KOMPAZ & AI: zelfzorg organiseren in de regio

Waarom KOMPAZ precies nu zo relevant is

De Nederlandse zorg zit muurvast op capaciteit. Huisartsen, wijkverpleegkundigen en specialisten draaien overuren, terwijl de zorgvraag de komende jaren alleen maar groeit. Tegelijk willen patiënten veel meer eigen regie en willen mantelzorgers serieus ondersteund worden, niet alleen “erbij” doen.

De realiteit? We gaan dit niet oplossen met méér handen aan het bed. We hebben slimmere zorg nodig: passende zorg, dicht bij huis, ondersteund door digitale middelen en kunstmatige intelligentie. Precies op dat kruispunt zit de Academie voor Zelfzorg en Stichting KOMPAZ.

In dit artikel laat ik zien hoe KOMPAZ werkt, hoe regio’s er al mee aan de slag zijn, en hoe je AI en digitale zorgplatforms daar heel concreet in kunt verweven. Het is geen theoretisch verhaal, maar een aanpak die inmiddels in minstens 14 regio’s draait.

---

Wat KOMPAZ en de Academie voor Zelfzorg precies organiseren

KOMPAZ is geen app en geen nieuw zorgloket, maar een regionale manier van samenwerken. Het uitgangspunt: patiënten en mantelzorgers kunnen – mits goed begeleid – een deel van de zorg veilig zelf doen. Daarvoor is een stevig fundament nodig: scholing, ondersteuning én digitale hulpmiddelen.

De Academie voor Zelfzorg is die gezamenlijke infrastructuur. In Zuid-Limburg begonnen als samenwerking tussen MUMC+ en Envida, inmiddels verbreed naar ziekenhuizen, VVT, revalidatie, huisartsen, welzijn en gemeenten. KOMPAZ helpt andere regio’s om hetzelfde soort academie op te zetten en op te schalen.

De academie werkt vanuit drie pijlers:

1. Gezondheids- en zorgvaardigheden
   Scholingen voor patiënten en mantelzorgers, bijvoorbeeld:

   • stomazorg aanleren;
   • zelf subcutane injecties zetten;
   • intraveneuze antibiotica thuis toedienen, als dat verantwoord kan;
   • ondersteuning bij Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen (ADL).

2. Digitale en AI-ondersteunde begeleiding
   Denk aan trainingen in het gebruik van:

   • een Patient Journey App die de route rond een behandeling uitlegt;
   • thuismonitoring via platforms als SanaCoach of Luscii;
   • digitale vragenlijsten en beslisondersteuning die met AI helpen signalen te duiden.

3. Leven met een aandoening
   Scholing over de integratie van ziekte in het dagelijks leven: balans voor mantelzorgers, omgaan met vermoeidheid, werk en gezin, stress en veerkracht.

De kern: zelfzorg wordt niet afgeschoven, maar ingebed in een netwerk van scholing, monitoring en slimme technologie.

---

Regionale trainingsinfrastructuur: van eilandjes naar één route

Een fout die veel organisaties maken: ze bouwen hun eigen zelfzorg-initiatieven, eigen folders, eigen filmpjes, eigen protocollen. Goed bedoeld, maar enorm versnipperd en onnodig duur.

KOMPAZ kiest een andere route: één regionale trainingsinfrastructuur. Niet één fysieke plek, maar een netwerk.

Hoe dat er in de praktijk uitziet

In een regio gaan de ketenpartners samen aan tafel:

• Ziekenhuis (bijv. chirurgische, oncologische of cardiologische afdelingen)
• VVT-organisaties en wijkverpleging
• Revalidatiecentra
• Huisartsen en huisartsenpost
• Gemeente, Wmo, sociaal domein
• Welzijnsorganisaties en mantelzorgsteunpunten

Samen bepalen ze:

• Welke scholing hoort waar?

  • Complexe verpleegtechnische handelingen: vaak in het ziekenhuis of in een gespecialiseerd trainingscentrum.
  • Praktische ADL-ondersteuning: vaker in de thuissituatie of buurtcentra.
  • Digitale vaardigheden: hybride, deels online, deels in een lokaal wijkpunt.

• Wie is eigenaar van welk onderdeel?

  • Ziekenhuis: medische inhoud en protocollen.
  • VVT: praktische vertaalslag naar thuis.
  • Gemeente/welzijn: mantelzorgondersteuning, balans, overbelasting voorkomen.

• Welke digitale en AI-tools gebruiken we regionaal?
  Geen wildgroei van apps, maar een beperkt, goed ingebed pakket dat iedereen kent en ondersteunt.

Het resultaat is een zichtbare route voor zelfzorg waar patiënten en professionals op kunnen vertrouwen. Je voorkomt dat iedere organisatie het wiel opnieuw uitvindt – precies de verspilling waar KOMPAZ tegen ageert.

