TP HCM làm chủ công nghệ lõi: cơ hội vàng cho doanh nghiệp

AI trong Sản xuất Việt Nam: Hướng dẫn Chuyển đổi Số••By 3L3C

TP HCM chuyển trọng tâm sang công nghệ lõi và tài chính số. Đây là cơ hội vàng để doanh nghiệp sản xuất và startup Việt bứt phá bằng AI và chuyển đổi số.

TP HCMcông nghệ lõiAI trong sản xuấtchuyển đổi sốhệ sinh thái khởi nghiệptài sản số RWAtrung tâm tài chính quốc tế
Share:

Featured image for TP HCM làm chủ công nghệ lõi: cơ hội vàng cho doanh nghiệp

TP HCM làm chủ công nghệ lõi: cơ hội vàng cho doanh nghiệp

Đến năm 2030, TP HCM đặt mục tiêu trở thành trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực, với hệ sinh thái khởi nghiệp thuộc top 100 thế giới. Đây không chỉ là câu chuyện vĩ mô của thành phố, mà là “sân chơi mới” rất cụ thể cho doanh nghiệp sản xuất, startup công nghệ và nhà đầu tư tại Việt Nam.

Bài viết này phân tích chiến lược làm chủ công nghệ lõi của TP HCM, liên hệ trực tiếp tới bài toán chuyển đổi số và AI trong sản xuất, và gợi ý lộ trình thực tế để doanh nghiệp Việt nắm bắt làn sóng này thay vì đứng ngoài quan sát.

1. Vì sao TP HCM phải chuyển từ lao động giá rẻ sang công nghệ lõi?

Cốt lõi của chiến lược mới là: lợi thế cạnh tranh sẽ nằm ở tri thức và công nghệ lõi, không còn ở nhân công rẻ hay ưu đãi thuế.

Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, đã nói khá thẳng:

"Lợi thế không còn thuộc về tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà thuộc về những nền kinh tế biết kiến tạo tri thức và làm chủ công nghệ lõi."

Điều này phản ánh rất rõ bối cảnh của TP HCM hiện nay:

  • Hơn 2.000 startup, chiếm trên 50% số lượng khởi nghiệp của cả nước.
  • Hệ sinh thái khởi nghiệp ước tính 5,22 tỷ USD, đứng top 5 Đông Nam Á, chuẩn bị vào nhóm 100 thành phố năng động nhất thế giới.
  • 5G phủ 82%, 16 trung tâm dữ liệu đang vận hành, chỉ số chuyển đổi số (DTI) thuộc nhóm dẫn đầu cả nước.

Nói đơn giản: hạ tầng số đã có, hệ sinh thái startup đã hình thành, giờ đến lúc phải nhảy lên nấc mới – làm chủ công nghệ lõi.

Công nghệ lõi là gì trong bối cảnh sản xuất Việt Nam?

Ở góc độ doanh nghiệp sản xuất và công nghiệp, “công nghệ lõi” không phải là thứ quá xa vời như chỉ chip hay tên lửa. Với doanh nghiệp Việt, có thể hiểu thực tế hơn:

  • AI & phân tích dữ liệu để tối ưu vận hành nhà máy, bảo trì dự đoán, giảm phế phẩm, tối ưu tồn kho.
  • Robotics & tự động hóa trong dây chuyền sản xuất, kho vận, đóng gói.
  • IoT công nghiệp (IIoT): cảm biến, hệ thống giám sát thời gian thực, kết nối máy móc – MES/SCADA.
  • Blockchain & RWA (Real World Assets) cho truy xuất nguồn gốc, hộ chiếu sản phẩm số, huy động vốn dựa trên tài sản thật.

Nếu doanh nghiệp chỉ dừng ở mức mua thiết bị, thuê giải pháp trọn gói từ FDI, thì vẫn chỉ là “người làm thuê cao cấp”. Khi tự thiết kế thuật toán, sở hữu dữ liệu, làm chủ phần mềm điều khiển, doanh nghiệp bắt đầu bước sang vai trò chủ cuộc chơi.

