Blockchain Partnerships: Somo kwa Fintech Kenya

Desemba 2025, jambo moja liko wazi: miundombinu ya fedha za kidijitali haijengwi tena na “startups pekee”. Taasisi kubwa kabisa za fedha na malipo duniani zinaingia moja kwa moja kwenye reli za teknolojia—na tukio la L2 blockchain kutoka eneo la MENA kupata ushirikiano na majina kama BlackRock, Mastercard, na Franklin Templeton linaonyesha mwelekeo huo.

Hii si habari ya “crypto hype”. Ni ishara ya kile kinachowezekana pale blockchain inapochukuliwa kama miundombinu (kama ilivyo API, cloud, au malipo ya kadi), na pale washirika wakubwa wanapoweka uzito wao kwenye uaminifu, udhibiti, na usalama. Kwa Kenya—ambapo malipo ya simu, micro-lending, na fintech zimeunda tabia za kifedha kwa mamilioni—somo kubwa ni hili: mustakabali wa mobile money utategemea mchanganyiko wa AI + blockchain + usimamizi thabiti wa hatari.

Sentensi ya kubeba ujumbe: Ukiona taasisi kama BlackRock na Mastercard zinashirikiana na “reli” ya blockchain, ujue mjadala umehama kutoka “je, itafanya kazi?” hadi “ni nani atajenga kiwango (standards) na atamiliki miundombinu?”

Kwa nini ushirikiano wa taasisi kubwa na L2 blockchain una maana

Ujumbe mkuu wa ushirikiano wa aina hii ni uhalisia: fedha kubwa zinataka ufanisi wa kidijitali bila kuvunja kanuni za udhibiti. Ndiyo maana L2 (Layer 2) inaingia kwenye mazungumzo—inaahidi gharama ndogo, kasi zaidi, na uwezo wa kusindika miamala mingi ikilinganishwa na minyororo ya msingi inayosongwa na msongamano.

Kwenye sekta ya malipo, “performance” si anasa. Ni sharti. Kenya tumezoea malipo ya simu kufanya kazi hata kwenye simu za kawaida na maeneo yenye mtandao wa wastani. Kwa hiyo, wazo la L2 linafanana na mantiki ya bidhaa za hapa nyumbani: punguza gharama za muamala, boresha kasi, na hakikisha mfumo una uwezo wa kukua.

Lakini kilicho muhimu zaidi si “speed”. Ni uaminifu wa taasisi. BlackRock na Franklin Templeton wanawakilisha ulimwengu wa mali (assets) zinazohitaji:

• ufuatiliaji (audit trails)
• uwazi wa miamala
• sheria za umiliki na uhamisho
• udhibiti wa hatari na ulinzi wa wawekezaji

Haya yote yana “ladha” ya Kenya pia, hasa tunapozidi kusukuma bidhaa za savings, investment, na credit ndani ya programu za malipo ya simu.

Kenya: mobile money imeshinda—sasa changamoto ni reli za kizazi kijacho

Kenya haikosi innovation. Changamoto yetu mara nyingi ni miundombinu inayoweza kuunganisha wachezaji wengi bila kuunda hatari mpya.

Kuna maswali yanayokua haraka kwenye fintech na malipo ya simu nchini Kenya:

• Tunawezaje kuleta interoperability bila kuongeza wizi na ulaghai?
• Tunawezaje kupunguza gharama za cross-border (EAC na kwingineko) bila kuchelewesha settlement?
• Tunawezaje kuweka bidhaa za uwekezaji na mikopo ndani ya wallet bila kuongezeka kwa wateja kudhulumiwa?

Hapa ndipo dhana ya blockchain kama miundombinu ya settlement na record-keeping inaingia. Sio lazima ifanye kazi kama “coin ya umma”. Inaweza kuwa:

• ledger ya miamala inayoshirikiana na benki/PSPs
• reli ya settlement ya B2B au cross-network
• msingi wa tokenization ya mali (mfano: bonds, funds, invoices)

Na ndipo mfululizo wetu wa mada—Jinsi Akili Bandia Inavyoendesha Sekta ya Fintech na Malipo ya Simu Nchini Kenya—unapata kiini chake: AI inafanya maamuzi na mawasiliano; blockchain inafanya uthibitisho na uhamisho wa thamani.

