Passende zorg botst nu op oud marktgedrag van zorgverzekeraars. Waarom dat zo is, hoe AI kan helpen én welke nieuwe ‘kunstjes’ verzekeraars moeten leren.
Waarom passende zorg vastloopt op oud verzekeraarsgedrag
De Amsterdamse WijkKliniek leverde aantoonbaar betere zorg voor kwetsbare ouderen én ontlastte de SEH. Toch gaat de stekker eruit, omdat zorgverzekeraars het concept niet structureel wilden contracteren. In Brabant sluiten twee ziekenhuizen meerjarige passende‑zorgcontracten met de marktleiders, maar krijgen de kleinere verzekeraars nauwelijks mee. Resultaat: veel extra gedoe, vertraging en frustratie in plaats van versnelling.
Dit is geen incident. Dit laat zien dat het huidige marktgedrag van zorgverzekeraars botst met wat Nederland nodig heeft: passende zorg, regionaal georganiseerd, ondersteund door data en AI. In deze blog laat ik zien waarom zorgverzekeraars “nieuwe kunstjes” moeten leren, wat dat concreet betekent en hoe AI juist kan helpen om dat omslagpunt te bereiken.
Wat is hier nu echt het probleem?
De kern: zorginnovaties en passende zorg botsen met een bekostigingssysteem dat vooral oude volumes beloont.
Bij de WijkKliniek zagen we:
- betere uitkomsten voor een kwetsbare doelgroep
- lagere kosten per patiënt
- minder druk op de SEH van Amsterdam UMC
En toch geen structureel contract. Niet omdat het medisch niet deugde, maar omdat:
- elke verzekeraar z’n eigen inkooplogica en risicomodel hanteert
- voordelen (minder SEH‑belasting, minder heropnames) niet altijd bij dezelfde partij landen die de investering doet
- innovaties vaak buiten de standaard DBC‑structuren vallen
In Brabant speelde iets anders, maar met dezelfde uitkomst: twee grote verzekeraars stappen in passende‑zorgcontracten, de rest wacht af. Ziekenhuizen moeten dan per verzekeraar gaan puzzelen, terwijl passende zorg nou juist om één regionale aanpak vraagt.
De reality check: zolang elke zorgverzekeraar z’n eigen micro‑marktje speelt, blijft passende zorg een pilot in plaats van de nieuwe norm.
Waarom zorgverzekeraars écht anders moeten gaan werken
Zorgverzekeraars hebben de laatste 15 jaar scherp leren inkopen op prijs, volume en productie. Dat heeft iets opgeleverd: lagere groei van zorguitgaven dan verwacht, meer transparantie op kosten. Maar voor passende zorg en AI‑gedreven zorgverlening werkt dat oude trucje niet meer.
Passende zorg vraagt om drie dingen waar het huidige verzekeraarsgedrag slecht op is ingericht:
-
Regionale samenwerking boven concurrentie
Passende zorg, acute zorg, ouderenzorg, GGZ: het zijn allemaal regionale vraagstukken. Toch sturen we verzekeraars nog steeds primair op concurrentie in dezelfde regio. Dan krijg je:- verschillende contractvormen per verzekeraar
- uiteenlopende kwaliteitsindicatoren
- versnipperde financiering van innovaties
-
Lange termijn boven jaarcontracten
AI‑toepassingen, data‑infrastructuur en wijkgerichte zorg vergen meerjarige investeringen. Niet in één jaar terugverdiend. Zolang de default eenjaarcontracten zijn, investeren partijen minder en houden ze innovaties klein. -
Resultaat op gezondheid boven volume zorg
Veel passende‑zorginitiatieven gaan juist over:- minder onnodige diagnostiek
- voorkomen van opnames
- verplaatsen van zorg naar de eerste lijn of het sociaal domein
Dat botst met productie‑afspraken die nog steeds sterk aan aantallen verrichtingen zijn gekoppeld.
