Stablecoins na AI: Malipo ya Kimataifa Kenya Yakue

Mwaka 2024, thamani ya miamala ya stablecoins ilipita dola trilioni kadhaa kimataifa (kwa jumla ya miamala ya on-chain inayoripotiwa na wachambuzi wa soko). Hiyo si “habari ya crypto” tu—ni ishara kwamba biashara na watu wa kawaida wanataka kitu kimoja: kutuma na kupokea pesa haraka, kwa gharama ndogo, na kwa uwazi.

Kenya tayari ina utamaduni wa malipo ya simu uliojengeka. Lakini kwenye cross-border payments (hasa kwa diaspora, biashara ndogo, na waajiri wanaolipa freelancers), bado tunakwama kwenye mambo ya zamani: ada nyingi, ucheleweshaji wa siku, na kushindwa kufuatilia pesa zilipo. Hapa ndipo stablecoins zinapoingia—na hapa ndipo akili bandia (AI) inapokuwa “injini” ya kufanya mfumo huo uwe salama, wa kuaminika, na unaokubalika na taasisi.

Kipande cha RSS tulichopewa kilikuwa na kizuizi (403), hivyo hatukuwa na makala kamili. Lakini kichwa chake—Banking on Stablecoins: Accelerating Cross-Border Payments in the US, UK and Europe—kinaonyesha mjadala unaoendelea kwenye masoko yaliyokomaa: benki na fintech zinajaribu kufanya stablecoins zifanye kazi kwenye miundombinu ya malipo ya kila siku. Posti hii inaweka mjadala huo kwenye muktadha wa Kenya, ndani ya mfululizo wetu wa “Jinsi Akili Bandia Inavyoendesha Sekta ya Fintech na Malipo ya Simu Nchini Kenya.”

Stablecoins zinatatua nini kwenye malipo ya kimataifa?

Stablecoin ni sarafu ya kidijitali inayojaribu kufuata thamani ya sarafu ya kawaida kama USD au EUR. Hivyo tofauti na crypto zinazopepesa sana, stablecoin inalenga utulivu.

Kwa cross-border payments, tatizo si “kutuma pesa” pekee—tatizo ni mnyororo wa wahusika: benki, waendeshaji wa malipo, wakala wa ubadilishaji, na mara nyingine correspondent banks. Kila kiungo kina:

• Ada yake
• Saa zake za kazi
• Ukaguzi wake wa compliance
• Nafasi ya kuchelewesha au kupoteza kumbukumbu

Stablecoins zinapunguza mnyororo huo kwa kubeba thamani kama tokeni inayoweza kuhamishwa near-real-time kwenye mtandao wa blockchain.

Kwa nini US/UK/EU wanajali sana?

Jibu fupi: gharama na ushindani. Masoko hayo yana:

• Biashara nyingi za kimataifa
• Mahitaji makubwa ya ufuatiliaji na uwazi (audit trails)
• Shinikizo la kuleta malipo ya haraka kama ilivyo kwenye malipo ya ndani

Ndiyo maana hata benki (ambazo kwa kawaida huwa waangalifu sana) zinaanza kujaribu modeli za stablecoin—si kwa “hype”, bali kwa sababu wateja wanachoka na malipo yanayochukua siku mbili hadi tano.

Kenya iko wapi kwenye mjadala huu?

Kenya ina faida ambayo masoko mengi hayana: watumiaji tayari wamezoea fedha za kidijitali kupitia mobile money. Lakini kuna tofauti muhimu:

• Mobile money ni mfumo wa ndani uliodhibitiwa na waendeshaji (telco + benki + regulator)
• Stablecoins mara nyingi huishi kwenye mitandao ya wazi (public blockchains) au mitandao ya ruhusa (permissioned)

Hapo ndipo nafasi iko: Kenya inaweza kuchukua somo la stablecoins kwenye “speed + transparency” bila kuiga kila kitu.