Đây chính là điểm TP HCM muốn thúc đẩy: từ “công xưởng giá rẻ” thành trung tâm tri thức và công nghệ.

2. Bài học từ Singapore, Silicon Valley – nhưng TP HCM không cần sao chép

Thông điệp thú vị tại WISE HCMC+ 2025: TP HCM nên học, nhưng không được sao chép.

Singapore: từ lao động, kỹ năng đến kinh tế công nghệ

Đại diện Hội đồng Phát triển Kinh tế Singapore chia sẻ hành trình đi lên của họ:

  1. Giai đoạn đầu: tập trung vào sản xuất thâm dụng lao động, kỹ năng cơ bản.
  2. Giai đoạn sau: chuyển sang dịch vụ, công nghệ cao, tài chính, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với startup, tài năng, viện nghiên cứu.

TP HCM đang ở “giữa đường”: đã có công nghiệp, đã có FDI, đã có startup. Điều thiếu là:

  • Liên kết chặt giữa doanh nghiệp – trường – viện – nhà nước.
  • Cơ chế sandbox, ưu đãi, khung pháp lý rõ ràng cho các mô hình mới như fintech, blockchain, tài sản số.
  • Chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư R&D, sở hữu trí tuệ, dữ liệu, nền tảng AI riêng.

Silicon Valley: không nên biến TP HCM thành “bản sao kém chất lượng”

Chuyên gia Daniel Theobald (MassRobotics) nói một câu rất thẳng:

"Các bạn không nên muốn trở thành Thung lũng Silicon của Đông Á. Các bạn muốn tốt hơn, điều đó hoàn toàn có thể."

Ông cũng chỉ ra hai bài học quan trọng mà startup và doanh nghiệp Việt thường bỏ qua:

  • 95% startup ở Silicon Valley thất bại. Chạy theo vốn mạo hiểm, đốt tiền marketing, quên mất cốt lõi là giải quyết vấn đề thực tế cho khách hàng.
  • Gọi vốn quá sớm có thể giết chết doanh nghiệp. Khi bị ép tăng trưởng bằng mọi giá, sản phẩm chưa đủ chín, mô hình tài chính không bền vững, doanh nghiệp dễ “toang” ngay vòng sau.

Với doanh nghiệp sản xuất ở TP HCM, bài học nên rút ra là:

  • Đừng làm AI/IoT/Blockchain chỉ để… có cái báo cáo “đang chuyển đổi số”.
  • Hãy chọn một bài toán rất cụ thể trong nhà máy hoặc chuỗi cung ứng để triển khai trước, đo được kết quả bằng số.

Ví dụ:

  • Giảm 10–15% thời gian dừng máy nhờ bảo trì dự đoán bằng AI.
  • Cắt 20–30% chi phí kiểm tra thủ công nhờ thị giác máy (machine vision) trong khâu QC.
  • Rút ngắn 30–50% thời gian chốt công nợ nhờ số hóa hóa đơn và quy trình duyệt.

Những case nhỏ nhưng thực, tạo dòng tiền và niềm tin, sau đó mới tính chuyện mở rộng.

3. Cơ hội mới: tài sản số, RWA và hộ chiếu sản phẩm số cho “công xưởng Việt Nam”

Một trong những gợi ý thực tế nhất cho TP HCM là không chạy theo tiền số đầu cơ, mà tập trung vào token hóa tài sản thực (RWA).

Ông Alan Ang, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain châu Á, nêu rõ:

  • Việt Nam có tỷ lệ chấp nhận tiền số cao, nhân lực blockchain giỏi.
  • Nhưng nếu chỉ chạy theo coin, sàn giao dịch, đầu cơ thì rủi ro rất lớn.
  • Lợi thế thật sự của Việt Nam là công xưởng sản xuất của thế giới.

RWA trong bối cảnh doanh nghiệp sản xuất Việt Nam

RWA (Real World Assets) là việc token hóa tài sản thật như:

  • Hóa đơn phải thu.
  • Tài sản máy móc, dây chuyền.
  • Lô hàng, đơn đặt hàng, hợp đồng tương lai.

