Agentic Shopping: Funzo la Visa kwa Fintech Kenya

Visa kuripotiwa kufanya kazi na washirika 100 kwenye kile kinachoitwa agentic shopping ni ishara moja kubwa: malipo yanahamia kutoka “mtumiaji kubofya” kwenda “mtumiaji kuagiza, kisha mfumo kufanya kazi.” Hiyo mabadiliko siyo ya Marekani au Ulaya pekee. Kwa Kenya—ambako malipo ya simu na fintech viko kwenye damu ya biashara—hii ni fursa ya kujenga kizazi kipya cha uzoefu wa ununuzi unaotumia akili bandia (AI) na mobile money.

Na hapa ndipo makampuni mengi hukosea: wanafikiria AI ni chatbot ya huduma kwa wateja tu. Ukweli? AI inakuwa mfanyakazi wa nyuma ya pazia anayelinganisha bidhaa, kujadiliana bei, kuchagua njia ya kulipa, kudhibiti hatari ya ulaghai, na hata kurudia kuagiza bidhaa zinazoisha—kwa ruhusa na vigezo ulivyoweka.

Post hii ni sehemu ya mfululizo wetu wa “Jinsi Akili Bandia Inavyoendesha Sekta ya Fintech na Malipo ya Simu Nchini Kenya”. Tutachukua wazo la agentic shopping na kuonyesha jinsi linavyoweza kutafsiriwa kwa mazingira ya Kenya: kutoka M-Pesa, Airtel Money, hadi wallets, mikopo ya kidijitali, na miundombinu ya malipo ya wafanyabiashara.

Agentic shopping ni nini—na kwa nini washirika 100 ni habari kubwa

Agentic shopping ni mfumo ambapo AI “agent” anatekeleza hatua nyingi za ununuzi kwa niaba yako: kutafuta, kuchagua, kulinganisha, kuweka kwenye kikapu, na kulipia—mara nyingi kwa kutumia kanuni ulizoziweka (budget, chapa unazopenda, ratiba ya delivery, viwango vya ubora, n.k.).

Habari ya Visa kufanya kazi na washirika wengi inaonyesha jambo la msingi: hii si feature inayojengwa na kampuni moja. Inahitaji mfumo wa ikolojia (ecosystem): malipo, utambulisho, usalama, data ya bidhaa, logistics, dispute handling, na ulinzi wa watumiaji.

Kwa nini “ecosystem” ndiyo injini ya uzoefu bora wa mtumiaji

Uzoefu wa agentic shopping unashindwa haraka ikiwa:

• bidhaa zipo lakini stock si sahihi
• malipo yanakataliwa na hakuna plan B
• kuna ulaghai, au “chargeback/dispute” haieleweki
• delivery inachelewa na hakuna uwazi

Kwa mtazamo wa fintech, hii inamaanisha: AI inahitaji miunganisho (integrations) mingi. Ndio maana namba ya “100 partners” ni muhimu—inaashiria vita vya ushindani vitakuwa juu ya ushirikiano na miundombinu, si matangazo pekee.

Kenya tayari ina viungo vya agentic shopping—vinahitaji kuunganishwa

Kenya ina msingi imara kuliko inavyoonekana. Malipo ya simu yamezoesha watu:

• kulipa kwa haraka
• kutuma pesa kwa urahisi
• kuamini mawakala (agents) kama daraja la huduma

Kilichokuwa kinakosekana mara nyingi ni tabaka la uratibu: kitu kinachokaa kati ya mtumiaji, mfanyabiashara, na watoa huduma—kikatumia AI kufanya maamuzi madogo madogo kwa niaba ya mtumiaji.

Mfano halisi: “Nunua data + lipa bili + weka bajeti” bila kuingia app 3

Fikiria mtumiaji anaweka sheria:

1. Data ya simu: nunua bundle kila ikishuka chini ya 200MB
2. Umeme/maji: lipa kila tarehe 28, mpaka KES X
3. Chakula: oda ya wiki kwa supplier aliyethibitishwa, bei ikizidi KES Y tafuta mbadala

Hapo AI agent:

• anakagua salio/data
• anatafuta ofa bora (kwa washirika wanaoruhusu)
• analipa kupitia mobile money au kadi
• anahifadhi risiti na kutuma notisi

Hii ni agentic commerce kwenye muktadha wa Kenya. Na ndiyo aina ya uzoefu unaoongeza retention kuliko “push notifications” zisizoisha.

