Open Finance A2A Payments: Somo kwa Fintech Kenya

Mwaka 2024, Kenya ilivuka alama ya miamala ya kidijitali bilioni 10+ kwa mwaka kupitia miundombinu ya malipo (hasa mobile money). Hiyo si “hype”; ni ishara kwamba soko limekomaa—na sasa changamoto si tena kufanya watu walipe kwa simu, bali ni kupunguza gharama, kuongeza kasi, na kuruhusu biashara na benki kushirikiana kwa njia salama.

Ndiyo maana taarifa kama ushirikiano wa Interchecks na Mastercard kuhusu account-to-account (A2A) payments kupitia Open Finance inapaswa kuwasha taa kwa wachezaji wa fintech Kenya. Hata kama hatukuweza kuona maelezo yote ya taarifa hiyo (ukurasa ulihitaji uthibitisho wa “wewe ni binadamu”), wazo kuu linajulikana vizuri kwenye sekta: A2A + Open Finance + ushirikiano wa kimkakati ni njia ya kusukuma malipo ya kisasa ambayo ni nafuu na yanayoweza kupanuka.

Na kwa kuwa mfululizo wetu ni “Jinsi Akili Bandia Inavyoendesha Sekta ya Fintech na Malipo ya Simu Nchini Kenya”, nitakwenda hatua moja mbele: Open Finance inakuwa muhimu zaidi inapounganishwa na AI—kwa fraud detection, personalisation ya bidhaa, credit scoring, na customer support.

A2A kupitia Open Finance ni nini—na kwa nini Kenya inapaswa kujali?

Jibu la moja kwa moja: A2A kupitia Open Finance ni malipo yanayotoka akaunti moja ya benki kwenda nyingine (au akaunti ya fedha) kwa kutumia ruhusa ya mtumiaji na miunganisho salama (APIs), badala ya kutegemea kadi au njia za kati zenye ada kubwa.

Kenya tayari ina utamaduni wa “account-to-account” kwa njia yake: watu hulipa kupitia mobile money au bank transfers. Tofauti hapa ni kwamba Open Finance inaleta kiwango cha juu cha interoperability na “data portability”:

• Mtumiaji anaruhusu (consent) taarifa fulani kushirikiwa.
• Mtoa huduma (fintech) anatumia API kuanzisha malipo moja kwa moja.
• Mfumo unakuwa na uthibitisho, ufuatiliaji, na rekodi zinazoeleweka.

Kwa biashara za Kenya—hasa e-commerce, fee collections, SACCOs, shule, na hospitali—hii inalenga tatizo kubwa: gharama na msuguano (friction).

Kwa nini A2A inavutia kuliko “card rails” kwa masoko ya mobile-first

Jibu la moja kwa moja: A2A mara nyingi ni nafuu na ina “settlement” ya haraka kuliko malipo ya kadi, hivyo inafaa masoko yenye volume kubwa na margins ndogo.

Kenya ina biashara nyingi zinazouza kwa kiasi kidogo-kidogo (microtransactions). Ukikata ada kubwa kwenye kila muamala, unaua biashara. Ndiyo maana A2A inavutia:

1. Ada zinaweza kushuka kwa miamala ya kawaida.
2. Reconciliation inaboreshwa kupitia kumbukumbu thabiti.
3. User experience inaweza kuwa rahisi kuliko kuingiza taarifa za kadi.

Ushirikiano wa Interchecks na Mastercard: “Blueprint” ya kujifunza

Jibu la moja kwa moja: Ushirikiano huu unaonyesha mkakati unaofanya kazi: kampuni yenye uwezo wa miundombinu ya malipo (kama Mastercard) ikishirikiana na mtoa huduma wa Open Finance/A2A (kama Interchecks) ili kurahisisha malipo ya moja kwa moja kati ya akaunti.

Kwa mtazamo wa Kenya, somo kubwa si majina ya kampuni—ni muundo wa ushirikiano:

• Mmoja analeta mtandao, uaminifu wa kimataifa, compliance, na reach.
• Mwingine analeta teknolojia ya Open Finance, utendaji wa A2A, na agility ya fintech.

Hii ndiyo “recipe” ambayo fintech Kenya inaweza kuiga ndani ya mazingira ya ndani:

• Fintech wa API + bank/PSP + telco/mobile money aggregator + merchant platforms.