De stelling uit de poll van Zorgvisie is dus terecht scherp: zorgverzekeraars moeten nieuwe kunstjes leren om passende zorg te bereiken. Niet een beetje finetuning, maar écht ander gedrag.
Welke “nieuwe kunstjes” zijn nodig?
1. Van concurreren naar regie voeren in de regio
Zorgverzekeraars hoeven geen vriendenclub te worden, maar ze moeten wél een gezamenlijke basis neerleggen per regio. Denk aan:
- één gezamenlijke regionale agenda voor passende zorg
- baseline‑afspraken over acute zorg, ouderenzorg en GGZ
- gedeelde uitkomstindicatoren (zodat zorgaanbieders niet vijf varianten hoeven aan te leveren)
De marktleider in een regio kan hier een voortrekkersrol pakken, maar de rest mag niet structureel “meeliften zonder te bewegen”. Het Integraal Zorgakkoord (IZA) beoogt dit al, maar in de praktijk blijft het te vrijblijvend.
2. Contractering die innovatie beloont in plaats van afstraft
In de praktijk hoor ik vaak hetzelfde van bestuurders: “Elke keer dat we productie weghalen door passende zorg, worden we financieel gestraft.” Dat moet om.
Concreet kunnen verzekeraars:
- meerjarige transitiecontracten aanbieden (3–5 jaar) waarin tijdelijk volumebescherming zit, zolang bewezen wordt dat uitkomsten verbeteren en totale kosten per regio dalen
- shared‑savings‑modellen gebruiken: als door een passende‑zorgproject de totale regionale kosten dalen, delen ziekenhuis, eerstelijn en verzekeraars in de besparing
- innovatiebudgetten koppelen aan resultaten: niet alleen pilots betalen, maar structureel financieren zodra uitkomstdata goed zijn
3. Slimmer gebruik van data en AI in zorginkoop
Hier komt het thema van deze blogserie om de hoek kijken: AI in de Nederlandse zorg. Verzekeraars hebben enorme hoeveelheden declaratie‑, uitkomst‑ en populatiedata. Daar kun je met AI veel meer mee dan alleen fraude detecteren of risico’s berekenen.
AI kan onder meer helpen om:
- regiobehoefte scherp te voorspellen: welke wijk gaat de komende 5 jaar meer kwetsbare ouderen kennen, waar dreigt SEH‑overbelasting, waar lopen wachttijden structureel op?
- passende‑zorgkansen te vinden: patronen zien van overdiagnostiek, heropnames of onnodige verwijzingen en vervolgens met aanbieders gerichte programma’s ontwerpen
- uitkomsten van innovaties sneller te meten: in plaats van jaren wachten op traditionele evaluaties, kun je met AI‑analyses binnen maanden zien of een interventie effect heeft op heropnames, ligduur of medicatiegebruik
Verzekeraars die AI alleen inzetten om kosten te drukken missen de kans om AI te gebruiken als versneller van passende zorg.
Hoe AI juist helpt om passende zorg wél rond te krijgen
AI‑toepassingen in de zorg worden vaak gezien als iets “van het ziekenhuis” of “van de dokter”: beslissingsondersteuning, beeldherkenning, triage. Maar voor passende zorg is de rol van de zorgverzekeraar minstens zo interessant.
1. AI‑ondersteunde regiobeelden
Een goed regiobeeld is de basis voor passende zorg. Nu worden die beelden vaak handmatig samengesteld in dikke rapporten die na twee jaar alweer verouderd zijn.
AI‑gestuurde regiomodellen kunnen:
- actuele zorgconsumptie combineren met demografie, sociaal‑economische data en leefstijl
- voorspellen waar de zorgvraag stijgt of daalt
- scenario’s doorrekenen: wat gebeurt er met SEH‑druk als we wijkklinieken opschalen, of juist sluiten?
Een zorgverzekeraar die dit samen met zorgaanbieders ontwikkelt, krijgt een gedeelde feitenbasis. Dat maakt het veel makkelijker om besluiten te nemen over concentratie, spreiding en substitutie van zorg.
