KOMPAZ en AI: zelfzorg slim organiseren in de regio

Waarom zelfzorg nu keihard nodig is

Ziekenhuizen zitten vol, de wijkzorg kraakt in zijn voegen en huisartsen hebben wachtkamers die structureel te druk zijn. Tegelijk willen patiënten meer eigen regie en mantelzorgers willen wél helpen, maar niet kopje‑onder gaan.

Hier zit een grote kans. Een deel van de zorg kan prima door patiënten en mantelzorgers zelf worden gedaan – mits er goede scholing, digitale ondersteuning en duidelijke afspraken zijn. Precies daar schuift de Academie voor Zelfzorg met Stichting KOMPAZ Nederland aan tafel. En als je slim bent, koppel je dat direct aan AI in de zorg.

In deze blog laat ik zien hoe KOMPAZ werkt, waarom dit past bij passende zorg én hoe je AI kunt inzetten om zelfzorg in jouw regio schaalbaar, veilig en persoonlijk te maken.

---

Wat KOMPAZ precies doet: van pilot naar landelijke infrastructuur

KOMPAZ Nederland helpt zorgregio’s om een Academie voor Zelfzorg op te zetten: een regionale structuur waarin ziekenhuizen, VVT, huisartsen, revalidatie, welzijn en gemeenten samen scholing en ondersteuning organiseren voor patiënten en mantelzorgers.

De kern is simpel:

• patiënten en mantelzorgers leren concrete vaardigheden (bijvoorbeeld stomazorg, subcutaan injecteren, intraveneuze antibiotica thuis);
• ze krijgen digitale begeleiding via apps als Patient Journey App, SanaCoach of Luscii;
• er is aandacht voor leven met een aandoening: balans, mentale belasting, rolverdeling in het gezin.

Frank Bisselink, bestuurder en medeoprichter van KOMPAZ, beschrijft de academie als een regionale trainingsinfrastructuur, niet als één fysiek gebouw. Scholing vindt plaats:

• in het ziekenhuis (complexe of hoogrisico‑handelingen),
• thuis (praktijktraining in de echte situatie),
• in buurt- of wijkcentra (laagdrempelige groepslessen en ontmoetingen).

Inmiddels draaien er al academies in meer dan 14 regio’s – soms onder namen als Zelfzorg Thuis of Mantelzorgacademie, maar allemaal met dezelfde werkzame principes.

Dit is geen klein project meer; dit is een landelijke beweging richting passende zorg.

---

Waarom dit zo goed aansluit op AI in de Nederlandse zorg

Zelfzorg klinkt voor sommigen nog wat “analoge zorg”, maar de realiteit is dat AI en zelfzorg elkaar juist versterken.

De beweging rondom KOMPAZ raakt drie grote thema’s uit de serie AI voor Nederlandse Zorg: Innovatie in de Gezondheidszorg:

1. Diagnostische ondersteuning en monitoring
   Denk aan AI‑gestuurde triage, alerts bij afwijkende metingen en voorspellende modellen die risico’s inschatten.
2. Gepersonaliseerde begeleiding
   Slimme coachingsapps die zich aanpassen aan gedrag, taalniveau en zorgprofiel van de patiënt.
3. Efficiënter zorgproces
   Minder onnodige fysieke contactmomenten, kortere ligduur en beter gebruik van schaarse professionals.

Zelfzorg vraagt om heldere informatie, continue feedback en tijdige signalering. Precies die drie punten zijn waar AI in de zorg het verschil kan maken.

Zelfzorg zonder digitale en AI‑ondersteuning wordt te zwaar voor patiënten. AI zonder goede zelfzorgstructuur blijft hangen in losse pilots. De combinatie is sterk.

---

De drie pijlers van de Academie voor Zelfzorg (en waar AI binnenkomt)

1. Scholing in gezondheids- en verpleegtechnische handelingen

Hier gaat het om heel praktische zaken:

• stomazorg;
• zelf subcutaan injecteren;
• intraveneuze antibiotica thuis;
• ondersteuning bij ADL (Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen).