---

Waar AI logisch inhaakt op zelfzorg en KOMPAZ

In deze serie over AI voor de Nederlandse zorg draait het vaak om beeldherkenning, diagnostiek en besluitvorming. Maar eerlijk: juist in zelfzorg en mantelzorgondersteuning liggen enorme kansen voor AI die we nog maar beperkt benutten.

Hier zijn de meest kansrijke toepassingen:

1. Slimme thuismonitoring en triage

Via platforms als Luscii of SanaCoach meten patiënten bijvoorbeeld bloeddruk, gewicht, saturatie of klachten. AI-modellen kunnen:

• patronen herkennen (bijvoorbeeld beginnende decompensatie bij hartfalen);
• risicoscores berekenen en prioriteren welke metingen een professional direct moet zien;
• advies geven aan de patiënt: “Uw waarden zijn stabiel, ga zo door” of “Neem contact op met de poli”.

Dat voorkomt onnodige controles in het ziekenhuis en maakt zelfzorg veiliger. De rol van de Academie voor Zelfzorg: patiënten en mantelzorgers leren hoe ze meten, wat waarden betekenen en wanneer ze moeten handelen.

2. Persoonlijke leerpaden voor patiënten en mantelzorgers

Niet iedere mantelzorger leert hetzelfde. De één wil video’s, de ander tekst, de ander een korte checklist. AI kan op een zelfzorgplatform:

• het niveau en tempo van uitleg aanpassen op basis van gedrag (kijktijd, antwoorden op vragen, klikgedrag);
• automatische kennistoetsen genereren en feedback geven;
• bijhouden welke thema’s nog onzekerheid oproepen en daar extra content voor aanbieden.

KOMPAZ werkt nu al aan een ondersteunend zelfzorgplatform. Als je daar AI aan koppelt, kun je scholing veel persoonlijker en effectiever maken, zonder dat je meer docenten nodig hebt.

3. Beslisondersteuning voor zorgprofessionals

Een terugkerende vraag in de praktijk is: “Kan deze zorg veilig naar huis, met goede zelfzorg?” AI kan ondersteunen door:

• klinische data, thuismonitoring en context (mantelzorg, woonsituatie) te combineren;
• een risico-inschatting te geven op complicaties of heropnames;
• suggesties te geven voor passende zelfzorgmodules en monitoring.

Let op: AI neemt de beslissing niet over, maar helpt de verpleegkundige of arts om sneller en consistenter te beoordelen welke ondersteuning nodig is.

4. Inzicht in mantelzorgbelasting

Mantelzorgers lopen een groot risico op overbelasting. Met digitale vragenlijsten, dagboek-apps en signalen uit contactmomenten kan AI:

• subtiele veranderingen in stemming of belasting signaleren;
• vaker terugkerende stresssignalen herkennen;
• een seintje geven: “Deze mantelzorger heeft mogelijk extra ondersteuning nodig.”

Daarmee kun je via de Academie voor Zelfzorg gericht uitnodigen voor een training “balans houden” of een gesprek met een mantelzorgondersteuner.

---

Juridische, organisatorische en financiële drempels: zo pak je ze aan

Veel organisaties herkennen de potentie van zelfmanagement en AI, maar lopen vast op drempels. KOMPAZ is juist opgericht omdat zorginstellingen met vragen bleven zitten als:

• Hoe regelen we dit juridisch en verantwoordelijkheidskundig?
• Waar beginnen we?
• Zijn er subsidies of andere financiering beschikbaar?
• Hoe voorkomen we dat iedereen weer eigen materiaal maakt?

Rol van Stichting KOMPAZ Nederland

KOMPAZ werkt als landelijk kennis- en ondersteuningspunt:

• Vertaling naar de regio
  De “werkzame elementen” uit Zuid-Limburg worden aangepast aan de lokale context. Wat werkt in Parkstad ziet er net anders uit in Noord-Holland of Twente, maar de basis blijft gelijk.

• Juridische en organisatorische kaders
  Denk aan afspraken over verantwoordelijkheden, protocollen, dossiervoering, AVG en gegevensdeling rond digitale en AI-toepassingen.

• Centrale contentontwikkeling
  In plaats van 20 keer dezelfde patiëntenfolder en 14 verschillende instructievideo’s, bouw je én keer een goede set, die regio’s samen onderhouden en uitbreiden.

• Verbinding met landelijke partijen
  KOMPAZ werkt samen met onder andere Vilans en MantelzorgNL, zodat kennis uit onderzoek, praktijk en beleid in dezelfde richting wijst.