Khi token hóa, doanh nghiệp có thể:

  • Huy động vốn từ cộng đồng hoặc nhà đầu tư quốc tế nhanh hơn, minh bạch hơn.
  • Dùng token như một cách tái cấu trúc tài chính, tận dụng tốt hơn dòng tiền.

Ví dụ đơn giản:

  • Một doanh nghiệp xuất khẩu có hóa đơn phải thu 2 triệu USD trả sau 60–90 ngày.
  • Thay vì vay ngân hàng lãi cao, có thể token hóa hóa đơn này, bán cho nhà đầu tư với mức chiết khấu hợp lý.

Ở tầm thành phố, TP HCM nếu thiết kế tốt sandbox cho RWA, sẽ mở ra thị trường vốn phi truyền thống cực kỳ hữu ích cho SME sản xuất – vốn luôn khát vốn lưu động.

Hộ chiếu sản phẩm số (Digital Product Passport)

Một hướng khác cực kỳ sát với chuỗi cung ứng toàn cầu là hộ chiếu sản phẩm số trên blockchain cho:

  • Pin, linh kiện điện tử.
  • Dệt may, da giày.
  • Vật liệu xây dựng, nông sản, thủy sản.

Hộ chiếu số có thể chứa:

  • Thông tin nguồn gốc nguyên liệu.
  • Quy trình sản xuất, tiêu chuẩn môi trường.
  • Dữ liệu vận chuyển, lưu kho.

EU, Mỹ đang siết rất mạnh các tiêu chuẩn ESG, truy xuất nguồn gốc. Doanh nghiệp sản xuất ở TP HCM, nếu chủ động đi trước, sẽ biến đây thành lợi thế cạnh tranh xuất khẩu, thay vì đến lúc bị bắt buộc mới cuống cuồng chạy theo.

4. IFC TP HCM và “kỷ nguyên tài chính số”: Doanh nghiệp được gì?

Từ 15/12, Trung tâm tài chính quốc tế (IFC) tại TP HCM dự kiến ra mắt với diện tích 899 ha, mở ra một nền tảng tài chính số mới.

Theo Nghị quyết 222 và 05, IFC TP HCM tập trung vào 4 trụ cột:

  1. Thị trường tiền tệ
  2. Thị trường vốn
  3. Sàn giao dịch hàng hóa phái sinh
  4. Fintech & tài chính xanh

Lộ trình chia thành 3 giai đoạn:

  • 2025–2030: Đặt nền móng.
  • 2031–2035: Tăng trưởng các ngành mục tiêu.
  • Từ 2035: Hướng đến trung tâm tài chính khu vực.

Điều này liên quan gì đến doanh nghiệp sản xuất và startup công nghệ?

Rất nhiều, nếu bạn nhìn theo góc này:

  • Dễ tiếp cận vốn hơn: Khi thị trường vốn và fintech phát triển, doanh nghiệp có thêm kênh gọi vốn ngoài ngân hàng truyền thống.
  • Sản phẩm tài chính “may đo” cho sản xuất: Bảo hiểm chuỗi cung ứng, tài trợ thương mại số hóa, bao thanh toán dựa trên dữ liệu thật.
  • Ưu thế cho doanh nghiệp làm tốt chuyển đổi số: Doanh nghiệp nào có dữ liệu sạch, quy trình số hóa, dễ dàng chứng minh hiệu quả hoạt động – sẽ được định giá cao hơn, vay vốn rẻ hơn.

Thực tế, “kỷ nguyên tài chính số” không chỉ là câu chuyện của ngân hàng lớn. Nó chạm thẳng vào:

  • SME sản xuất cần vốn xoay vòng.
  • Startup AI, IoT, blockchain cần nguồn lực mở rộng sản phẩm.
  • Doanh nghiệp xuất khẩu cần công cụ phòng ngừa rủi ro (phái sinh, bảo hiểm giá, bảo hiểm tỷ giá…).

5. Doanh nghiệp sản xuất ở TP HCM nên làm gì từ bây giờ?

Nếu chờ đến khi mọi thứ rõ ràng, doanh nghiệp sẽ mất 3–5 năm lợi thế. Bây giờ là giai đoạn tốt nhất để chuẩn bị.