Hoe AI hier kan versterken:

• Adaptieve leerpaden: e‑learningmodules die zich automatisch aanpassen aan kennisniveau van de patiënt of mantelzorger. Wie veel fouten maakt in een kennistoets, krijgt extra oefenmateriaal en simpele uitleg.
• Beeldherkenning: AI‑ondersteunde beoordeling van foto’s of video’s (bijvoorbeeld van een wond of infuusplek) met een eerste risicoscore, waarna een verpleegkundige meekijkt.
• Taal- en begrijpelijkheidscheck: AI die scholingsmateriaal automatisch herschrijft naar B1‑niveau of vertaalt, zodat ook laaggeletterden en anderstaligen kunnen meedoen.

De winst: hogere veiligheid, minder faalangst en minder fysieke controlebezoeken.

2. Digitale begeleiding in het dagelijks leven

De Academie voor Zelfzorg maakt al gebruik van digitale tools zoals Patient Journey App, SanaCoach en Luscii. Dit zijn vaak apps waarin patiënten:

• educatie krijgen over hun opname en herstel;
• thuismonitoring doen (bloeddruk, gewicht, pijnscore);
• berichten uitwisselen met de zorgverlener.

Waar AI hier het verschil maakt:

• Slimme triage en risicoscores: op basis van ingevoerde waarden en gedragspatronen berekent AI wie aandacht nodig heeft en wie stabiel is. Dat voorkomt onnodig bellen én gemiste escalaties.
• Persoonlijke nudges: de app stuurt reminders op het moment dat iemand ze het meest waarschijnlijk opvolgt (bijvoorbeeld na het ontbijt), gebaseerd op eerder gebruik.
• Analyse van vrije tekst: AI leest berichten van patiënten (bijvoorbeeld in een chatfunctie) en attendeert zorgverleners op risicotaal zoals “duizelig”, “benauwd”, “niet meer vertrouw” of “zwarte stoelgang”.

3. Leren omgaan met de aandoening (mentale en sociale kant)

Dit deel wordt vaak onderschat, terwijl juist hier mantelzorgers kunnen omvallen. Scholingen richten zich op:

• balans tussen zorg, werk en privé;
• grenzen stellen als mantelzorger;
• omgaan met angst of somberheid rond ziekte;
• praktische tips voor dagstructuur.

AI‑toepassingen die hierbij passen:

• Chatbots voor lichte ondersteuning: 24/7 vragen beantwoorden over slaap, stress, voeding of praktische zaken. Niet als vervanging van psychologische zorg, maar als eerste lijn.
• Digitale dagboekanalyse: AI die in een digitaal dagboek (tekst of spraak) trends detecteert in stemming en energie, en bij verslechtering een signaal afgeeft aan de casemanager.
• Aanbevelingen op maat: bijvoorbeeld automatisch passende online trainingen of lokale mantelzorggroepen voorstellen op basis van profiel en hulpvragen.

Deze pijler is cruciaal om te voorkomen dat zelfzorg omslaat in overbelasting en zorgmijding.

---

Regionale samenwerking: van eilandproject naar infrastructuur

De kracht van KOMPAZ zit niet alleen in de inhoud, maar vooral in de organisatievorm. De academie is een regionale infrastructuur waarin partijen afspreken:

• welke scholing in het ziekenhuis hoort,
• welke training thuis past,
• wat in buurt- of wijkcentra kan,
• wie eigenaar is van welk deel van het programma.

Dat lost een paar hardnekkige problemen op die ik vaak bij losse AI‑ en innovatietrajecten zie:

1. Dubbel werk
   Ieder ziekenhuis maakt zijn eigen folders, filmpjes en protocollen. KOMPAZ zet dit centraal neer en verdeelt wat generiek is en wat lokaal maatwerk moet blijven.

2. Versnipperde pilots
   Zonder regionale regie eindig je met losse apps en kleine doelgroepen. De academie fungeert als logische basislaag waar AI‑toepassingen kunnen worden ingebed.

