Innovatie in de zorg slaagt pas echt als verpleegkundigen aan tafel zitten. Zo bouw je een innovatiekrachtig team dat klaar is voor AI en digitale zorg.
Verpleegkundigen aan het roer van innovatie
De meeste zorginnovaties stranden niet op techniek, maar op de werkvloer. Nederlandse ziekenhuizen investeren miljoenen in apps, AI, robots en digitale dossiers, terwijl verpleegkundigen zich afvragen: wie heeft dit bedacht, en heeft die persoon hier ooit gewerkt?
Het Maastricht UMC+ kiest bewust voor een ander pad. Daar krijgen verpleegkundigen niet pas in de laatste week een handleiding in handen, maar zitten ze vanaf dag Ć©Ć©n aan tafel als mede-ontwerpers van innovatie. Dat sluit naadloos aan bij de bredere beweging rond AI in de Nederlandse zorg: technologie die niet Ć³ver zorgprofessionals wordt uitgerold, maar mĆ©t hen.
In deze blog uit de serie āAI voor Nederlandse Zorg: Innovatie in de Gezondheidszorgā zoom ik in op wat het MUMC+ doet, waarom hun aanpak werkt en hoe je als zorgorganisatie of innovatiemanager dezelfde slag kunt maken. Inclusief concrete voorbeelden met sociale robots, digitale voorlichting en een duidelijke roadmap om jouw verpleegkundig team innovatiekrachtig te maken.
Van top-down projecten naar strategische opdracht
De kern is simpel: innovatie is geen los project, maar een strategische opdracht. En verpleegkundigen zijn daarin geen āeindgebruikersā, maar mede-eigenaren.
Marjolein Heemels, directeur Verpleegkunde van het MUMC+, vat het scherp samen: als verpleegkundigen pas worden betrokken als iets al bijna geĆÆmplementeerd is, āslaat de hele innovatie de plank misā. Dat herkennen veel ziekenhuizen en VVT-organisaties: dure oplossingen, lage adoptie, veel mopperen op de werkvloer.
Het MUMC+ kantelt dat met een bottom-up benadering die draait om drie pijlers:
- Vaardigheden ā verpleegkundigen opleiden in leiderschap, innovatie en verbeteren.
- Structuur ā duidelijke rollen en processen, zoals de functie van regieverpleegkundige en werken met PDSA-cycli.
- Cultuur ā een omgeving waarin vernieuwen normaal is en eigenaarschap wordt verwacht Ć©n gefaciliteerd.
Dat lijkt misschien een open deur, maar dit is precies wat vaak ontbreekt bij AI- en digitaliseringsprojecten in de zorg. De realiteit: technologie is er vaak sneller dan de organisatie.
Vaardigheden: van āgebruikersā naar innovatiepartners
Een innovatiekrachtige verpleegkundige beroepsgroep ontstaat niet vanzelf. Dat vraagt gerichte investering in kennis en vaardigheden.
Welke skills heb je nodig?
In het MUMC+ worden verpleegkundigen actief getraind in onder andere:
- Leiderschapsvaardigheden ā hoe neem je collegaās mee, hoe beĆÆnvloed je besluitvorming, hoe presenteer je ideeĆ«n richting MT of medisch specialisten?
- Innovatie-denken ā problemen scherp formuleren, oplossingen vergelijken, kleine experimenten opzetten, leren van fouten.
- Werken met PDSA-cycli (Plan-Do-Study-Act) ā structureel verbeteren in korte iteraties in plaats van Ć©Ć©n groot project dat na een jaar āafā zou moeten zijn.
Die PDSA-werkwijze is ook cruciaal voor AI in de zorg. Algoritmes en digitale tools vragen monitoring, bijsturing en evaluatie. Niet Ć©Ć©n keer, maar continu. Verpleegkundigen die PDSA begrijpen, spreken ineens dezelfde taal als data-analisten, IT en kwaliteitsmedewerkers.
De rol van de regieverpleegkundige
Daar hoort een nieuwe rol bij: de regieverpleegkundige. In het MUMC+ heeft deze functie expliciet extra verantwoordelijkheden rond:
- kwaliteit en veiligheid,
- innovatie en implementatie,
- borgen van veranderingen in het team.
Deze rol is goud waard als je AI-toepassingen introduceert, zoals voorspellende algoritmen voor heropnames, triagetools op de SEH of AI-ondersteunde roostering. De regieverpleegkundige kan dan:
- zorgen dat de werkprocessen kloppen,
- collegaās trainen en begeleiden,
- signaleren wanneer techniek botst met de praktijk,
- feedback ophalen bij patiƫnten en hun naasten.
Zonder zoān rol wordt innovatie vaak āiets van de stafā ā met alle bekende weerstand tot gevolg.
