Ziekenhuisinnovatie werkt pas echt als verpleegkundigen het voortouw nemen. MUMC+ laat zien hoe AI en digitale zorg dan wél landen op de werkvloer.
Waarom innovatie zonder verpleegkundigen simpelweg niet werkt
Een groot deel van de digitale zorginnovaties in Nederlandse ziekenhuizen belandt nog altijd in de la. Niet omdat de technologie slecht is, maar omdat de mensen die er dagelijks mee moeten werken te laat worden aangehaakt: verpleegkundigen.
In Maastricht UMC+ kiezen ze bewust voor een andere route. Daar krijgen verpleegkundigen niet alleen inspraak, maar ook het stuur in handen bij innovaties – van sociale robots tot digitale voorlichting rond complexe trajecten als stamceltransplantaties. Dit sluit naadloos aan bij waar de Nederlandse zorg nu staat: enorme personeelstekorten, hoge werkdruk, en tegelijk de belofte van AI en digitale zorg.
In deze blog – onderdeel van de serie “AI voor Nederlandse Zorg: Innovatie in de Gezondheidszorg” – laat ik zien wat er gebeurt als je zorginnovatie bottom‑up organiseert. Met concrete voorbeelden uit het MUMC+, praktische handvatten voor andere ziekenhuizen en een duidelijke boodschap: wie AI en digitale zorg serieus neemt, moet bij de verpleegafdeling beginnen.
Van project naar strategie: innovation readiness in de verpleging
De kern is helder: innovatie in de zorg is geen los project, maar een strategische opdracht. Marjolein Heemels, directeur Verpleegkunde van MUMC+, vat het scherp samen: als je verpleegkundigen pas betrekt vlak voor de implementatie, sla je de plank mis.
Drie bouwstenen voor een innovatiekrachtige verpleegafdeling
Bij MUMC+ kijken ze naar innovation readiness vanuit drie elementen:
- Vaardigheden – kunnen verpleegkundigen actief meedenken, kritisch analyseren en kleine experimenten opzetten?
- Structuur – zijn er rollen, tijd en processen om innovatie echt onderdeel van het werk te maken?
- Cultuur – wordt vernieuwen beloond, en voelen verpleegkundigen eigenaarschap over veranderingen?
Die combinatie maakt het verschil tussen “weer een nieuw systeem” en “ons verbeterplan voor de zorg van onze patiënten”.
De regieverpleegkundige als innovatie‑motor
Een belangrijk puzzelstuk in Maastricht is de functie van regieverpleegkundige. Deze rol gaat verder dan traditionele verpleegzorg en omvat ook:
- kwaliteitsverbetering
- veiligheid
- innovatie en implementatie
De regieverpleegkundige helpt het team verandering te begrijpen, te begeleiden en vast te houden. In de praktijk zie je dat juist deze verpleegkundigen vaak de motor worden achter digitale zorg, AI‑toepassingen en procesinnovaties op de afdeling.
De realiteit? Het is simpeler dan veel organisaties denken: geef verpleegkundigen mandaat, tijd en basiskennis van bijvoorbeeld PDSA‑cycli (Plan‑Do‑Study‑Act), en je krijgt continu kleine, haalbare verbeteringen in plaats van één groot en risicovol ICT‑project.
Waarom verpleegkundigen onmisbaar zijn bij AI in de zorg
Wie AI in de Nederlandse zorg wil inzetten, heeft drie dingen nodig: goede data, goede technologie én mensen die begrijpen wat er in de praktijk nodig is. Dat laatste wordt nog te vaak onderschat.
AI‑toepassingen zonder praktijkkennis lopen vast
Zonder inbreng van verpleegkundigen krijg je bijvoorbeeld:
- een AI‑tool voor risico-inschatting die niet aansluit bij de observaties aan het bed
- triagesystemen die niet passen in het echte werktempo op de SEH of afdeling
- dashboards die geen antwoord geven op de vragen die verpleegkundigen óf patiënten hebben
Andersom werkt het wél als verpleegkundigen vanaf het begin meedenken:
- Welke uitkomst is werkelijk relevant voor patiënt en team?
- Hoe ziet een werkbare workflow eruit?
- Waar zitten de veiligheidsrisico’s en ethische twijfels?