Nini kinabadilika kwa merchant na mtumiaji wa kawaida?

Jibu la moja kwa moja: Merchant hupata malipo yenye gharama ndogo na ripoti bora; mtumiaji hupata njia rahisi ya kulipa bila kuhangaika na hatua nyingi.

Mfano wa kila siku:

• Mama mboga anapokea malipo mengi, lakini anaumia kwenye reconciliation na “charge disputes”.
• Shule inakusanya ada, lakini inahangaika na kutambua nani amelipa nini.
• E-commerce inataka “checkout” inayomaliza malipo kwa sekunde chache bila kuacha wateja wapotee.

A2A kupitia Open Finance inaweza kuweka reference, uthibitisho wa papo hapo, na “automated matching” ya malipo na ankara.

Open Finance + Akili Bandia: Kenya itafaidika wapi hasa?

Jibu la moja kwa moja: AI hufanya Open Finance iwe salama, ya kibinafsi (personalised), na yenye uwezo wa kutoa huduma za haraka kwa wingi.

Hapa ndipo mada ya mfululizo wetu inaingia kwa nguvu: Kenya ni soko lenye data nyingi za miamala, lakini thamani ya data hiyo inapatikana ukiwa na mifumo ya kuitafsiri.

1) AI kwa uzuiaji wa ulaghai (fraud) na “risk scoring” ya miamala

Jibu la moja kwa moja: AI huchunguza mienendo (patterns) ya miamala na tabia za mtumiaji ili kugundua ulaghai kwa muda halisi.

Kwenye A2A, udanganyifu hauishi; unabadilika. AI inaweza:

• Kugundua “anomaly” kama malipo yasiyo ya kawaida kwa muda/eneo.
• Kuweka dynamic limits kwa akaunti zilizo kwenye hatari.
• Kuwezesha step-up verification (ongeza uthibitisho) pale tu inapobidi.

Matokeo: unaongeza usalama bila kuharibu user experience.

2) AI kwa “smart reconciliation” na huduma kwa merchants

Jibu la moja kwa moja: AI inaweza kulinganisha malipo na ankara kiotomatiki, kupunguza kazi ya mikono na makosa.

Kwa biashara nyingi Kenya, tatizo si kupokea pesa—ni kujua pesa ni ya nini. Kwa Open Finance A2A, unapata data ya muamala iliyo “structured” zaidi. AI inaweza:

• Kuchanganua maelezo ya muamala na kutambua ankara husika.
• Kuunda ripoti za mauzo, cashflow, na wateja wanaorudia.
• Kutoa mapendekezo ya “inventory” au mikopo ya muda mfupi kulingana na mzunguko wa biashara.

3) AI kwa huduma kwa wateja (customer support) inayoendana na malipo

Jibu la moja kwa moja: Chatbots na AI assistants zinaweza kushughulikia maswali ya malipo kwa haraka, na kupunguza gharama za support.

Mifumo ya malipo inapokua, maswali huongezeka: “nimelipa lakini haijaonekana”, “nimetuma kwa namba isiyo sahihi”, “naomba risiti.” AI inaweza:

• Kutoa majibu ya papo hapo kwa status ya muamala.
• Kuanzisha tiketi kiotomatiki kwa kesi ngumu.
• Kutuma proactive alerts kabla mteja hajalalamika.

Sentensi ya kukumbuka: Malipo mazuri si tu ‘money movement’; ni mawasiliano mazuri baada ya pesa kusogea.

Ni nini kinachozuia Open Finance na A2A kushika kasi Kenya?

Jibu la moja kwa moja: Vikwazo vikubwa ni: viwango vya API, uaminifu/consent, compliance, na mifumo ya kibiashara (commercial models) inayolingana na soko.

Kusema ukweli, Kenya ina faida ya “mobile money habit”. Lakini Open Finance inahitaji nidhamu ya ziada:

Changamoto 1: Consent na uaminifu wa mtumiaji

Watu wengi bado wanaogopa kushirikisha data. Suluhisho si “terms and conditions” ndefu; ni UX:

• Eleza data gani inachukuliwa na kwa nini.
• Ruhusu mtu aondoe ruhusa wakati wowote.
• Tumia lugha rahisi (Kiswahili/Kiswahili cha biashara) na mifano.

