• Kenderaan operasi di pelabuhan atau terminal

Kemudian:

• Bekerjasama dengan OEM atau pengeluar teknologi yang sedang uji bateri struktur
• Pasang rangkaian sensor dan sistem AI telemetri menyeluruh
• Ukur dengan teliti: penggunaan tenaga, kos penyelenggaraan, corak degradasi bateri, feedback pemandu

2. Bangunkan Lapisan AI Dahulu, Hardware Menyusul

Satu kesilapan biasa: tunggu hardware sempurna baru mahu bangunkan AI dan data platform.

Cara yang lebih bijak:

• Mula bina platform analitik fleet sekarang, guna EV dan ICE sedia ada
• Pastikan arkitektur data dan AI boleh menyokong jenis bateri baharu seperti bateri struktur nanti
• Bila bateri struktur tersedia secara komersial, integrasi jadi lebih cepat kerana lapisan digital sudah matang

3. Rancang Bersama Utiliti & Pihak Berkuasa

Bateri struktur akan mengubah profil penggunaan tenaga di:

• Depo logistik
• Hab pelabuhan & lapangan terbang
• Kawasan industri berat

Petronas, TNB, Suruhanjaya Tenaga, dan pihak berkuasa tempatan perlu lihat ini sebagai projek ekosistem, bukan projek silo.

Ada ruang besar untuk:

• Model perniagaan baharu seperti Energy-as-a-Service untuk fleet EV dengan bateri struktur
• Skim insentif untuk perintis teknologi storan tenaga canggih
• Peraturan keselamatan dan standard khusus untuk bateri yang menjadi sebahagian daripada struktur kenderaan

---

Kesimpulan: Bateri Struktur + AI Akan Ubah Cara Kita Reka, Gerak dan Urus Kenderaan

Bateri struktur “massless” bukan lagi idea abstrak di makmal luar negara. Ia ialah langkah logik seterusnya apabila kita serius mahu EV yang lebih cekap, logistik lebih pantas, dan grid yang lebih pintar.

Untuk Malaysia, masa 5–10 tahun akan datang sangat kritikal. Syarikat yang mula:

• Mengumpul dan menggunakan data fleet dengan AI
• Mencuba projek perintis EV dan storan tenaga lanjutan
• Berbincang awal dengan OEM, Petronas, TNB dan regulator

…akan berada di posisi terbaik bila bateri struktur matang secara komersial.

Ada satu prinsip mudah yang saya pegang: jangan tunggu teknologi sempurna, tapi pastikan organisasi anda bersedia bila teknologi itu sampai.

Jika anda mengurus armada kenderaan, fasiliti industri, atau terlibat dalam perancangan tenaga, sekarang masa yang sesuai untuk mula bertanya soalan:

“Bagaimana AI, penstoran tenaga baharu dan bateri struktur boleh mengubah cara saya menjalankan operasi menjelang 2030?”

Jawapan yang anda bentuk hari ini mungkin jadi pembeza utama daya saing syarikat anda esok.