Het motto dat daarbij past: van “proudly copied from” naar “perfected together”. Geen ego-projecten, maar gedeelde bouwstenen die je regionaal slim inzet.

---

Praktische stappen voor regio’s die hiermee aan de slag willen

Wie in 2025–2026 nog denkt dat zelfzorg en AI “later wel komen”, gaat het niet redden. Dit is het moment om de basis te leggen. Een realistische aanpak ziet er zo uit:

1. Maak het vraagstuk concreet

• In welke patiëntengroepen is de druk het hoogst? (oncologie, cardiologie, COPD, ouderenzorg…)
• Waar zie je nu al informele zelfzorg ontstaan, maar zonder goede ondersteuning?
• Welke digitale oplossingen zijn er al in huis waar je op kunt voortbouwen?

2. Vorm een regionaal kernteam

Zorg dat in elk geval deze partijen aan tafel zitten:

• ten minste één ziekenhuis;
• één of meer VVT-/thuiszorgorganisaties;
• huisartsenvertegenwoordiging (HAGRO, HOED of zorggroep);
• gemeente/sociaal domein;
• mantelzorgsteunpunt of welzijnsorganisatie;
• een partij met digitale zorg en AI-kennis (bijvoorbeeld een EPD-leverancier, eHealth-partner of kennisinstelling).

3. Sluit aan bij bewezen concepten

Je hóeft niet zelf een heel model te ontwerpen. Gebruik:

• de blauwdruk van de Academie voor Zelfzorg;
• de ondersteuning van Stichting KOMPAZ;
• bestaande AI-oplossingen uit de markt in plaats van zelf bouwen.

4. Begin klein, maar ontwerp voor groei

Kies één of twee zorgpaden, bijvoorbeeld:

• hartfalen met thuismonitoring + scholing voor medicijnen, voeding en symptomen;
• oncologische patiënten die thuis intraveneuze antibiotica krijgen met mantelzorgondersteuning.

Zorg dat je vanaf dag één:

• meet (opnames, heropnames, tevredenheid, mantelzorgbelasting);
• een plan hebt om succesvolle onderdelen regionaal op te schalen;
• AI-toepassingen zo inzet dat ze uitlegbaar en toetsbaar zijn.

5. Maak communicatie extreem duidelijk

Zelfzorg werkt alleen als patiënten snappen:

• wat ze zelf doen;
• wat de technologie voor hen doet;
• wanneer ze aan de bel moeten trekken.

Gebruik daarom:

• heldere Nederlandse taal, weinig jargon;
• visuele instructies (video, pictogrammen);
• supportkanalen (chat, telefonische hulplijn, inloopspreekuur) om vragen over zowel zorginhoud als techniek te beantwoorden.

---

Waarom dit perfect past in de AI-strategie van jouw organisatie

Zelfzorg, mantelzorgondersteuning en AI horen strategisch bij elkaar. Niet als losse pilots, maar als samenhangende beweging richting passende zorg.

Dit model heeft drie grote voordelen:

1. Capaciteit vrijspelen
   Door een deel van de zorg gecontroleerd naar huis te verplaatsen en te ondersteunen met digitale en AI-toepassingen, komt er tijd vrij voor de complexe zorg waar fysieke aanwezigheid écht nodig is.

2. Betere patiëntervaring
   Mensen houden regie, leren hun aandoening beter kennen en hoeven minder vaak naar het ziekenhuis. Met goede scholing en monitoring voelen ze zich niet “losgelaten”, maar juist beter ondersteund.

3. Datagedreven verbeteren
   Door thuismonitoring, e-learning en AI-analyses ontstaat een continue datastroom. Daarmee kun je scholingen aanscherpen, zorgpaden verbeteren en aantonen wat zelfzorg in de regio oplevert.

Wie nu inzet op een Academie voor Zelfzorg + AI-ondersteunde infrastructuur, legt de basis voor een zorgsysteem dat ook in 2030 en 2040 nog vol te houden is.

---

Wat je morgen al kunt doen

• Breng binnen jouw organisatie in kaart welke zelfzorginitiatieven er al zijn – en waar de gaten vallen.
• Zoek de regionale partners op met wie je dit structureel kunt organiseren.
• Verken samen hoe je AI in bestaande digitale zorg kunt inzetten voor monitoring, triage en gepersonaliseerde scholing.
• Overweeg om aan te sluiten bij de werkwijze van Stichting KOMPAZ om niet opnieuw het wiel uit te vinden.

De vraag is niet óf patiënten en mantelzorgers meer zelf gaan doen. Dat gebeurt nu al. De vraag is: organiseer je het goed, veilig en slim – met ondersteuning van AI – of laat je het ongecoördineerd ontstaan?

Wie kiest voor het eerste, bouwt vandaag aan een toekomstbestendige zorg in de regio.