Complexe oncologische en vaatchirurgische zorg concentreert zich in minder ziekenhuizen. Met slimme inzet van AI blijft de keten toch veilig, efficiënt en menselijk.
Waarom concentratie van hoogcomplexe zorg nu urgent is
De druk op de Nederlandse ziekenhuiszorg is in 2025 enorm. Capaciteit staat onder spanning, personeel is schaars en regionale ziekenhuizen voelen dagelijks de gevolgen. Tegelijk worden complexe oncologische en vaatchirurgische behandelingen steeds meer geconcentreerd in een beperkt aantal centra.
Die beweging is niet nieuw, maar ze versnelt. Zorgverzekeraars, beroepsverenigingen en het Zorginstituut sturen al jaren op minimale volumenormen voor complexe oncologische zorg en vaatchirurgie. De achterliggende gedachte is helder: hoe vaker een team een complexe ingreep doet, hoe beter de uitkomsten. Minder complicaties, lagere mortaliteit, kortere opnames.
Dit artikel pakt het breder aan dan de oorspronkelijke berichtgeving: wat betekent die concentratie van hoogcomplexe zorg concreet voor patiënten, regionale ziekenhuizen én voor AI in de Nederlandse zorg? En belangrijker nog: hoe kun je slimme inzet van data en AI gebruiken om kwaliteit, toegankelijkheid en samenwerking overeind te houden?
Welke hoogcomplexe ziekenhuiszorg wordt geconcentreerd?
De kern: complexe oncologische zorg en vaatchirurgie schuiven naar minder, hooggespecialiseerde centra, terwijl omliggende ziekenhuizen meer voor- en nazorg doen.
Voorbeelden van geconcentreerde oncologische zorg
De afgelopen jaren zijn (of worden) onder meer deze oncologische aandachtsgebieden geconcentreerd:
- Slokdarm- en maagcarcinoom
- Alvleeskliercarcinoom
- Ovariumcarcinoom
- Kinderoncologie
- Complexe lever- en galwegtumoren
Daarbovenop zijn er discussies over verdere concentratie van:
- Hoogcomplexe borstchirurgie (bijvoorbeeld heroperaties, genetisch belaste patiënten)
- Zeldzame tumoren en sarcomen
De lijn is duidelijk: hoe zeldzamer en risicovoller de ingreep, hoe groter de kans dat deze nog maar in een handvol ziekenhuizen mag plaatsvinden.
Concentratie in de vaatchirurgie
In de vaatchirurgie zie je dezelfde trend. Denk aan:
- Complexe aorta-aneurysma’s (met name thoracaal en thoraco-abdominaal)
- Ingrijpen bij complexe perifere vaatlijden met hoog amputatierisico
- Hybride procedures met interventieradiologie
Veel regionale ziekenhuizen verliezen hierdoor bepaalde operaties, maar blijven cruciaal voor diagnostiek, follow-up, wondbehandeling en revalidatie.
De realiteit? De patiëntreis wordt langer en ingewikkelder, met meerdere locaties, dossiers en teams. Zonder digitale ondersteuning en goede data-infrastructuur werkt dat niet meer.
De impact op patiënten en regionale ziekenhuizen
Concentratie van zorg heeft twee gezichten: betere uitkomsten, maar ook meer logistieke en sociale belasting.
Wat merkt de patiënt?
Voor patiënten met een complexe oncologische of vaataandoening verandert er veel:
- Grotere reisafstanden naar het behandelcentrum
- Meerdere zorgteams die elkaar moeten afstemmen
- Meer afhankelijkheid van goede informatie-uitwisseling
De winst staat tegenover die belasting. Onderzoeken laten zien dat sterke concentratie van hoogcomplexe ingrepen sterftepercentages met tientallen procenten kan verlagen. Dat is de reden dat het Zorginstituut en de beroepsgroepen deze koers hardnekkig vasthouden.
Het probleem ontstaat als de ‘informatieketen’ hapert. Een gemist labresultaat, een onvolledig overgedragen medicatielijst of een radiologieverslag dat te laat zichtbaar is, kan in deze kwetsbare groepen direct gevolgen hebben.
Wat betekent dit voor regionale ziekenhuizen?
