Agentic Commerce: Somo kwa Fintech ya Kenya 2025

Desemba 2025, malipo ya kidijitali hayashindani tena kwenye “pesa kutumwa” pekee. Yanashindani kwenye pesa kutumwa kwa wakati sahihi, kwa njia sahihi, na bila msuguano—na mara nyingi bila mtumiaji kugusa kitu. Hapo ndipo wazo la agentic commerce linaingia: unampa mfumo ruhusa na mipaka, halafu “wakala” wa AI anafanya manunuzi au malipo kwa niaba yako.

Habari kwamba Fiserv inafanya kazi kwa karibu na Mastercard na Visa kwenye agentic commerce (hata kama chanzo chetu cha RSS kilifungwa na ukaguzi wa usalama) ni ishara moja kubwa: mitandao ya malipo ya kimataifa inaweka msingi wa biashara ambapo AI inachagua, inathibitisha, inalipa, na inaripoti. Kenya—nchi iliyozoea malipo ya simu kama kawaida—ina nafasi ya kuongoza eneo hili Afrika Mashariki, lakini kwa masharti: ushirikiano sahihi, data sahihi, na ulinzi sahihi wa wateja.

Post hii ni sehemu ya mfululizo wetu wa “Jinsi Akili Bandia Inavyoendesha Sekta ya Fintech na Malipo ya Simu Nchini Kenya”. Tutaunganisha kinachoashiriwa na ushirikiano wa Fiserv + Mastercard + Visa na kile ambacho fintech za Kenya, waendeshaji wa mobile money, na biashara ndogo zinapaswa kufanya sasa ili kupata leads na ukuaji—bila kuhatarisha uaminifu.

Agentic commerce ni nini—na kwa nini inaleta presha Kenya?

Agentic commerce ni mtindo wa biashara ambapo AI “agent” hufanya maamuzi na kuchukua hatua za ununuzi/ulipaji kwa niaba ya mtumiaji ndani ya kanuni alizoweka. Si “chatbot” wa kujibu maswali tu. Ni mfumo wa kutekeleza: kutafuta bidhaa, kulinganisha bei, kuchagua, kisha kulipa.

Kenya tayari ina tabia za soko zinazofanana na agentic commerce. Fikiria:

• Malipo ya haraka kupitia M-Pesa/Airtel Money (tabia ya “tap-and-go”)
• Merchant till na paybill kwa matumizi ya kila siku
• Mikopo midogo ya kidijitali na kulipa kwa ratiba

Kinachobadilika ni kwamba “tap” inaweza kuwa amri ya mara moja tu, halafu malipo yanajirudia kiotomatiki kwa uamuzi wa AI—kwa mfano, kununua data bundle bora kila wiki, kulipa bili ya stima kabla ya kuchelewa, au kujaza bidhaa duka la mtandaoni zinapokaribia kuisha.

Hii inaleta presha kwa watoa huduma:

1. Wateja watatarajia personalisation: ofa “sahihi kwangu”, si ofa ya kila mtu.
2. Wateja watataka uaminifu wa miundombinu: makosa ya agent yanahisi kama udanganyifu.
3. Biashara zitahitaji muunganiko (integrations): agent hawezi kulipa kama API zako ni ngumu au hazipo.

Kwa nini ushirikiano wa Fiserv + Mastercard + Visa ni somo la moja kwa moja

Ujumbe mkuu wa ushirikiano kama huu ni rahisi: agentic commerce haiwezi kujengwa na mchezaji mmoja. Inahitaji:

• Mitandao ya malipo (Visa/Mastercard) kwa viwango, uthibitishaji, na kukubalika kimataifa
• Watoa huduma za fintech/processing (kama Fiserv) kwa kuunganisha benki, wafanyabiashara, na mifumo ya hatari
• Wachezaji wa data na AI kwa maamuzi, utambuzi wa udanganyifu, na personalisation

Kenya ina mfano wake wa ndani: fintech zinazoshirikiana na mobile money, benki, na payment gateways. Lakini mara nyingi ushirikiano wetu unakuwa wa “kufanya malipo yaingie”, si wa “kufanya malipo yawe na akili”.

