TP HCM làm chủ công nghệ lõi: cơ hội vàng cho doanh nghiệp

TP HCM đua làm chủ công nghệ lõi – doanh nghiệp Việt được gì?

Hơn 50% startup của cả nước đang tập trung tại TP HCM, hệ sinh thái khởi nghiệp được định giá khoảng 5,22 tỷ USD và thành phố chuẩn bị bước vào nhóm 100 hệ sinh thái năng động nhất thế giới. Đó không còn là những con số “cho vui”, mà là dấu mốc cho thấy một cuộc chơi mới: cuộc chơi làm chủ công nghệ lõi.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, công nghệ, tài chính ở Việt Nam – nhất là đang làm ăn tại TP HCM – câu hỏi không còn là “có nên chuyển đổi số hay không”, mà là: chuyển đổi thế nào để không mãi đứng vai gia công, mà sở hữu được công nghệ của chính mình?

Bài viết này tổng hợp định hướng mới của TP HCM, góc nhìn của các chuyên gia quốc tế và “dịch” lại thành các gợi ý thực tế cho doanh nghiệp, nhà quản lý, startup đang muốn đi xa hơn trong câu chuyện AI và chuyển đổi số trong sản xuất – dịch vụ.

---

1. Vì sao TP HCM buộc phải nhắm đến công nghệ lõi?

TP HCM muốn trở thành trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực vào năm 2030, và cách duy nhất để có lợi thế kinh tế bền vững là làm chủ công nghệ lõi, chứ không chỉ dựa vào lao động giá rẻ hay đất đai.

Từ gia công sang kiến tạo tri thức

Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, nói rất thẳng: lợi thế cạnh tranh toàn cầu giờ thuộc về nền kinh tế biết kiến tạo tri thức và công nghệ lõi.

Công nghệ lõi ở đây có thể là:

• Thuật toán AI trong tối ưu sản xuất, logistics, tài chính
• Thiết kế chip, giải pháp bán dẫn cho công nghiệp
• Nền tảng IoT, robotics cho nhà máy thông minh
• Công nghệ blockchain dưới dạng Real World Assets (RWA), Digital Product Passport trong chuỗi cung ứng, xuất khẩu

Khi doanh nghiệp Việt làm chủ được lõi, biên lợi nhuận khác hẳn:

• Không chỉ “bán công”, mà bán công nghệ
• Không chỉ hưởng 3–5% biên lợi nhuận gia công, mà có thể vươn lên 20–30% nhờ giải pháp, phần mềm, IP
• Không còn bị “nắm đằng lưỡi” khi chuỗi cung ứng toàn cầu thay đổi

Nền tảng sẵn có của TP HCM

Nhìn vào dữ liệu hiện tại, TP HCM không bắt đầu từ con số 0:

• Hơn 2.000 startup – chiếm trên 50% cả nước
• Top đầu cả nước về chỉ số chuyển đổi số (DTI)
• Hạ tầng số khá tốt: phủ sóng 5G khoảng 82%, 16 trung tâm dữ liệu đang vận hành

Tức là “đất đã có, hạt giống cũng có”, câu hỏi là: doanh nghiệp có đủ tham vọng và chiến lược để gieo đúng thứ, đúng chỗ, đúng thời điểm hay không?

---

2. Bài học từ Singapore và Thung lũng Silicon: đừng sao chép, hãy chọn con đường riêng

Học mô hình quốc tế là cần, nhưng copy 1:1 là cách nhanh nhất để… tụt lại. Nhiều chuyên gia tại WISE HCMC+ 2025 đã nói khá rõ điều này.

Singapore: học cách xây hệ sinh thái, không học “khuôn”

Đại diện Hội đồng Phát triển Kinh tế Singapore (EDB) gợi ý TP HCM có thể đi theo “tinh thần Singapore”:

• Giai đoạn 1: phát triển kinh tế thâm dụng lao động, kỹ năng
• Giai đoạn 2: dịch chuyển sang công nghệ cao, dịch vụ giá trị gia tăng
• Kết hợp đối tác chiến lược với các thành phố khác để chia sẻ nguồn lực, thị trường, nhân lực

Điều quan trọng ở đây là khả năng kiến tạo hệ sinh thái: startup + nhân tài + quỹ đầu tư + trường đại học + chính sách.