5 bước thực tế để bước vào cuộc chơi công nghệ lõi

  1. Chọn 1–2 bài toán sản xuất thật cụ thể để áp dụng AI/IoT
    Ví dụ:

    • Dự đoán hỏng hóc máy dựa trên dữ liệu rung, nhiệt độ, dòng điện.
    • Dùng camera AI để phát hiện lỗi bề mặt sản phẩm.

  2. Xây “xương sống dữ liệu” trong nhà máy

    • Chuẩn hóa quy trình thu thập dữ liệu từ máy móc, cảm biến.
    • Lưu trữ tập trung (data lake nhỏ hoặc hệ thống MES, ERP có tích hợp).
    • Đảm bảo dữ liệu có thể dùng lại cho AI, báo cáo, tài chính.

  3. Hợp tác với startup/đơn vị công nghệ trong nước

    • Tận dụng hệ sinh thái hơn 2.000 startup tại TP HCM.
    • Chọn đối tác sẵn sàng chia sẻ sở hữu trí tuệ, dữ liệu, không khóa chặt bằng license đắt đỏ.

  4. Đầu tư con người: đội “NextGen” nội bộ

    • Không nhất thiết phải tuyển toàn data scientist lương nghìn đô.
    • Xây nhóm 3–7 người gồm: kỹ sư sản xuất, IT, tài chính, người vận hành lâu năm.
    • Đào tạo họ thành nhóm chuyển đổi số & AI trong sản xuất – đây chính là “NextGen” của doanh nghiệp.

  5. Chuẩn bị cho tài chính số & RWA

    • Số hóa hóa đơn, hợp đồng, tồn kho.
    • Ghi nhận dữ liệu vận hành một cách minh bạch.
    • Khi TP HCM mở sandbox cho RWA, doanh nghiệp đã đủ “độ chín” để tham gia.

Câu hỏi thường gặp từ lãnh đạo doanh nghiệp

1. Doanh nghiệp nhỏ có cần quan tâm công nghệ lõi không?
Có. Doanh nghiệp nhỏ không thể tự phát triển chip, nhưng hoàn toàn có thể sở hữu thuật toán, quy trình, dữ liệu, mô hình AI phục vụ chính hoạt động sản xuất của mình. Đó cũng là công nghệ lõi, chỉ khác quy mô.

2. Chuyển đổi số có nhất thiết phải đầu tư cực lớn?
Không. Nhiều dự án AI/IoT hiệu quả bắt đầu ở quy mô vài trăm triệu đến 1–2 tỷ, tập trung vào một khâu có ROI rõ ràng. Quan trọng là làm nhỏ nhưng sâu, rồi nhân rộng.

3. Nếu nội bộ không có người rành công nghệ thì sao?
Bắt đầu bằng hợp tác: thuê ngoài chiến lược, giữ lại vận hành. Song song, chọn 1–2 nhân sự trẻ có tư duy tốt để đào tạo dài hạn, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào bên ngoài.

6. Kết luận: TP HCM đang mở cửa, doanh nghiệp có dám bước vào?

TP HCM đã phát tín hiệu rất rõ: từ nay đến 2030 là giai đoạn xây nền kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ lõi. Hệ sinh thái startup, hạ tầng dữ liệu, 5G, IFC, sandbox tài chính số… đang được chuẩn bị để doanh nghiệp sản xuất, startup AI, fintech, blockchain có đất phát triển.

Vấn đề không còn là “liệu xu hướng này có đến không”, mà là doanh nghiệp của bạn muốn đứng ở vai trò nào trong chuỗi giá trị mới:

  • Nhà thầu giá rẻ?
  • Hay đơn vị sở hữu dữ liệu, thuật toán, mô hình kinh doanh dựa trên công nghệ lõi?

Nếu bạn đang vận hành một doanh nghiệp sản xuất tại TP HCM (hoặc khu vực phía Nam) và muốn xây lộ trình AI trong sản xuất – chuyển đổi số – tài chính số phù hợp với quy mô thực tế, đây là thời điểm tốt nhất để bắt đầu trao đổi, thiết kế chiến lược riêng cho mình.