Matumizi yanayoeleweka Kenya (siyo nadharia)

1. Diaspora remittances: mtu UK/US anatuma fedha nyumbani. Badala ya ada nyingi na FX mbaya, stablecoin inaweza kuwa “daraja” la thamani.
2. SMEs wanaoagiza bidhaa: wafanyabiashara wa Gikomba, Dubois, au Kariobangi wanaolipa wasambazaji nje; wanataka uthibitisho wa malipo na muda mfupi.
3. Freelancers: malipo ya huduma za kidijitali kutoka nje; wengi hukatwa ada na kucheleweshewa.

Haya yote ni maeneo ambayo tayari yana mahitaji. Kilichobaki ni miundombinu, uaminifu, na ulinzi wa watumiaji.

AI inaingia vipi? Hapa ndipo Kenya inaweza kushinda

Stablecoins peke yake hazitoshi. Kile kinachofanya taasisi ziwe tayari kuzitumia ni uwezo wa kudhibiti hatari kwa kiwango kikubwa—na hapo ndipo AI inakuwa muhimu.

1) AI kwa AML/KYC: kupunguza ulaghai bila kuumiza wateja halali

Kwa malipo ya kimataifa, udhibiti wa AML (anti-money laundering) na KYC (know your customer) ndio “kizuizi kikubwa.” AI inaweza:

• Kugundua miamala isiyo ya kawaida kwa muda halisi (anomaly detection)
• Kuunganisha ishara nyingi: tabia ya kifaa, eneo, historia ya muamala, na mifumo ya ulaghai
• Kupunguza false positives zinazowakwaza wateja wema

Mtazamo wangu: fintech nyingi huanguka hapa kwa sababu zinachagua kati ya “security” na “user experience.” AI inaruhusu kufanya vyote—ikiwa data na mchakato wa maamuzi umejengwa vizuri.

2) AI kwa FX na uelekezaji wa miamala (smart routing)

Hata kama stablecoin ni USD-pegged, mtumiaji Kenya mara nyingi anahitaji KES. Hapa kuna kazi mbili:

• Kubadilisha (FX)
• Kuchagua njia bora ya malipo/utoaji (bank, wallet, agent, card rails)

AI inaweza kufanya routing kulingana na:

• Gharama kwa wakati huo
• Uwezekano wa kushindwa kwa muamala
• Kasi inayotakiwa (dakika 1 vs saa 6)
• Mahitaji ya compliance kwa nchi husika

Hii ndiyo “siri” ya kufanya malipo ya kimataifa yaonekane rahisi kwa mtumiaji wa M-PESA: mtumiaji anaona hatua 3, lakini nyuma kuna injini inayofanya maamuzi 50.

3) AI kwa huduma kwa wateja: kuondoa maumivu ya “pesa iko wapi?”

Swali linaloua imani kwenye cross-border payments ni moja: pesa yangu iko wapi sasa?

Chatbots na wasaidizi wa AI (waliounganishwa na data sahihi ya miamala) wanaweza:

• Kutoa hali ya muamala kwa lugha rahisi
• Kueleza hatua inayofuata (mf. uthibitisho wa ID)
• Kupendekeza njia mbadala kama muamala umekwama

Ndani ya mfululizo wetu, hili linaendana moja kwa moja na jinsi AI inavyoboresha mawasiliano ya wateja kwenye fintech Kenya.

Stablecoins + mobile money: miundo 3 ya kujaribu (kwa tahadhari)

Hapa kuna miundo inayofaa kuzungumzia Kenya bila kupoteza uhalisia wa udhibiti na biashara.

1) “Stablecoin kama reli ya nyuma” (backend rail)

Mtumiaji anaendelea kutumia mobile money kama kawaida. Kampuni ya malipo inatumia stablecoin nyuma ya pazia kusafirisha thamani kimataifa.

Faida: mtumiaji hahitaji kujua stablecoin ni nini.

Changamoto: inahitaji usimamizi mkali wa treasury, compliance, na washirika wa kutolea KES.

2) Wallet ya stablecoin kwa wafanyabiashara maalum

Hii ni kwa:

• Importers
• Exporters
• Freelancers wa kipato kikubwa

Wanaweza kushikilia USD stablecoin, kisha kubadilisha kwenda KES wanapohitaji.

Faida: ufanisi wa biashara na uwezo wa kupanga cashflow.