Hapa ndipo somo lilipo: ushirikiano wa kizazi kijacho unahusu uendeshaji wa safari nzima ya mteja—kutoka ujumbe wa kampeni, hadi uthibitisho wa utambulisho, hadi risk scoring, hadi settlement na customer support.

Sentensi ya kukumbuka: Agentic commerce si bidhaa. Ni mfumo wa ushirikiano unaofanya malipo yawe maamuzi yanayotekelezeka.

Agentic commerce itakavyofanana na mobile money Kenya

Kwa Kenya, agentic commerce itajengwa juu ya tabia za mobile money—lakini itaongeza tabaka la AI linaloamua “nini” na “lini”. Hizi ndizo njia tatu zenye uwezekano mkubwa kuonekana 2026 na kuendelea.

1) Malipo ya bili na matumizi ya kaya yanayojiendesha

Watu wengi tayari wana malipo ya kurudia (subscription). Hatua inayofuata ni “subscription inayojadiliana”: agent anaweza kuchagua bundle nafuu ya data, au kubadili huduma kulingana na matumizi.

Mfano wa Kenya:

• Agent anaona matumizi ya data yameongezeka (likizo za Krismasi, watu wapo nyumbani).
• Anapendekeza bundle mbadala, anaomba idhini ya mara moja, kisha ananunua kila wiki.

2) Mikopo na malipo kwa ratiba yenye mipaka (guardrails)

Mikopo ya kidijitali ina changamoto ya over-borrowing. Agentic commerce ikifanywa vizuri inaweza kuwa “mlinzi”:

• “Usikopeshe zaidi ya KES X kwa mwezi”
• “Lipa deni kabla ya kununua non-essentials”

Hii inalinda mteja na inasaidia watoa mikopo kwa kupunguza default.

3) Biashara ndogo (SMEs) na replenishment ya bidhaa

Duka la mtaa au online seller anaweza kutumia agent kusimamia:

• stock levels
• reorders
• malipo kwa wasambazaji

Kwa Kenya ambako SMEs ndio uti wa mgongo wa ajira, hii ni njia ya kuongeza ufanisi bila kuongeza wafanyakazi.

AI kwenye fintech Kenya: si hype—ni kazi tatu ngumu

Akili bandia kwenye malipo ya simu Kenya itakuwa na maana tu kama inafanya kazi hizi tatu kwa usahihi. Ukikosa mojawapo, utapata malalamiko, chargebacks, au wateja kuondoka.

1) Uthibitishaji na ulinzi dhidi ya ulaghai (fraud)

Agent anapopewa uwezo wa kulipa, udanganyifu unaongezeka kiakili: wahalifu watashambulia “ruhusa” na “token”, si PIN tu.

Fintech inayotaka kuingia hapa inahitaji:

• Risk scoring inayoangalia tabia (device, eneo, muda, pattern)
• Step-up authentication kwenye miamala hatarishi
• Real-time monitoring na alerts zinazoeleweka

2) Personalisation ya ofa na mawasiliano

Watu hawapendi spam. Agentic commerce inahitaji mawasiliano mafupi, sahihi, na yenye idhini.

Hapa ndipo mfululizo wetu unapoingia moja kwa moja: kampuni nyingi Kenya zinatumia AI kuunda maudhui na kampeni, lakini ushindi ni pale AI inapounganishwa na malipo.

Mfano:

• Mteja anatembea karibu na duka (geo-signal) na ana historia ya kununua bidhaa fulani.
• Agent anatoa ofa moja tu, yenye masharti wazi, na njia ya kulipa ya bonyeza moja.

