Gebrek aan digitale vaardigheden kost zorgmedewerkers 2–4 uur per week. Zo maak je van dat tijdlek tijdwinst én leg je het fundament voor succesvolle AI in de zorg.
Digitale vaardigheden in de zorg: van tijdlek naar tijdwinst
Elke week verliezen Nederlandse zorgmedewerkers gemiddeld 2 tot 4 uur doordat ze worstelen met digitale systemen. Reken dat eens om naar een middelgrote organisatie en je hebt het al snel over duizenden uren per jaar die niet aan patiënten of cliënten besteed worden, maar aan zoeken, klikken, herstellen en vragen om hulp.
Dit raakt precies de kern van onze reeks “AI voor Nederlandse Zorg: Innovatie in de Gezondheidszorg”. Je kunt nog zo investeren in AI, e-health en slimme ziekenhuislogistiek: als de digitale basisvaardigheden ontbreken, valt de businesscase om. Of nog scherper gezegd:
Zonder digivaardige medewerkers heb je geen rendabele én veilige inzet van AI in de zorg.
In deze blog neem ik je mee van het probleem – het tijdlek door gebrek aan digitale vaardigheden – naar een concreet toekomstbeeld waarin digivaardigheid, AI en organisatieontwikkeling elkaar versterken.
Hoeveel tijd kost gebrek aan digitale vaardigheden nu echt?
De kern is snel verteld: volgens onderzoek van de Coalitie Digivaardig in de Zorg kost beperkte digitale vaardigheid zorgmedewerkers 2 tot 4 uur per week. Vooral in de huisartsenzorg en de verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT) loopt dit op.
Waar gaat die tijd aan op?
In de praktijk zie je steeds dezelfde patronen:
- Zoeken naar functionaliteiten in het EPD of ECD
- Dubbel invoeren van gegevens omdat iets ‘vastliep’
- Collega’s om hulp vragen bij recepten, verwijzingen of declaraties
- Inloggen in meerdere systemen, wachtwoorden resetten
- Foutjes corrigeren in dossiervoering of administratie
Stel: een wijkverpleegkundige is 3 uur per week extra kwijt. In een team van 40 verpleegkundigen en verzorgenden is dat 120 uur per week. Op jaarbasis (52 weken) praat je over ruim 6.000 uur. Dat zijn meerdere FTE’s die verdwijnen in gebruiksonvriendelijke software en ontbrekende skills.
Dit is geen ‘handig om eens naar te kijken’-onderwerp, dit is direct personeels- en capaciteitsbeleid.
Waarom dit hét fundament is voor AI in de Nederlandse zorg
Zorgorganisaties investeren inmiddels serieus in AI-toepassingen: beslisondersteuning, slimme triage, voorspellende modellen voor heropnames, planningstools. De belofte is helder: meer tijd voor de patiënt, minder administratieve last, betere uitkomsten.
De realiteit? Als medewerkers al moeite hebben met basistaken in het EPD of het cliëntsysteem, dan is een AI-assistent al snel “weer een extra knop”, “nog een scherm erbij” of “iets dat alleen ict begrijpt”.
Drie harde redenen waarom digivaardigheid en AI onlosmakelijk zijn
-
Veiligheid en kwaliteit van zorg
AI-systemen werken op basis van data. Als medewerkers niet goed weten hoe ze gegevens registreren, controleren en interpreteren, vergroot je de kans op verkeerde invoer en dus verkeerde uitkomsten. -
Adoptie van AI-toepassingen
In bijna elk AI-pilotproject in de zorg blijkt hetzelfde: de technologie werkt, maar de adoptie stokt op de werkvloer. Vaak omdat basisdigitale vaardigheden ontbreken of omdat de workflow niet is mee-ontworpen met gebruikers. -
Rendement van investeringen
Je kunt tonnen investeren in AI, maar zonder digivaardige medewerkers verdampt een groot deel van dat rendement. Je betaalt dan dubbel: voor de techniek én voor de inefficiëntie in het gebruik.