3. Juridische en organisatorische drempels
   Regio’s lopen tegen vragen aan over aansprakelijkheid, bekostiging en privacy. Stichting KOMPAZ helpt deze drempels te slechten door ervaringen, modellen en formats te delen.

Het motto dat Bisselink gebruikt – van “proudly copied from” naar “perfected together” – is precies het soort pragmatiek dat in de Nederlandse zorg vaak ontbreekt. Minder opnieuw uitvinden, meer gezamenlijk verbeteren.

---

Hoe je als zorgorganisatie praktisch kunt starten

Veel bestuurders en CMIO’s herkennen dit: iedereen ziet de noodzaak van zelfzorg en AI, maar de vraag is “waar begin ik?”. Een paar concrete stappen die ik zou zetten:

1. Start met één zorgpad

Kies een zorgpad met:

• hoge druk op capaciteit (bijvoorbeeld hartfalen, COPD, oncologie, orthopedie);
• gemotiveerde professionals die al ervaring hebben met digitale zorg;
• een duidelijke groep mantelzorgers.

Breng samen met de regionale partners in kaart:

• welke handelingen patiënten/mantelzorgers kunnen leren;
• welke informatie nu ontbreekt of versnipperd is;
• welke data je al verzamelt waar AI op kan meekijken.

2. Koppel scholing direct aan digitale en AI‑ondersteuning

Elke scholing die patiënten of mantelzorgers volgen, zou eindigen met:

• toegang tot een app of digitaal portaal;
• een persoonlijk leerpad of zelfzorgplan;
• duidelijke afspraken over wanneer ze digitaal contact opnemen.

Voeg daar stapsgewijs AI aan toe:

• eerst eenvoudige regels (if‑this‑then‑that),
• daarna voorspellende modellen of NLP‑toepassingen.

3. Gebruik bestaande kennis via KOMPAZ

In plaats van zelf formats en juridi­sche teksten te schrijven, kun je:

• aansluiten bij een bestaande Academie voor Zelfzorg in de regio; of
• samen met Stichting KOMPAZ een academie opzetten en gebruikmaken van hun werkzame elementen.

Dat scheelt maanden aan voorbereiding en maakt het makkelijker om AI‑oplossingen regionaal op te schalen in plaats van per instelling.

4. Meet niet alleen zorguitkomsten, maar ook belasting

AI‑projecten in de zorg focussen vaak op medische uitkomsten en kosten. Bij zelfzorg is het minstens zo belangrijk om te meten:

• ervaren belasting van mantelzorgers;
• gevoel van regie bij patiënten;
• aantal contactsignalen dat door AI is gefilterd of geprioriteerd;
• tijdswinst voor zorgprofessionals.

Zonder deze data weet je niet of je echt passende zorg levert of vooral taken verplaatst.

---

Wat dit betekent voor de toekomst van passende zorg

KOMPAZ laat zien dat zelfzorg geen romantisch ideaal is, maar een concrete, schaalbare aanpak. Door regionale samenwerking, een vaste academiestructuur en goede scholing ontstaat er ruimte om AI in te zetten waar het hoort:

• als stille motor achter monitoring en triage;
• als assistent die materiaal personaliseert en begrijpelijk maakt;
• als waakhond die overbelasting en verslechtering vroeg signaleert.

De komende jaren zal de druk op de Nederlandse zorg alleen maar toenemen. Regio’s die nu investeren in een Academie voor Zelfzorg gekoppeld aan slimme, AI‑ondersteunde zorgpaden, gaan straks het verschil maken in wachttijden, patiënttevredenheid én werkplezier van zorgprofessionals.

Wie in jouw organisatie verantwoordelijk is voor digitale zorg, passende zorg of innovatie, zou zichzelf nu één vraag moeten stellen:

Waar in onze regio kan een Academie voor Zelfzorg, ondersteund door AI‑toepassingen, binnen 12 maanden zichtbaar druk wegnemen bij professionals en tegelijk de eigen regie van patiënten vergroten?

Het antwoord op die vraag is waarschijnlijk dichterbij dan je denkt – en KOMPAZ biedt een routekaart om er te komen.