Regionale ziekenhuizen leven, zoals eerder beschreven, tussen hoop en vrees. Ze zien complexe operaties verdwijnen, maar krijgen er andere taken voor terug:
- Meer preoperatieve diagnostiek en triage
- Nazorg, complicatiebewaking en revalidatie
- Chronische oncologische of vasculaire follow-up
Tegelijk blijft de personeelskrapte onveranderd. Het gevolg:
- Specialisten moeten nauwer samenwerken over instellingen heen
- Verpleegkundigen werken met meerdere protocollen en systemen
- Bestuurders moeten regionale zorgnetwerken organiseren in plaats van ‘alles zelf doen’
Hier komt AI in de Nederlandse zorg nadrukkelijk in beeld. Niet als speeltje, maar als noodzakelijk gereedschap om deze complexe keten beheersbaar te houden.
Hoe AI concentratie van zorg werkbaar maakt
De concentratie van hoogcomplexe ziekenhuiszorg is niet los te zien van digitalisering. Zonder goede data en slimme algoritmen loop je vast. AI kan juist in deze nieuwe werkelijkheid waardevol zijn op drie niveaus: diagnostiek, logistiek en samenwerking.
1. AI-ondersteunde diagnostiek en triage
Bij complexe oncologie en vaatchirurgie is vroege, scherpe diagnostiek cruciaal. AI kan daar concreet helpen:
- Beeldanalyse bij oncologie: algoritmen die CT- en MRI-scans automatisch segmenteren en verdachte laesies markeren, zodat radiologen sneller en consistenter beoordelen.
- Risicostratificatie in de vaatchirurgie: modellen die op basis van leeftijd, comorbiditeit, beeldvorming en labwaarden het operatierisico voorspellen.
Wat levert dat op in een geconcentreerd stelsel?
- Regionale ziekenhuizen kunnen eerder herkennen welke patiënten naar een expertisecentrum moeten.
- Hoogvolume centra krijgen beter geselecteerde verwijzingen, waardoor wachttijden en onnodige verwijzingen dalen.
Hier werkt AI als ondersteunend kompas, niet als vervanger van de specialist. De echte kracht zit in het versnellen van besluitvorming en het verminderen van variatie tussen ziekenhuizen.
2. Slimme zorglogistiek tussen centra
Concentratie betekent meer vervoersbewegingen, planning tussen instellingen en wisselingen van zorgteam. Dat is complexe logistiek, waar AI goed in is.
Voorbeelden van toepassingen:
- Voorspellende bedplanning: algoritmen die voorspellen hoeveel bedden in het expertisecentrum nodig zijn voor complexe oncologische en vaatingrepen.
- Operatieplanning: AI die rekening houdt met duur van ingrepen, complicatiekansen, IC-capaciteit en personeel, en zo een optimaler OK-rooster maakt.
- Transitiemanagement: systemen die aangeven wanneer een patiënt veilig kan worden terugverwezen naar het regionale ziekenhuis, op basis van vitale parameters, labwaarden en herstelpatronen.
Dit is geen toekomstmuziek. Elementen hiervan worden al in Nederlandse ziekenhuizen getest. De koppeling met geconcentreerde zorg maakt de businesscase alleen maar sterker: elke inefficiëntie raakt nu meerdere regio’s tegelijk.
3. AI als lijm tussen samenwerkende zorgteams
Als complexe zorg zich concentreert, groeit de behoefte aan regionale zorgnetwerken. AI en data kunnen daar de lijm zijn:
- Generatieve AI als ‘samenvattingslaag’: automatische samenvattingen van specialistische brieven en ontslagverslagen, zodat de huisarts of het regionale ziekenhuis in één overzicht ziet wat er is gebeurd.
- Beslisregels en waarschuwingen: AI die bij het voorschrijven van medicatie of het plannen van vervolgonderzoek rekening houdt met protocollen van zowel het expertisecentrum als het regionale ziekenhuis.
- Predictive monitoring: modellen die in het regionale ziekenhuis vroegtijdig signaleren wanneer een postoperatieve patiënt achteruitgaat en mogelijk terug moet naar het centrum.
Een belangrijke voorwaarde: AI moet ondersteunend zijn, niet leidend. Artsen en verpleegkundigen houden de regie. Maar als je zorg over meerdere instellingen spreidt, kun je dat zonder digitale ondersteuning simpelweg niet meer veilig organiseren.
Randvoorwaarden: governance, data en ethiek
Concentratie van hoogcomplexe zorg en inzet van AI raken gevoelige punten: autonomie van ziekenhuizen, verdeling van geld, data-eigenaarschap en privacy.
Heldere afspraken in het zorgnetwerk
Zorgnetwerken rond oncologie en vaatchirurgie werken alleen als de basis op orde is:
- Duidelijke rolverdeling: wie doet welke diagnostiek, welke operaties, welke nazorg?