AI inabadilisha nini kwenye fintech na malipo ya simu Kenya

Jibu la moja kwa moja: AI inahamisha thamani kutoka “transaction” kwenda “relationship.” Badala ya kuishia kwenye STK Push au paybill, AI inasimamia mzunguko mzima wa uamuzi na malipo.

1) Uzoefu wa mtumiaji: kutoka “interfaces” kwenda “maagizo”

Watumiaji wengi hawataki skrini nyingi. Wanataka matokeo. AI agent anayefanya kazi vizuri:

• anajua mapendeleo (brands, delivery times, budget)
• anajifunza kutokana na marejesho (refunds, returns)
• anatoa muhtasari unaoeleweka (“nimeokoa KES 340 kwa kulinganisha bei 3”)

Kwa fintech, hii inamaanisha bidhaa zako zinahitaji API-first mindset na data safi.

2) Risk & fraud: AI si “ongeza” — ni ulinzi wa msingi

Agentic shopping huongeza kasi ya malipo. Kasi ikiongezeka, ulaghai pia hujaribu kuongezeka. Kwa Kenya, ambako SIM swap, social engineering, na akaunti bandia ni changamoto zinazoendelea, AI lazima ifanye:

• behavioral anomaly detection (muamala tofauti na kawaida)
• device and session risk scoring
• ulinzi dhidi ya “merchant spoofing” na link za ulaghai

Ukweli ninaousimamia: agentic shopping bila usalama wa kiwango cha juu ni mwaliko wa kupoteza imani ya wateja.

3) Mikopo ya kidijitali: AI agent kama “msimamizi wa uwezo wa kulipa”

Kenya ina historia ndefu ya mikopo ya simu. Agentic shopping inaweza kuwa njia ya kuifanya mikopo iwe na nidhamu zaidi:

• AI agent anajua cashflow ya mtumiaji (kwa ruhusa)
• anazuia ununuzi unaozidi bajeti au unaohatarisha malipo ya bili muhimu
• anapendekeza “lipia kidogo kidogo” pale inapofaa

Hii inabadilisha mkopo kutoka “bonyeza upate” kwenda “nunua kwa busara.”

Ushirikiano (partnerships) ndio silaha ya kweli—hivi ndivyo ya kuijenga Kenya

Visa kuhusishwa na washirika wengi ni funzo kwa fintech za Kenya: hakuna kampuni itakayomiliki agentic shopping peke yake. Itahitaji muungano wa:

• watoa malipo (mobile money, cards, wallets)
• aggregators wa wafanyabiashara (POS/QR, e-commerce)
• logistics (delivery, pickup points)
• KYC/ID (utambulisho na uthibitishaji)
• data ya bidhaa (catalogs, pricing, availability)

Mfumo wa hatua 5 wa partnership unaofanya kazi

1. Chagua use case moja inayolipa: mfano “auto-pay ya bili + budget guardrails.”
2. Jenga consent & controls: mtumiaji aweze kusema “usiende zaidi ya KES 2,000” na “nitaarifiwe kabla ya malipo ya kwanza.”
3. Unganisha malipo zaidi ya moja: mobile money + kadi + wallet, ili agent awe na njia mbadala.
4. Weka dispute flow wazi: refunds, returns, na uthibitisho wa muamala visiwe maumivu ya kichwa.
5. Pima kwa metri sahihi: si downloads; pima repeat usage, time-to-complete purchase, fraud rate, na customer support tickets per 1,000 transactions.

Huu ndio uhalisia: partnership nzuri ni ile inayopunguza kazi kwa mtumiaji, si kuongeza “steps.”

Kile kinachohitaji kuzingatiwa: ridhaa, faragha, na uaminifu

Agentic shopping inahitaji data. Data inahitaji uaminifu. Kenya ina umakini unaoongezeka kuhusu faragha na matumizi ya data, na hii ni afya kwa soko.

“AI agent” anapopata mamlaka ya kulipa, lazima kuwe na mipaka

Kwa vitendo, bidhaa za Kenya zinapaswa kuwa na:

• viwango vya idhini (consent tiers): kuangalia tu vs kupendekeza vs kulipa
• kikomo cha muamala: kwa siku/wiki/mwezi
• two-step confirmation kwa miamala isiyo ya kawaida
• audit trail: “kwa nini agent amechagua hili?”