Changamoto 2: Usalama na udhibiti (compliance)

Open Finance inahitaji udhibiti thabiti wa:

• Identity verification (KYC)
• Ufuatiliaji wa miamala (AML)
• Data security na audit trails

AI inaweza kusaidia, lakini pia inahitaji sera nzuri: human review pale panapohitajika na “model governance”.

Changamoto 3: Interoperability ya kweli

Interoperability si “tunatumia API.” Ni:

• Viwango vinavyofanana (data fields, error codes, references)
• SLA za uptime na response time
• Mfumo wa kutatua migogoro (dispute handling)

Hapa ndipo ushirikiano wa aina ya Interchecks–Mastercard unakuwa mfano: huleta uratibu na viwango.

Mpango wa vitendo: Nini fintech au biashara Kenya ifanye sasa?

Jibu la moja kwa moja: Anza na kesi moja ya matumizi (use case), jenga “consent-first UX”, weka AI kwenye risk na reconciliation, halafu panua.

Huu ni mpango ambao nimeona unafanya kazi kwa timu nyingi:

1. Chagua use case yenye maumivu halisi
   • Makusanyo ya ada (schools), malipo ya ankara (SMEs), au payouts (gig economy).
2. Unda safari fupi ya mtumiaji (short payment journey)
   • Hatua chache, maelezo wazi, uthibitisho wa papo hapo.
3. Jenga “risk layer” kabla ya kuongeza volume
   • Rules + AI anomaly detection + step-up verification.
4. Weka reconciliation kiotomatiki mapema
   • Hii huokoa muda na huongeza uaminifu kwa merchants.
5. Fanya partnership kimkakati, si ya maonyesho
   • Mshirika wa mtandao (reach) + mshirika wa data/AI + mshirika wa compliance.

Kwa watoa huduma wa malipo ya simu na fintech Kenya, huu ni wakati mzuri kuwekeza kwenye:

• Open finance APIs zilizo wazi na zenye nyaraka (documentation) nzuri
• AI-powered customer communications (SMS/WhatsApp/in-app) zinazopunguza migogoro
• Analytics za kuonyesha “value” kwa merchant: muda uliookolewa, makosa yaliyopungua, cashflow ilivyoimarika

Sehemu ya maswali ya kawaida (People Also Ask)

Open Finance ina tofauti gani na Open Banking?

Jibu la moja kwa moja: Open Banking mara nyingi hulenga benki; Open Finance ni pana zaidi—inaweza kujumuisha mobile money, SACCOs, mikopo, bima, na uwekezaji mradi tu kuna consent na miunganisho salama.

A2A payments zinaweza kuathiri vipi mobile money Kenya?

Jibu la moja kwa moja: Zinaongeza chaguo. Mobile money itaendelea kuwa muhimu, lakini A2A inaweza kupunguza gharama kwa baadhi ya miamala na kuleta ushirikiano bora kati ya benki, fintech, na wafanyabiashara.

AI inaongeza hatari za faragha?

Jibu la moja kwa moja: Ndiyo kama hakuna governance. Lakini ukiweka consent, minimisation ya data, na audit trails, AI inaweza kuboresha usalama kuliko mfumo wa mikono.

Hatua inayofuata kwa Kenya: ushirikiano unaozalisha matokeo

Ujumbe mkubwa kutoka kwenye wazo la Interchecks na Mastercard ni huu: hakuna kampuni inayojenga “payment future” peke yake. Ushirikiano wa miundombinu, viwango, na trust ndio unaofanya A2A kupitia Open Finance iwe ya kawaida—hasa kwenye uchumi unaoendeshwa na simu kama Kenya.

Kwa mfululizo wetu wa “Jinsi Akili Bandia Inavyoendesha Sekta ya Fintech na Malipo ya Simu Nchini Kenya”, hii ni pointi muhimu: AI si mapambo. AI ni injini ya kuaminika kwa malipo mapya—inatambua ulaghai, inapunguza migogoro, na inafanya mawasiliano ya wateja yawe ya haraka.

Ukiwa fintech, benki, au biashara ya kidijitali Kenya, swali la kujiuliza si “tunaanza lini Open Finance?” Swali ni: ni partnership gani itatupunguzia muda wa kwenda sokoni kwa miezi 12, na ni sehemu gani ya mnyororo wa malipo tunapaswa kuipa AI kipaumbele leo?