Wie serieus werk wil maken van AI in de Nederlandse zorg, moet dus óók serieus werk maken van digivaardige teams.
Waar gaat het mis? Meer dan alleen ‘knoppenkennis’
Veel organisaties zien digitale vaardigheden nog steeds als: “even een handleiding sturen” of “een e-learning klaarzetten”. Dat werkt niet. Tenminste, niet duurzaam.
Vier veelvoorkomende misvattingen
-
“De jongere generatie kan dit toch allemaal?”
Nee. Jong zijn betekent niet automatisch dat je complexe zorgapplicaties, EPD’s en portalen goed gebruikt. Bedienen van Instagram is iets anders dan veilig medicatievoorschriften in een systeem zetten. -
“We hebben een scholing gegeven, dus het is geregeld.”
Eenmalige trainingen lossen structurele vaardigheidstekorten niet op. Digivaardigheid vraagt om oefening, herhaling en laagdrempelige hulp in de praktijk. -
“Het is een individueel tekort van medewerkers.”
Vaak is het ook een ontwerp- en organisatiefout: te veel systemen, slecht ingerichte workflows, geen duidelijke eigenaarschap bij ICT en zorg samen. -
“AI lost dit straks vanzelf op.”
AI kan veel automatiseren, maar iemand moet begrijpen wat het systeem doet, hoe je de output interpreteert en wanneer je moet ingrijpen. AI vergroot juist de noodzaak van begrip van digitale processen.
Van tijdlek naar tijdwinst: vijf concrete interventies
De realiteit is ontspannender dan je misschien denkt: je hoeft geen mega-programma op te tuigen om resultaat te boeken. Met gerichte stappen kun je binnen maanden uren per medewerker per week terugwinnen.
1. Start met een eerlijke nulmeting van digitale vaardigheden
Je kunt pas gericht verbeteren als je weet waar je staat.
- Gebruik een korte, praktische scan van digitale basisvaardigheden
- Vraag per team waar men in de praktijk tegenaan loopt
- Koppel dat direct aan concrete taken: dossiervoering, medicatie, triage, planning
Mijn ervaring: als teams eenmaal zien hoe groot het tijdverlies is, ontstaat er eigenaarschap in plaats van defensiviteit.
2. Maak ‘digicoaches’ onderdeel van je formatie
Organisaties die echt meters maken, werken met digicoaches: collega’s uit de zorg zelf, met extra tijd en scholing om anderen te helpen.
Wat doen digicoaches concreet?
- Meelopen op de werkvloer en meekijken bij digitale handelingen
- Korte 1-op-1 uitleg geven op het moment dat het nodig is
- Nieuwe AI-tools en e-health toepassingen uitleggen in begrijpelijke taal
- Signalen uit het team teruggeven aan ICT en bestuur
Dit is vele malen effectiever dan anonieme helpdesks of dikke handleidingen.
3. Kies software met gebruiksgemak als harde eis
De reactie onder het Zorgvisie-artikel raakt een belangrijk punt: gebruikersvriendelijkheid moet zwaarder wegen bij softwarekeuzes.
Bij aanbestedingen en EPD/ECD-selecties zou je minimaal moeten vragen:
- Is de interface eenvoudig, consistent en logisch voor zorgprofessionals?
- Kunnen we samen gebruiksscenario’s testen met echte zorgmedewerkers?
- Wordt er gestuurd op beleving, bijvoorbeeld via een Experience Level Agreement (XLA), in plaats van alleen op uptime en tickets?
Elke klik minder is tijdwinst. Elke onduidelijke melding is een risico.
4. Koppel scholing direct aan de AI- en digitaliseringsagenda
Digitale vaardigheden losgetrokken van je AI-strategie is een gemiste kans.