Kauli ninayoipenda kwenye bidhaa za malipo: uaminifu hujengwa kwa udhibiti unaoonekana, si ahadi.

Kwa nini hii ni muhimu zaidi msimu wa sikukuu (Desemba)

Tarehe yetu ni 2025-12-24—kipindi ambacho ununuzi wa sikukuu, travel, na matumizi ya ghafla viko juu. Huu ndio msimu ambao:

• ulaghai huongezeka
• watumiaji hujaribu huduma mpya kwa haraka
• wafanyabiashara wanahitaji checkout ya haraka

Kwa hivyo, agentic shopping inaweza kusaidia sana (kupunguza msongamano na kurahisisha malipo), lakini pia inahitaji risk controls imara zaidi kuliko kawaida.

Maswali ya haraka ambayo timu za fintech Kenya huuliza (na majibu yake)

Je, agentic shopping itaua apps za malipo?

Hapana. Itapunguza muda ambao mtumiaji anakaa kwenye app, lakini itaongeza frequency ya matumizi kama uzoefu ni mzuri. Apps zitahamia kuwa control panels: kuweka sheria, kuona historia, na kusimamia ulinzi.

Ni nani atamiliki “relationship” ya mtumiaji—benki, telco, au e-commerce?

Atakayompa mtumiaji matokeo ya kuaminika na kumlinda asijute. Ownership itatokana na uaminifu + usalama + urahisi, si ukubwa wa kampuni.

Ni KPI gani ya kwanza kupima?

Pima asilimia ya malipo yanayokamilika bila msaada (assisted vs unassisted completion) na ticket rate. Agent mzuri hupunguza mawasiliano ya “nimeshindwa kulipa” na “nimerudishiwa lini pesa.”

Hatua za vitendo kwa fintech, PSP, na mobile money Kenya

Kama unaongoza bidhaa au ukuaji (growth), hizi hatua zinatosha kuanza ndani ya wiki 6–10:

1. Chagua vertical moja: groceries, airtime/data, bili, au travel.
2. Tengeneza “agent rules” 10 za mwanzo: budget, preferred merchants, fallback method, cancellation window.
3. Jenga dashboards za uwazi: mtumiaji aone kila uamuzi wa agent na aweze ku-override.
4. Weka risk engine inayoelewa tabia: si blacklists tu.
5. Funga partnership 2–3 zenye impact: catalog/data ya bidhaa + malipo + delivery/fulfillment.

Hapa ndipo lead zinapatikana: biashara zinahitaji msaada wa kujenga integrations, consent flows, na modeli za AI za risk/ux. Kama kampuni yako inauza suluhisho la AI kwa fintech, usiuze “AI.” Uza kupunguza gharama za support, kupunguza fraud, na kuongeza repeat purchase kwa metric zinazoeleweka.

Kinachofuata kwa Kenya: agentic commerce itakuwa “invisible,” na hiyo ni vizuri

Agentic shopping inaelekea kufanya malipo yaonekane kama huduma ya chini ya pazia—kama umeme. Ukiwasha taa, huwazii gridi; unataka tu taa iwake. Vivyo hivyo, mtumiaji akiagiza “nunua ya kawaida kwa wiki,” hataki kuingia kwenye hatua 12 za checkout.

Kwa mfululizo huu wa Jinsi Akili Bandia Inavyoendesha Sekta ya Fintech na Malipo ya Simu Nchini Kenya, huu ndio mwelekeo ninaouona ukiwa na athari kubwa: AI itahamisha ushindani kutoka “nani ana app nzuri” kwenda “nani ana mfumo unaoaminika wa kufanya maamuzi ya fedha kwa niaba ya mtumiaji.”

Ikiwa Visa inaweza kukusanya washirika 100 kusukuma wazo hili, Kenya inaweza kufanya toleo lake—linalozingatia mobile money, mawakala, na tabia halisi ya watumiaji wetu. Swali la kuondoka nalo: ni sehemu gani ya safari ya ununuzi wako (kutafuta, kuchagua, kulipa, au kurejesha) unataka AI ichukue kwanza—na ni mipaka gani utaweka ili uaminifu usipotee?