Hatari: elimu ya mtumiaji, ulinzi wa funguo (keys), na matapeli.

3) Mitandao ya ruhusa (permissioned stablecoin) kwa benki/taasisi

Hii inafanana na majaribio mengi Ulaya na Uingereza: taasisi zinataka faida za tokenization bila hatari ya mtandao wa wazi.

Faida: udhibiti na auditability.

Hasara: inaweza kurudi kwenye “klabu ya taasisi” na kuacha SMEs nje kama gharama zitakuwa juu.

Maswali ambayo viongozi wa fintech Kenya wanapaswa kuuliza sasa

Haya ni maswali ya vitendo ambayo nimeona yakitofautisha timu zinazojenga bidhaa zinazoaminika na zile zinazoishia kwenye pilot isiyoisha.

Je, unauza “stablecoin” au unauza matokeo?

Wateja hawalipii “token.” Wanalipia:

• Kupokea pesa haraka
• Ada ndogo
• Ufuatiliaji wa muamala
• Uhakika wa kupata pesa kwa KES

Ukiweka bidhaa yako kwenye lugha ya matokeo, uuzaji na onboarding vinakuwa rahisi.

Uaminifu unajengwa vipi?

Kwa Kenya, uaminifu huja na mambo matatu:

1. Uwazi wa ada na FX (onyesha makato yote kabla ya kuthibitisha)
2. Ushahidi wa uwasilishaji (receipts, status, timestamps)
3. Msaada wa haraka (AI + mawakala wa binadamu kwenye kesi ngumu)

Ni “risk engine” gani unayo?

Kwenye cross-border, si swali la kama kutakuwa na ulaghai; ni swali la lini. AI hapa si mapambo. Ni msingi.

• Je, una real-time scoring ya miamala?
• Je, unaweza kufungia muamala na kuomba uthibitisho bila kuharibu UX?
• Je, una data ya kutosha kufundisha modeli bila kuingilia faragha?

Hatua za kuanza kwa kampuni (na kile kinacholeta leads)

Kama unauza huduma za fintech, au unajenga bidhaa ya malipo ya kimataifa, njia ya haraka ya kuanza ni hii:

1. Chagua use case moja (mf. diaspora UK → Kenya) na uifanye vizuri kuliko kila mtu.
2. Jenga “compliance by design”: KYC, screening, na audit trail ziwe sehemu ya bidhaa, si nyongeza.
3. Tumia AI kuboresha sehemu 2 tu mwanzoni:
   • Utabiri wa hatari ya muamala (fraud/AML)
   • Huduma ya wateja ya ufuatiliaji wa muamala
4. Pima KPI zinazoeleweka:
   • Muda wa wastani wa kufika (minutes/hours)
   • Gharama kwa muamala (KES na asilimia)
   • Kiwango cha muamala kushindwa
   • Malalamiko ya “pesa iko wapi?” kwa miamala 1,000

Sentensi ya kukumbuka: Stablecoin ni reli; AI ni kituo cha kudhibiti usalama na mwendo.

Hitaji la Kenya: kasi bila kupoteza ulinzi wa mtumiaji

Stablecoins zinaonyesha mwelekeo wa wazi: dunia inataka malipo ya kimataifa yawe karibu na kasi ya malipo ya ndani. Kenya ina nafasi ya kuongoza Afrika Mashariki kwa kuchanganya nguvu zake—mobile money—na kile kinachokuja—stablecoin rails—kisha kutumia AI kulinda mfumo dhidi ya ulaghai na makosa.

Ndani ya mfululizo wetu wa “Jinsi Akili Bandia Inavyoendesha Sekta ya Fintech na Malipo ya Simu Nchini Kenya,” hii ndiyo hatua inayofuata: kutoka AI ya huduma kwa wateja pekee, kwenda AI inayosimamia hatari, uelekezaji wa miamala, na uaminifu wa malipo ya kimataifa.

Ukiwa fintech, benki, au biashara inayopokea malipo kutoka nje, swali la kujiuliza mwaka huu ni hili: ni sehemu gani ya cross-border payments unataka iwe “ya dakika” badala ya “ya siku”—na data gani unahitaji ili AI iweze kuifanya kwa usalama?