Cultuur en structuur: innovatie als onderdeel van het werk
Innovatie slaagt pas als het een normaal onderdeel is van het dagelijks werk. Dus niet: Ć©Ć©n keer per jaar een inspiratiedag en dan weer door.
In de praktijk zie je in organisaties als het MUMC+ een aantal terugkerende elementen:
1. Tijd en ruimte in het rooster
Verpleegkundigen kunnen geen innovatie trekken āer even bijā. Er is structureel tijd nodig voor:
- het testen van nieuwe tools of AI-oplossingen,
- het analyseren van data (bijvoorbeeld patiƫnttevredenheid of medicatiefouten),
- het voorbereiden van verbeterprojecten.
Zorgorganisaties die dit serieus nemen, reserveren bijvoorbeeld:
- een vast aantal uur per maand per regieverpleegkundige,
- innovatie-uren in het basisrooster,
- vervanging op de werkvloer tijdens intensieve implementatiefases.
2. Duidelijke governance
Wie beslist over welke innovatie? Wanneer is āproberenā klaar en wordt iets āstandaard zorgā? Hoe worden risicoās rond AI, data en patiĆ«ntveiligheid bewaakt?
Een stevige structuur met:
- een innovatieraad of stuurgroep (met verpleegkundigen erin!),
- vaste besluitvormingsmomenten,
- afstemming met medisch specialisten, ICT, privacy en juridische zaken,
maakt het veel makkelijker om goede ideeƫn uit de teams echt op te schalen.
3. Cultuur van eigenaarschap
De omslag die ik zelf keer op keer zie: afdelingen waar verpleegkundigen niet meer zeggen āICT heeft weer iets bedachtā, maar āWij hebben bedacht datā¦ā.
Dat vraagt ook iets van managers en bestuurders:
- minder zenden, meer vragen;
- ruimte voor experiment en mislukking;
- zichtbaar waarderen van verpleegkundig initiatief, bijvoorbeeld via pitchrondes, innovatiedagen of opleidingskansen.
Voorbeeld 1: sociale robot als verlengstuk van het team
Een mooi voorbeeld van verpleegkundige innovatiekracht in het MUMC+ is de inzet van een sociale robot op de afdeling Cardiologie.
Het probleem: patiĆ«nten voelen zich onvoldoende geĆÆnformeerd
Uit feedback bleek:
- patiĆ«nten voelden zich bij ontslag onvoldoende geĆÆnformeerd over ziekte, medicatie en leefregels;
- zorgprofessionals besteedden veel tijd aan standaardinformatie;
- iedere zorgverlener gaf die informatie nƩt anders door, waardoor de consistentie ontbrak;
- naast feiten hadden patiƫnten vooral behoefte aan geruststelling en duidelijkheid over hun vervolgtraject.
Regieverpleegkundige Dennis van Helvert pakte dit op. Vanuit de werkvloer, met kennis van de dagelijkse praktijk Ʃn de beleving van de patiƫnt.
De oplossing: sociale robot voor herhaalbare, warme informatie
De sociale robot wordt ingezet om patiƫnten tijdens de opname:
- gestandaardiseerde informatie te geven over ziektebeeld, medicatie en leefregels;
- op een laagdrempelige manier vragen te laten stellen;
- informatie te herhalen wanneer de patiƫnt eraan toe is.
Dit type oplossing is ook een opstap naar AI-gedreven zorgcommunicatie:
- in de toekomst kan een robot of digitale assistent informatie personaliseren op basis van het EPD;
- AI kan signaleren welke patiƫnten meer uitleg nodig hebben (bijvoorbeeld door taalniveau, leeftijd, eerdere vragen);
- verpleegkundigen houden tijd over voor de complexere, relationele kant van zorg.
De les hier: technologie functioneert als versterker van goede zorg, niet als vervanger. Maar dan moet de vraag vanuit het team komen, niet alleen vanuit een innovatiemanager of leverancier.
Voorbeeld 2: digitale voorlichting bij stamceltransplantatie
Een tweede concreet project: digitale voorlichting voor patiƫnten die een stamceltransplantatie ondergaan op de afdeling Oncologie-Hematologie.
De oude situatie: lange gesprekken, matige voorbereiding
Regieverpleegkundige Floor Cruts beschrijft de eerdere werkwijze:
- patiƫnten kregen vooraf een informatiefolder;
- in de praktijk werd die weinig gelezen;
- tijdens het consult moest alsnog alles van A tot Z worden uitgelegd;
- het gesprek duurde vaak een uur en haalde een verpleegkundige van de werkvloer.
Dat is zonde van tijd Ć©n energie, zeker in een context waar personeel schaars is en de zorgvraag stijgt.