Een slimmer plan:
- Lanceer een AI- of digitaliseringsproject nooit zonder opleidingslijn
- Maak voor elke nieuwe toepassing een kort, praktijkgericht leerpad
- Laat medewerkers oefenen met realistische casuïstiek
- Geef ruimte om fouten te maken in een veilige oefenomgeving
Zo zorg je dat nieuwe AI-oplossingen niet als bedreiging, maar als gereedschap worden ervaren.
5. Meet structureel: waar win je tijd, waar verlies je tijd?
Wie wil sturen, moet meten. Niet om medewerkers te controleren, maar om systemen en processen te verbeteren.
Handige indicatoren:
- Gemiddelde tijd per consult / bezoek inclusief registreren
- Aantal digitale incidenten of fouten (bijv. medicatiefouten door systeemgebruik)
- Aantal helpdesk-tickets per medewerker
- Ervaren werkdruk en frustratie rond systemen
Koppel deze cijfers aan concrete verbeteracties. En deel successen: “We hebben in dit team 1 uur per medewerker per week teruggewonnen.” Dat motiveert.
Hoe AI juist kan helpen digivaardigheid te vergroten
Hier komt de interessante draai: AI is niet alleen eindbestemming, maar óók hulpmiddel om digitale vaardigheden te verbeteren.
Drie praktische AI-toepassingen rond digivaardigheid
-
In-app hulp en ‘co-pilots’
Denk aan AI-assistenten in het EPD die direct meedenken:- Uitleg geven bij velden en schermen
- Suggesties doen voor volgende stappen
- Waarschuwen bij inconsistente invoer
-
Slimme leersystemen op basis van praktijkdata
Adaptieve leeromgevingen kunnen zien waar medewerkers vaak fouten maken of vastlopen en daar gepersonaliseerde microlearning voor aanbieden. -
Automatisering van repetitieve administratieve taken
Hoe meer AI routinetaken overneemt (samenvatten, coderen, ordenen), hoe meer ruimte er ontstaat om medewerkers gericht te scholen op de cruciale digitale handelingen die overblijven.
Belangrijk: AI vervangt de noodzaak van digivaardigheid niet; het verschuift die naar begrijpen, controleren en samenwerken met systemen.
Wat kun je morgen doen als zorgbestuurder of ICT-manager?
Als ik het terugbreng tot concrete eerste stappen, dan zou ik – als ik in jouw schoenen stond – het volgende doen:
- Laat één team een snelle nulmeting doen van digitale vaardigheden en tijdverlies.
- Wijs één of twee digicoaches aan en geef ze uren en mandaat.
- Kies één proces (bijvoorbeeld dossiervoering of medicatievoorschrift) en ga met dat team gericht verbeteringen testen.
- Verbind dit aan je AI-roadmap: waar lopen nu al pilots, en welke digitale vaardigheden zijn daar minimaal voor nodig?
Binnen drie tot zes maanden kun je aantoonbaar uren per week terugverdienen, werkdruk verlagen en de basis leggen voor serieuze inzet van AI.
De echte innovatie: mensen én technologie tegelijk ontwikkelen
De Nederlandse zorg staat onder druk: personeelstekorten, vergrijzing, stijgende complexiteit. AI biedt enorme kansen, van diagnostische ondersteuning tot slimmere ziekenhuisplanning en gepersonaliseerde zorgpaden. Maar technologie alleen gaat het niet oplossen.
De organisaties die straks vooroplopen, zijn niet per se die met de duurste AI-oplossingen, maar die met de meest digivaardige medewerkers en de meest doordachte digitale workflow.
Dus de vraag is niet alleen: “Welke AI-toepassing implementeren we volgend jaar?”
De vraag is ook: “Hoe zorgen we dat elke verpleegkundige, verzorgende, huisarts en praktijkondersteuner zich zeker voelt in de digitale zorgomgeving van 2026 en verder?”
Wie daar vandaag mee begint, wint morgen tijd. Letterlijk uren per week. Tijd die je teruggeeft aan waar zorg om draait: aandacht voor de mens tegenover je.