AI + Blockchain: mchanganyiko unaoleta faida halisi kwenye malipo ya simu

Jibu la moja kwa moja: AI huongeza akili ya mfumo (udanganyifu, mawasiliano, uelewa wa mteja), blockchain huongeza ukweli wa mfumo (uthibitisho, ufuatiliaji, settlement). Zikikutana vizuri, fintech inapata faida inayohesabika.

1) Kupunguza ulaghai (fraud) bila kuua UX

Kenya ina tatizo la social engineering na ulaghai wa miamala ya simu. AI inafanya vizuri kwenye:

• kutambua miamala isiyo ya kawaida (anomaly detection)
• kuunda “risk scores” kwa sekunde
• kuchanganua tabia za watumiaji kwa muda

Blockchain (hasa kwenye mifumo ya ruhusa/permissioned au hybrid) inaweza kusaidia kwa:

• kuweka rekodi isiyobadilishwa ya matukio muhimu (tamper-evident logs)
• kushirikisha “truth layer” kati ya taasisi, bila kila mmoja kuandika historia yake tofauti

Matokeo yanayotafutwa si “kila kitu kiwe on-chain”. Matokeo ni uchunguzi wa ulaghai uwe wa haraka, unaothibitishika, na unaoruhusu kurejesha fedha pale inapowezekana.

2) Ukomavu wa bidhaa za uwekezaji ndani ya wallet

Ukweli mgumu: watumiaji wanataka savings & investing ndani ya app moja, lakini udhibiti wa bidhaa hizi ni mgumu kuliko kutuma pesa.

Ushirikiano wa taasisi kubwa na L2 blockchain unaonyesha namna sekta inavyofikiria:

• tokenization ya vitengo vya fund
• settlement ya haraka
• kumbukumbu zilizo wazi kwa ukaguzi

Kwa Kenya, hii inaweza kutafsiriwa kama:

• bidhaa za unit trusts zinazoingia kwenye wallet kwa uwazi zaidi
• miamala yenye “ownership proof” iliyo rahisi kukaguliwa
• utatuzi wa migogoro unaotegemea kumbukumbu thabiti

AI inaongeza tabaka muhimu: elimu na mawasiliano. Hapa ndipo fintech nyingi huanguka. Wanauza “investment” kama promosheni. Kinachofanya kazi ni:

• AI-driven onboarding inayoeleza hatari kwa lugha rahisi (Kiswahili/English/sheng)
• ujumbe wa wakati halisi: “Hii si akaunti ya kawaida; thamani inaweza kupanda au kushuka”
• ufuatiliaji wa “customer vulnerability” ili kuzuia mauzo yasiyo sahihi

3) Cross-border na biashara ndogo: gharama zishuke, settlement iharakishwe

Biashara ndogo (SMEs) Kenya zinahitaji:

• malipo ya haraka
• fees zinazoeleweka
• uwezo wa kufanya biashara kanda nzima

Blockchain settlement inaweza kupunguza “layers” za upatanishi, na AI inaweza:

• kuboresha FX routing (njia bora ya kubadilisha fedha)
• kutabiri liquidity needs kwa mawakala/merchants
• kutambua invoice fraud au fake suppliers

Hili ni eneo ambalo sioni Kenya ikingoja sana. EAC integration na biashara ya mipakani inalazimisha uvumbuzi.

Somo la msingi kutoka kwa BlackRock/Mastercard: uaminifu hujengwa kwa standards

Jibu la moja kwa moja: Taasisi kubwa hazishirikiani kwa sababu tu ya teknolojia; hushirikiana pale kunapokuwa na governance, compliance, na njia ya kusimamia hatari.

Fintech nyingi Kenya zina nguvu kwenye ukuaji (growth) na usambazaji (distribution). Kinachohitajika zaidi 2026 kuendelea ni “backbone”:

Governance na udhibiti wa data

AI inahitaji data. Blockchain inahitaji uwazi. Mchanganyiko huu unaweza kuleta migongano ya faragha. Njia ya busara ni:

• kuweka data nyeti off-chain
• kutumia hashing kuthibitisha uhalali wa rekodi bila kuonyesha taarifa nyeti
• kuweka sera za retention, consent, na access controls

Viwango vya usalama na uthibitishaji

Mobile money ina “attack surface” pana: SIM swaps, phishing, agent fraud. Ukitaka kuongeza reli mpya ya settlement lazima uinue usalama:

• strong customer authentication
• device binding na risk-based step-up
• AI ya kuangalia tabia (behavioral signals)

Muundo wa biashara: nani analipa nini?