AI in de zorg hoort niet “over” verpleegkundigen heen uitgerold te worden, maar met hen ontworpen te worden.
Hoe AI en digitale zorg het verpleegkundig werk kunnen versterken
Bij MUMC+ zie je mooi hoe technologie het vak juist verdiept in plaats van verschraalt:
- AI en robots nemen standaardinformatie over, zodat verpleegkundigen meer tijd hebben voor complexe vragen en emotionele ondersteuning.
- Digitale voorlichting en e‑health zorgen voor beter geïnformeerde patiënten, waardoor gesprekken korter maar inhoudelijker worden.
- Data uit digitale tools geven input voor verpleegkundig redeneren: welke interventies werken echt, bij welke patiëntgroepen?
Dit past precies in de bredere beweging in Nederland: AI als hulpmiddel om kwaliteit én efficiëntie te verhogen, in plaats van als vervanger van menselijk contact.
Case 1: sociale robot als extra collega op de afdeling
Een concreet voorbeeld uit Maastricht UMC+ is de inzet van een sociale robot op de afdeling Cardiologie. Regieverpleegkundige Dennis van Helvert zag een terugkerend probleem: patiënten voelden zich bij ontslag onvoldoende geïnformeerd over ziekte, medicatie en leefregels.
Het probleem: veel praten, weinig blijven hangen
Uit onderzoek op de afdeling bleek:
- zorgprofessionals besteedden veel tijd aan standaardinformatie
- iedereen gaf die informatie nét anders door, wat de consistentie ondermijnde
- patiënten misten rust, herhaling en vooral geruststelling
Kortom: veel inspanning, beperkt effect.
De oplossing: een robot als betrouwbare informatiebron
Door een sociale robot in te zetten, kun je:
- standaardinformatie altijd op dezelfde, getoetste manier aanbieden
- informatie herhaalbaar maken: de robot kan het vaker uitleggen, zonder extra tijd van het team
- de toon aanpassen aan patiëntbehoefte: rustig, stap‑voor‑stap, eventueel met beeld en interactie
Combineer je dit met AI (spraakherkenning, personalisatie, vraag‑antwoord‑modules), dan kan zo’n robot uitgroeien tot een intelligente digitale collega. Verpleegkundigen blijven verantwoordelijk voor de persoonlijke duiding – de robot neemt alleen het repetitieve werk over.
Voor het team betekent dit:
- minder herhalen van dezelfde basisuitleg
- meer tijd voor complexe zorg en emotionele begeleiding
- betere kwaliteit van informatie dankzij meer consistentie
En voor patiënten:
- duidelijker begrip van het zorgplan
- meer grip op medicatie en leefregels
- minder stress rond ontslagmomenten
Case 2: digitale voorlichting bij stamceltransplantatie
Een tweede project laat zien hoe eenvoudige digitale middelen al veel kunnen veranderen. Op de afdeling Oncologie‑Hematologie merkte regieverpleegkundige Floor Cruts dat de bestaande voorlichtingsgesprekken rondom stamceltransplantatie niet optimaal liepen.
Oude situatie: volle gesprekken, slecht voorbereide patiënten
Het proces zag er zo uit:
- patiënten kregen vooraf een folder ter voorbereiding
- in de praktijk lazen velen die niet of maar half
- tijdens het gesprek moest de verpleegkundige alles alsnog uitleggen
- gesprekken duurden ongeveer een uur en trokken een collega van de werkvloer
Resultaat: hoge tijdsinvestering, matige informatieverwerking, en alsnog veel onzekerheid bij patiënten en hun naasten.
Nieuwe situatie: korte, gerichte video’s
Het team stapte over op korte digitale voorlichtingsvideo’s van één à twee minuten. Patiënten kunnen zelf kiezen welke onderwerpen ze bekijken, zoals:
- mondzorg
- kledingvoorschriften
- verloop van de opname
- mogelijke bijwerkingen
Belangrijke voordelen:
- patiënten kunnen video’s meerdere keren bekijken, in hun eigen tempo
- naasten kunnen meekijken en beter ondersteunen
- het feitelijke deel van de informatie schuift naar voren; het gesprek kan meer ingaan op vragen, zorgen en persoonlijke situatie
Cruts ziet dat dit zorgt voor meer rust, helderheid en controle bij patiënten. Voor het team betekent het een efficiënter gebruik van tijd en een hoger niveau van inhoudelijke uitwisseling tijdens het consult.