Doanh nghiệp tư nhân nên nhìn Singapore như một “case study” về cách:

• Kết nối với viện – trường để làm R&D thật sự
• Dùng ưu đãi thuế, sandbox, chính sách để thu hút chuyên gia và vốn
• Phát triển các cụm ngành (cluster) như fintech, AI, bán dẫn, logistics số

Thung lũng Silicon: 95% startup thất bại – vậy học gì?

Ông Daniel Theobald, nhà sáng lập MassRobotics, nhắc một thực tế không mấy lãng mạn: khoảng 95% startup tại Silicon Valley thất bại.

Ông nói thẳng: đừng cố “trở thành Thung lũng Silicon của Đông Á”. Hãy đặt mục tiêu làm tốt hơn – bằng cách tránh những cái bẫy mà người đi trước đã vấp.

Hai bài học quan trọng cho startup và doanh nghiệp Việt:

1. Đừng gọi vốn quá sớm từ quỹ đầu tư mạo hiểm nếu chưa thực sự nắm rõ mô hình kinh doanh và vấn đề mình giải quyết. Tiền nhiều, kỳ vọng cao, sản phẩm chưa xong – đó là cách nhanh nhất để chết.
2. Giải quyết vấn đề thật, không chạy theo trend. AI, blockchain, RWA… đều chỉ là công cụ. Câu hỏi phải là: “Nó giải quyết chính xác vấn đề gì trong nhà máy, chuỗi cung ứng, tài chính, logistics của mình?”

---

3. Cơ hội cho Việt Nam từ blockchain, RWA và hộ chiếu sản phẩm số

Với doanh nghiệp sản xuất – xuất khẩu, câu chuyện tài sản số và blockchain không còn là thứ “xa xỉ”. Ngược lại, đây đang là vùng cơ hội rất thực tế cho TP HCM và Việt Nam.

Việt Nam nên tập trung vào Real World Assets (RWA)

Ông Alan Ang, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain châu Á, nhận định Việt Nam có 3 lợi thế:

• Tỷ lệ chấp nhận tài sản số cao
• Đội ngũ nhân sự blockchain, crypto mạnh
• Vai trò công xưởng sản xuất trong khu vực

Thay vì đổ xô vào tiền số đầu cơ, ông gợi ý tập trung vào RWA – token hóa tài sản thực. Ứng dụng rất cụ thể cho doanh nghiệp sản xuất, logistics, xuất khẩu:

• Token hóa hóa đơn, khoản phải thu để huy động vốn từ cộng đồng hoặc nhà đầu tư quốc tế – giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng
• Token hóa hàng tồn kho (ví dụ: cà phê, gạo, hàng dệt may…) để minh bạch tài sản, dễ định giá, dễ thế chấp

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, đây là cách:

• Tăng khả năng tiếp cận vốn
• Rút ngắn thời gian quay vòng dòng tiền
• Tăng niềm tin với đối tác nước ngoài thông qua minh bạch dữ liệu

Digital Product Passport: tấm hộ chiếu số cho hàng “Made in Vietnam”

Một hướng đi khác cực kỳ phù hợp với chiến lược xuất khẩu và chuyển đổi xanh là Digital Product Passport (DPP) trên nền tảng blockchain.

DPP giúp:

• Ghi lại toàn bộ vòng đời sản phẩm: nguyên liệu – sản xuất – vận chuyển – sử dụng – tái chế
• Chứng minh nguồn gốc, tính bền vững, phát thải carbon theo yêu cầu của EU, Mỹ, Nhật…
• Tăng giá trị thương hiệu “Made in Vietnam”, đặc biệt trong các ngành:
  • Dệt may, da giày
  • Pin, thiết bị năng lượng
  • Vật liệu xây dựng

Nếu bạn đang là doanh nghiệp sản xuất ở Bình Dương, Đồng Nai, Long An, việc tham gia các giải pháp DPP, RWA ngay từ bây giờ sẽ giúp:

• Đáp ứng trước các quy định khắt khe về truy xuất nguồn gốc
• Mở đường vào các thị trường cao cấp, giá bán tốt hơn
• Tạo “lớp dữ liệu số” cho sản phẩm – nền tảng để sau này tích hợp thêm AI, phân tích chuỗi cung ứng

---

4. IFC TP HCM & kỷ nguyên tài chính số: doanh nghiệp nên chuẩn bị gì?

Từ 15/12, Trung tâm tài chính quốc tế (IFC) tại TP HCM dự kiến ra mắt, với diện tích 899 ha và 4 trụ cột:

1. Thị trường tiền tệ
2. Thị trường vốn
3. Sàn giao dịch hàng hóa phái sinh
4. Fintech và tài chính xanh

Đây không chỉ là câu chuyện “thành phố”, mà liên quan trực tiếp tới cách doanh nghiệp Việt tiếp cận vốn và dịch vụ tài chính trong 10–20 năm tới.

Nghị quyết 222 & 05: khung pháp lý cho tài chính số

Theo bà Nguyễn Trúc Vân (HIDS), Nghị quyết 222 của Quốc hội và Nghị quyết 05 của Chính phủ đang mở ra một “kỷ nguyên tài chính số” cho TP HCM:

• Định hình mô hình IFC đặt tại TP HCM và Đà Nẵng
• Hướng tới tài chính bền vững, chuẩn mực quốc tế
• Thu hút nhân lực chất lượng cao và cân bằng lợi ích giữa Nhà nước – nhà đầu tư – người dân

Với doanh nghiệp, điều này có nghĩa:

• Sẽ có nhiều sản phẩm tài chính mới: phái sinh hàng hóa, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư hạ tầng, nền tảng fintech
• Cơ hội gọi vốn không chỉ từ ngân hàng, mà còn từ thị trường vốn, nhà đầu tư quốc tế
• Yêu cầu về minh bạch dữ liệu, báo cáo, quản trị sẽ cao hơn rất nhiều

Doanh nghiệp nên làm gì từ bây giờ?

Nếu muốn “bước vào sân chơi IFC”, doanh nghiệp nên bắt đầu:

1. Chuẩn hóa dữ liệu tài chính – vận hành: hệ thống ERP, kế toán, quản trị sản xuất phải sạch, chuẩn, truy xuất được.
2. Số hóa chuỗi cung ứng: dùng IoT, AI, hệ thống quản lý kho, logistics để có dữ liệu thời gian thực.
3. Xây chiến lược tài chính dài hạn: không chỉ vay vốn ngắn hạn, mà tính tới trái phiếu, quỹ đầu tư, hợp tác chiến lược.
4. Nâng cấp quản trị rủi ro: đặc biệt nếu tham gia phái sinh, RWA, tài chính xanh.

Nói thẳng: ai chuẩn bị dữ liệu & hệ thống số bài bản từ bây giờ, người đó có lợi thế khi IFC vận hành đầy đủ sau 2030.

---

5. NextGen & bài toán nhân lực AI – công nghệ trong sản xuất Việt Nam

Muốn làm chủ công nghệ lõi, không có con đường nào khác ngoài đầu tư vào con người. TP HCM đang nói đến khái niệm NextGen – thế hệ tương lai theo nghĩa rộng hơn “người trẻ”.

NextGen là hệ sinh thái liên thế hệ, không chỉ là Gen Z

Theo ông Lâm Đình Thắng, NextGen là sự kết hợp giữa sức sáng tạo của người trẻ và kinh nghiệm của các thế hệ chuyên gia, lãnh đạo hiện tại. Tức là:

• Kỹ sư trẻ giỏi AI, data, cloud, blockchain
• Kết hợp với quản lý sản xuất, chuyên gia vận hành, tài chính dày kinh nghiệm

Trong doanh nghiệp sản xuất, điều này có thể triển khai rất cụ thể:

• Lập team chuyển đổi số liên phòng ban: IT + sản xuất + chất lượng + tài chính
• Cho phép kỹ sư trẻ thử nghiệm AI, IoT, robot trên một dây chuyền nhỏ, dưới sự giám sát của quản lý kỳ cựu
• Xây lộ trình nghề nghiệp rõ ràng cho kỹ sư AI/OT (Operational Technology), tránh để họ chỉ làm “người sửa máy tính cao cấp”

Ai sẽ thắng trong cuộc đua nhân lực AI – công nghệ?