Hili ndilo swali ambalo mara nyingi “huua” miradi ya blockchain. Kama hakuna:

• fee model iliyo wazi
• SLA za uthabiti (uptime) na latency
• majukumu ya washirika (dispute handling, reversals, KYC)

…basi haitapita majaribio.

Nini fintech na watoa huduma wa malipo Kenya wanaweza kufanya wiki hii

Jibu la moja kwa moja: anza na kesi moja ya matumizi (use case) iliyo na ROI, kisha jenga governance kabla ya “pilot” kuwa bidhaa.

Haya ndiyo mapendekezo yanayoleta matokeo kwa haraka:

1. Chagua use case moja yenye maumivu ya kweli

   • mfano: settlement ya merchant, cross-border payouts, au audit trail ya mikopo ya kidijitali

2. Tenganisha “record” na “data”

   • weka uthibitisho (proof) kwenye ledger
   • weka PII na maelezo nyeti kwenye hifadhi salama off-chain

3. Jenga mfumo wa AI wa kupima hatari kabla ya kuhamisha miamala

   • risk score kwa kila muamala
   • step-up verification kwa miamala yenye hatari

4. Andika playbook ya compliance mapema

   • roles za KYC/KYB
   • taratibu za dispute na reversals
   • logging na audit requirements

5. Tumia AI kwenye mawasiliano ya wateja, sio promosheni tu

   • chatbots zenye sera sahihi za malalamiko
   • ujumbe wa elimu unaoendeshwa na tabia ya mtumiaji
   • segmentation ya kampeni kwa uaminifu (trust), si kwa CTR pekee

Msimamo wangu: Ukiweka blockchain bila AI ya kudhibiti hatari na bila mawasiliano thabiti kwa wateja, utapata miamala ya haraka… na migogoro ya haraka pia.

Maswali ambayo viongozi wa bidhaa (product) huuliza—na majibu ya moja kwa moja

“Je, blockchain ni lazima kwa mobile money Kenya?”

Sio lazima. Lakini kwa settlement, auditability, na cross-institution coordination, inaweza kuwa njia nzuri kuliko kujenga “reconciliation pipelines” zisizoisha.

“AI inaingia wapi hasa?”

AI inaingia kwenye:

• fraud prevention na risk scoring
• credit underwriting (kwa uangalifu na fairness)
• customer support na elimu ya bidhaa
• ufuatiliaji wa compliance (mfano: transaction monitoring)

“Nini kigezo cha mafanikio?”

Kigezo cha mafanikio si ‘tuko on-chain’. Ni:

• kupungua kwa fraud loss rate
• kupungua kwa gharama ya settlement/reconciliation
• kupungua kwa muda wa dispute resolution
• kuongezeka kwa retention ya wateja kwa sababu ya uaminifu

Hatua inayofuata kwa Kenya: jenga reli, kisha jenga bidhaa

Ushirikiano wa L2 blockchain na taasisi kama BlackRock, Mastercard, na Franklin Templeton unaweka mfano: miundombinu inatangulia marketing. Kenya tumeonyesha tunaweza kusambaza bidhaa kwa kasi kupitia simu. Sasa tunahitaji kuwekeza zaidi kwenye reli zinazowezesha ushirikiano, uwazi, na usimamizi wa hatari—hasa tunapoingiza uwekezaji na mikopo zaidi ndani ya wallet.

Kwa mfululizo wetu wa Jinsi Akili Bandia Inavyoendesha Sekta ya Fintech na Malipo ya Simu Nchini Kenya, hoja ya leo ni rahisi: AI itaamua nani anaaminiwa, blockchain itasaidia kuthibitisha nini kilitokea. Ukichanganya vizuri, unapata fintech inayokua bila kuvunjika.

Je, taasisi na fintech Kenya ziko tayari kukubaliana juu ya standards za pamoja—au kila mmoja ataendelea kujenga ukuta wake na kuitwa “innovation”?