- Gezamenlijke protocollen: eenduidige richtlijnen voor verwijzen, behandelen en terugverwijzen.
- Transparantie over kwaliteit: uitkomstindicatoren die alle aangesloten ziekenhuizen accepteren.
AI-toepassingen moeten hier naadloos op aansluiten. Een algoritme dat andere criteria hanteert dan het netwerkprotocol zaait verwarring en wordt nauwelijks gebruikt.
Data-infrastructuur en privacy
Voor AI in de Nederlandse zorg geldt: zonder betrouwbare, veilige data-infrastructuur blijft het bij pilots.
Essentiële elementen:
- Een gedeeld, gestandaardiseerd patiëntbeeld (bijvoorbeeld via FHIR-standaarden) tussen expertisecentra en regionale ziekenhuizen.
- Strikte toestemming en transparantie richting patiënten over welke data worden gebruikt voor welke AI-toepassing.
- Heldere afspraken over eigenaarschap van modellen en data: van wie is het model dat getraind is op gecombineerde data van meerdere ziekenhuizen?
Ik ben er vrij stellig in: ziekenhuizen die nu investeren in gezamenlijke data-infrastructuur, hebben over 3-5 jaar een enorm voordeel bij het organiseren van geconcentreerde zorg.
Ethische kaders en toezicht
Bij hoogcomplexe zorg zijn de risico’s groot. Dat vraagt om:
- Strenge validatie van AI-modellen, specifiek voor de populatie van een regionaal netwerk
- Betrokkenheid van patiëntenraden bij keuzes rond AI-gebruik
- Duidelijke aanspreekpunten voor incidenten waarin AI een rol speelde
De les van eerdere discussies over protonentherapie en concentratie: als de sector niet tijdig zelf regie neemt, komt er later zwaarder extern toezicht.
Praktische stappen voor zorgorganisaties in 2026
Voor bestuurders, medisch specialisten en CMIO’s is de vraag niet meer óf, maar hoe ze AI koppelen aan de concentratie van hoogcomplexe zorg.
Een praktisch stappenplan:
-
Breng de keten in kaart
Maak per aandoening (bijvoorbeeld slokdarmcarcinoom of complex vaatlijden) een overzicht van de hele patiëntreis: van eerste vermoeden tot langdurige follow-up. -
Identificeer knelpunten en variatie
Waar gaan overdrachten mis? Waar ontstaan wachttijden? Waar verschilt beleid tussen ziekenhuizen? -
Kijk specifiek naar AI-kansen per stap
- Diagnostiek: beeldanalyse, decision support
- Planning: voorspellen van instroom, OK-tijd, bedbezetting
- Nazorg: vroegsignalering van complicaties, slimme triage
-
Start klein, maar regionaal
Zet geen solistisch AI-project op in één ziekenhuis als de zorgketen regionaal is ingericht. Betrek direct ten minste één verwijzend en één ontvangend ziekenhuis. -
Borg governance en eigenaarschap
Leg vast wie verantwoordelijk is voor:- Validatie en hertraining van modellen
- Monitoring van bias en prestaties
- Communicatie met patiënten
-
Investeer in digitale vaardigheden
AI werkt alleen als zorgprofessionals begrijpen wat het systeem wél en niet kan. Opleiding en blended learning zijn geen luxe, maar basisvoorwaarde.
Waarom concentratie én AI bij elkaar horen
Concentratie van hoogcomplexe oncologische en vaatchirurgische zorg is geen tijdelijk beleidsproject maar een structurele herinrichting van het ziekenhuislandschap. Zonder AI wordt die herinrichting log en kwetsbaar. Met goed doordachte AI-toepassingen ontstaat iets anders: een netwerk van ziekenhuizen dat complexe zorg kan bundelen én dichtbij huis kan houden wat dichtbij kan.
Dit past precies binnen de bredere beweging van AI voor Nederlandse zorg: technologie niet als gimmick, maar als gereedschap om passende zorg, regionale samenwerking en betere uitkomsten te realiseren.
De uitdaging voor 2026 en verder is duidelijk:
- Ziekenhuizen moeten durven kiezen voor echte concentratie van hoogcomplexe zorg.
- Tegelijk moeten ze investeren in gezamenlijke data, AI en vaardigheden om die concentratie veilig en menselijk te organiseren.
De vraag is dus niet alleen waar de complexe operaties straks plaatsvinden, maar vooral: welke regio’s weten AI het slimst in te zetten om die nieuwe werkelijkheid werkbaar te maken voor patiënten en professionals?