2. Effect van passende‑zorgprojecten realtime volgen
Eén van de pijnpunten in de WijkKliniek‑casus is dat succesverhalen vaak te laat en te versnipperd worden aangetoond. AI‑analyses kunnen hier versnellen:
- maandelijks inzicht in heropnames, ligduur, SEH‑bezoeken en kosten per patiëntgroep
- vergelijking tussen patiënten in de innovatie en een passende controlegroep
- automatische signalering als uitkomsten verslechteren (veiligheid) of juist sterk verbeteren (opschalen!)
Hierdoor kunnen verzekeraars sneller structureel contracteren als de data goed zijn, in plaats van jaren pilot‑status rekken.
3. Besluitvorming transparanter maken
Een belangrijk wantrouwen in het veld: “Passende zorg is gewoon een ander woord voor bezuinigen.” AI kan dat wantrouwen niet in z’n eentje wegnemen, maar wel helpen om de besluitvorming open te breken.
Bijvoorbeeld door:
- duidelijk te laten zien welke keuzes op basis van welke data zijn gemaakt
- scenario’s naast elkaar te zetten: wat betekent optie A of B voor patiënten, professionals én kosten?
- patiëntenraden en cliëntenorganisaties mee te laten kijken in begrijpelijke dashboards
Als verzekeraars hun AI‑gestuurde analyses delen met de regio in plaats van ze achter gesloten deuren te houden, ontstaat meer gezamenlijke regie en minder wantrouwen.
Wat kunnen bestuurders en zorgprofessionals nú doen?
Je hebt de zorgverzekeraars niet volledig in de hand, maar je kunt ze wél helpen die nieuwe kunstjes sneller te leren.
Concrete acties:
-
Eis regionale consistentie
Ga als ziekenhuis, VVT‑organisatie, huisartsenkring of GGZ‑aanbieder niet in je eentje onderhandelen over passende zorg. Vorm een regionaal front en vraag:- één set uitkomstindicatoren
- één gezamenlijke regiovisie van alle actieve verzekeraars
-
Werk datagedreven en betrek AI vanaf het begin
Bouw bij elke innovatie direct een datalaag in:- definieer vooraf welke uitkomsten je volgt
- gebruik bestaande AI‑tools of data‑teams om realtime inzicht te creëren
- laat zien hoe het project bijdraagt aan IZA‑doelen én regionale knelpunten
-
Maak het financiële verhaal expliciet
Breng niet alleen zorginhoudelijke winst in kaart, maar ook:- waar minder productie ontstaat
- welke kosten elders dalen (bijvoorbeeld minder SEH, minder Wmo)
- welk transitiepad en welke tijdelijke compensatie nodig zijn
-
Leg afspraken meerjarig vast
Dring aan op contracten van minimaal 3 jaar voor serieuze passende‑zorginitiatieven. Zonder meerjarige horizon blijft iedereen in de kramp van jaarbudgetten.
Richting 2026: zorgverzekeraar als AI‑gedreven regiopartner
Als we in december 2026 nog steeds praten over mooie pilots die sneuvelen op zorginkoop, hebben we echt iets laten liggen. Passende zorg, arbeidsmarktkrapte, vergrijzing: ze laten zich niet oplossen met oude inkooptrucjes.
De beweging die nodig is:
- van prijsvechter naar regiopartner
- van volume‑denken naar uitkomst‑ en gezondheidsdenken
- van Excel‑inkoop naar AI‑ondersteunde regie op de hele keten
Zorgverzekeraars die deze stap zetten, worden de partijen waar ziekenhuizen, huisartsen, VVT en GGZ wél graag mee aan tafel zitten. En organisaties die nu al investeren in data, AI en regionale samenwerking, hebben straks een streep voor bij dat nieuwe type zorgverzekeraar.
De vraag is dus niet of zorgverzekeraars nieuwe kunstjes moeten leren, maar: welke partijen in jouw regio durven met hen mee te oefenen?