Nhìn vào xu hướng toàn cầu, ngành bán dẫn đang thiếu hàng trăm nghìn kỹ sư, AI – robotics – IoT cũng vậy. Doanh nghiệp nào ở TP HCM và vùng phụ cận nắm được 3 điểm sau sẽ có lợi thế rõ rệt:

1. Đưa AI, IoT, dữ liệu vào đúng bài toán sản xuất: dự báo bảo trì máy, tối ưu năng lượng, giảm phế phẩm, lập kế hoạch sản xuất.
2. Xây “phòng lab tại nhà máy”: không cần hoành tráng, nhưng phải có không gian, thiết bị, dữ liệu cho kỹ sư thử nghiệm – đúng như nhiều chuyên gia nói: người trẻ cần lab để biến ý tưởng thành sản phẩm.
3. Chia sẻ lợi ích công nghệ với nhân sự: thưởng theo kết quả tiết kiệm chi phí, tăng năng suất nhờ AI, IoT. Khi đó, kỹ sư mới thực sự coi công nghệ lõi là “tài sản chung” chứ không chỉ là “công việc”.

---

6. Từ tầm nhìn thành hành động: gợi ý lộ trình 3 bước cho doanh nghiệp

Để kết, thay vì nói những câu rất to như “đổi mới sáng tạo”, “làm chủ công nghệ lõi”, tôi đề xuất một lộ trình 3 bước thực tế cho doanh nghiệp đang ở TP HCM hoặc vùng phụ cận, đặc biệt là doanh nghiệp sản xuất:

Bước 1: Xác định “lõi” của mình là gì

• Với nhà máy: lõi có thể là quy trình sản xuất riêng, thuật toán tối ưu, giải pháp AI nội bộ.
• Với doanh nghiệp logistics: lõi có thể là hệ thống định tuyến, tối ưu kho bãi.
• Với doanh nghiệp tài chính – fintech: lõi là mô hình rủi ro, scoring, hạ tầng thanh toán.

Hãy chọn 1–2 mảng mà bạn thực sự muốn tự làm chủ, không phụ thuộc 100% vào nhà cung cấp nước ngoài.

Bước 2: Đầu tư vừa đủ vào công nghệ & con người

• Lập nhóm R&D nhỏ nhưng tinh, ưu tiên kỹ sư có khả năng làm việc với dữ liệu thật trong nhà máy/vận hành.
• Chọn 1–2 dự án AI/IoT/blockchain/RWA quy mô nhỏ, vòng lặp ngắn (3–6 tháng) để chứng minh hiệu quả.
• Kết nối với hệ sinh thái TP HCM: vườn ươm, quỹ đầu tư, chương trình hỗ trợ khoa học công nghệ, sandbox của các sở ngành.

Bước 3: Chuẩn bị sẵn sàng cho IFC và sân chơi khu vực

• Chuẩn hóa báo cáo tài chính, dữ liệu ESG, dữ liệu vận hành.
• Tìm hiểu sớm về tài chính xanh, phái sinh, RWA, DPP phù hợp với ngành của mình.
• Xây chiến lược 5–10 năm: trong đó có mục tiêu rõ ràng về tỷ trọng doanh thu đến từ giải pháp, công nghệ, IP, chứ không chỉ từ sản phẩm vật lý.

Nếu TP HCM đi đúng hướng làm chủ công nghệ lõi, doanh nghiệp dám đầu tư nghiêm túc vào AI, chuyển đổi số và con người, thì việc thành phố trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực không phải là câu chuyện khẩu hiệu. Đó sẽ là một lợi thế cạnh tranh thật, và những người hưởng lợi nhiều nhất chính là những doanh nghiệp bắt đầu chuẩn bị từ hôm nay.