In de volgende stap kun je hier AI aan koppelen, bijvoorbeeld:
- gepersonaliseerde videoselectie op basis van dossiergegevens
- automatische ondertiteling en vertaling
- een chatbot die aansluitend vragen beantwoordt en verpleegkundigen alarmeren kan bij zorgelijke signalen
Hoe andere ziekenhuizen dit kunnen aanpakken
De lessen uit Maastricht zijn goed toepasbaar in andere Nederlandse ziekenhuizen, UMC’s én grote VVT‑organisaties. Je hoeft niet te wachten op een groot AI‑programma; je kunt morgen beginnen.
1. Start klein, maar structureel
- Kies één afdeling en één concreet knelpunt (bijvoorbeeld ontslagvoorlichting, medicatieveiligheid of valpreventie).
- Stel een regieverpleegkundige (of senior) vrij als trekker.
- Werk in korte PDSA‑cycli: iets uitproberen, meten, bijstellen.
2. Geef verpleegkundigen de taal van innovatie
Investeer in basisvaardigheden zoals:
- werken met PDSA en eenvoudige data‑analyses
- gesprekstechnieken voor co‑creatie met patiënten
- basiskennis over AI in de zorg: wat kan het wel en wat niet?
Je hoeft geen data scientist van ze te maken. Het gaat erom dat ze met IT, functioneel beheer en medisch specialisten als gelijkwaardige partners om tafel kunnen.
3. Zorg voor een veilige innov-cultuur
Een innovatiecultuur ontstaat niet uit een poster, maar uit gedrag. Dat betekent:
- fouten in pilots zien als leerstof, niet als falen
- kleine successen zichtbaar maken in het hele huis
- leidinggevenden die expliciet tijd en ruimte geven voor verbeterprojecten
Wie dit goed doet, merkt dat verpleegkundigen zelf met ideeën komen voor AI‑toepassingen: bijvoorbeeld beslisondersteuning bij triage, slimme alarmering op de monitorbewaking, of AI‑ondersteunde planning.
4. Verbind AI‑teams en verpleegafdelingen
Veel organisaties hebben inmiddels een AI‑taskforce, innovatielab of datasprints lopen. Te vaak bevinden die zich ver van de werkvloer. Draai dat om:
- organiseer vaste “innovatiespreekuren” op de afdeling met data‑ of AI‑experts
- laat AI‑ontwikkelaars gewoon eens een dienst meelopen
- betrek regieverpleegkundigen structureel in stuurgroepen rondom digitale zorg
AI voor Nederlandse zorg werkt pas echt als het de taal en logica van de verpleegafdeling spreekt.
Wat dit betekent voor de toekomst van AI in de Nederlandse zorg
Als je alle voorbeelden en ervaringen uit MUMC+ naast elkaar legt, zie je een duidelijke lijn: de sterkste innovaties ontstaan daar waar technologie, data én verpleegkundige expertise samenkomen.
Dit sluit goed aan bij de ambitie van de Nederlandse zorgsector om AI in te zetten voor:
- betere diagnostische ondersteuning
- slimmer ziekenhuismanagement
- meer gepersonaliseerde behandelingen
- efficiëntere, mensgerichte zorgprocessen
Maar die ambities blijven hol als verpleegkundigen slechts ‘eindgebruiker’ zijn. Ze horen medevormgever te zijn.
Mijn stelling:
Elke serieuze AI‑strategie in de zorg zou een paragraaf “rol van verpleegkundigen” moeten bevatten – niet als bijlage, maar in het hart van het plan.
Voor bestuurders en CMIO’s is de volgende logische stap om samen met de directeur Verpleegkunde en regieverpleegkundigen een gezamenlijke innovatieagenda op te stellen. Begin bij een paar concrete patiëntreizen, zoals ontslag cardiologie of voorbereiding op oncologische behandelingen, en zoek daar de AI‑ en digitale zorgkansen bij.
Wie nu investeert in een innovatiekrachtige verpleegkundige beroepsgroep, zit over twee jaar niet vast in nóg een mislukte IT‑implementatie, maar heeft een continu systeem van verbeteren. Mét verpleegkundigen aan het roer – en AI als krachtige bondgenoot.