De nieuwe aanpak: korte, gerichte videoās
Het team ontwikkelde korte voorlichtingsvideoās (1ā2 minuten) over specifieke onderwerpen, zoals:
- het verloop van de stamceltransplantatie,
- mondzorg en infectiepreventie,
- voeding en kledingvoorschriften,
- wat patiƫnten thuis kunnen verwachten.
Patiƫnten kunnen:
- zelf kiezen welke onderwerpen ze kijken;
- de videoās terugspoelen en herhalen;
- samen met naasten kijken, ook als die niet bij het gesprek aanwezig waren.
Het effect:
- meer rust en helderheid bij patiƫnten;
- betere voorbereiding van het consult;
- efficiƫntere inzet van verpleegkundige tijd.
Hoe sluit dit aan op AI in de zorg?
Op zichzelf zijn videoās nog geen AI. Maar dit soort digitale informatievoorziening is een perfecte basis voor latere AI-toepassingen, bijvoorbeeld:
- automatische ondertiteling en vertaling voor anderstalige patiƫnten;
- aanbevelingssystemen die op basis van profiel en ziektebeeld suggesties doen welke videoās relevant zijn;
- analyse van kijkgedrag om te zien welke onderwerpen onduidelijk blijven.
Zo groeit een relatief simpele innovatie door naar een data- en AI-rijke leeromgeving voor zowel patiƫnten als professionals.
Hoe start je zelf met verpleegkundige innovatiekracht?
Als je in 2025ā2026 serieus werk wilt maken van AI en digitale innovatie in de Nederlandse zorg, kun je eigenlijk niet meer om verpleegkundig eigenaarschap heen. De vraag is dus niet Ć³f, maar hoe je dat organiseert.
Hier is een praktische aanpak die ik bij veel organisaties zie werken:
1. Begin klein, maar maak het zichtbaar
- Kies 1 of 2 afdelingen met intrinsiek gemotiveerde verpleegkundigen.
- Geef een paar regieverpleegkundigen expliciet innovatietijd.
- Start met een concreet vraagstuk van de werkvloer (informatievoorziening, overdrachten, planning, medicatieveiligheid).
2. Verbind innovatie expliciet aan AI- en datastrategie
- Betrek ICT, data-analisten en eventueel externe AI-partners vroegtijdig.
- Formuleer samen: wat willen we leren, meten en verbeteren?
- Leg afspraken vast over datagebruik, privacy en veiligheid.
3. Train in PDSA en basiskennis AI in de zorg
- Organiseer korte, praktische trainingen voor verpleegkundigen over PDSA-cycli.
- Voeg hier basiskennis aan toe over wat AI in de zorg wel en niet is.
- Laat voorbeelden zien uit andere Nederlandse zorgorganisaties.
4. Bouw een feedback- en leerloop in
- Meet: patiƫnttevredenheid, tijdsbesteding, fouten, wachttijden, etc.
- Bespreek maandelijks de resultaten met het team.
- Pas de oplossing aan, of stop ermee als het niet werkt. Dat laatste is Ć³Ć³k succes.
5. Schaal pas op als het in de praktijk werkt
- Laat eerst zien dat iets op Ć©Ć©n of twee afdelingen echt meerwaarde heeft.
- Gebruik die casus om bestuur, medisch staf en OR mee te krijgen.
- Borg de rol van regieverpleegkundigen en de uren die erbij horen.
Waarom dit nu urgent is
De druk op de Nederlandse zorg is in 2025 groter dan ooit: personeelstekorten, vergrijzing, hogere complexiteit, stijgende kosten. AI en digitalisering worden vaak gepresenteerd als dƩ oplossing. Maar technologie alleen gaat het niet redden.
De combinatie van AI-toepassingen Ć©n een innovatiekrachtige verpleegkundige beroepsgroep is waar de echte winst zit.
De praktijk in het MUMC+ laat zien:
- Betere informatievoorziening aan patiƫnten.
- Minder variatie in zorgprocessen.
- Slimmere inzet van kostbare verpleegkundige tijd.
- Meer eigenaarschap en werkplezier bij professionals.
Wie nu investeert in verpleegkundig leiderschap, PDSA-vaardigheden en een cultuur van co-creatie, legt een stevige basis voor toekomstige AI-projecten: van voorspellende modellen tot slimme triage en gepersonaliseerde behandeling.
Als je onderdeel bent van een Nederlandse zorgorganisatie ā of je nu bestuurder, innovatiemanager, verpleegkundige of AI-specialist bent ā is dit hĆ©t moment om de vraag te stellen:
Hoe zorgen wij dat verpleegkundigen niet de laatste schakel zijn in innovatie, maar de eerste?
De organisaties die dat de komende jaren goed organiseren, worden de plekken waar AI niet alleen indrukwekkend is op papier, maar merkbaar betere zorg oplevert aan het bed.