3) Huduma kwa wateja yenye “context” ya malipo

Agent akifanya malipo na kitu kikaenda mrama, mteja hataki majibu ya jumla. Anataka:

• muamala upatikane haraka
• sababu ielezwe kwa lugha rahisi
• suluhu itolewe ndani ya dakika

AI ya huduma kwa wateja (chat + voice) inapaswa kuunganishwa na transaction context—vinginevyo ni “bot wa salamu”.

Nini fintech na mobile money players Kenya wanapaswa kufanya sasa (hatua 6)

Hatua bora si kusubiri agentic commerce iwe “standard”. Ni kujiandaa kwa miundombinu na uaminifu mapema. Hizi hatua sita ndizo nimeona zikitoa matokeo kwenye bidhaa za malipo na ukuaji wa watumiaji.

1. Weka “permission design” wazi

   • Ruhusa zipangwe kwa viwango: kiasi, mara ngapi, aina ya muamala, na muda.
   • Mteja aone na abadilishe ruhusa ndani ya sekunde 30.

2. Jenga API za malipo zilizo rafiki kwa automation

   • create-payment-intent, confirm, refund, dispute
   • Webhooks za hali ya muamala (success/failed/pending) kwa wakati.

3. Tenganisha data ya maamuzi na data ya malipo

   • AI inaweza kuhitaji “signal”; haipaswi kuona kila kitu.
   • Hii hupunguza hatari ya uvujaji na huongeza uaminifu.

4. Ongeza “explainability” kwenye maamuzi ya risk

   • “Imekataliwa kwa sababu: kifaa kipya + jaribio la 3 ndani ya dakika 2.”
   • Maelezo haya hupunguza tickets na hasira.

5. Pima kwa “closed-loop” metrics Usipime clicks pekee. Pima:

   • conversion hadi malipo
   • repeat rate
   • refund/chargeback rate
   • fraud loss per 1,000 transactions

6. Unda ushirikiano wa kimkakati, si wa kiufundi tu Tafuta washirika wanaoleta:

   • wigo wa merchant acceptance
   • data signals za uaminifu
   • njia za onboarding (KYC) zilizo nyepesi

Maswali ambayo watu huuliza (na majibu ya moja kwa moja)

Je, agentic commerce itaua M-Pesa?

Hapana. Inaweza kuifanya mobile money iwe “rail” yenye akili zaidi. Ushindi utakuwa kwa wale wanaoifanya M-Pesa/Airtel Money iwe rahisi kwa agents kufanya malipo salama ndani ya mipaka.

Je, ni salama kumruhusu AI ilipe?

Ni salama kama kuna guardrails: viwango vya ruhusa, uthibitishaji wa hatua ya juu kwa miamala hatarishi, na uwezo wa kufunga agent papo hapo.

Biashara ndogo zitanufaikaje?

Kwa njia mbili: mauzo ya kurudia (reorders) na kupungua kwa msuguano wa malipo. Agent anapopunguza hatua za checkout, conversion inapanda—hasa kwenye simu.

Kenya ina nafasi—lakini uaminifu ndio bidhaa halisi

Ushirikiano wa Fiserv na mitandao mikubwa kama Mastercard na Visa unaonyesha mwelekeo: malipo yanaelekea kuwa kitendo kinachoendeshwa na maamuzi ya AI na ushirikiano wa ecosystem. Kenya ina miundombinu ya tabia (mobile-first) na uzoefu wa soko (cashless) unaotakiwa ili kuongoza.

Kikomo kikubwa si teknolojia. Ni uaminifu: je, mtumiaji anaelewa ruhusa anazotoa, ana uwezo wa kudhibiti, na anaweza kupata msaada wa haraka? Fintech itakayojibu hayo, itapata wateja wa kudumu—na leads bora zaidi.

Ukitengeneza bidhaa au kampeni za malipo ya simu Kenya, swali la kubeba hadi 2026 ni hili: utajenga “agent” anayefanya malipo—au utajenga mfumo unaostahili kuaminiwa na agent?