Waarom minder kilometers winnen van meer batterijen

Waarom minder kilometers winnen van meer batterijen

De Nederlandse mobiliteit slurpt ruim 1.000 petajoule energie per jaar op. Een flink deel daarvan gaat naar goederenvervoer over de weg. Terwijl iedereen druk is met elektrificatie, laadinfra en waterstof, wordt één conclusie steeds scherper: de goedkoopste én schoonste energie is de kilometer die je nooit rijdt.

Dat zie je niet alleen in transport en logistiek, maar ook in de zorg. In deze serie over AI voor Nederlandse zorg zoomen we meestal in op diagnosetools, slimme triage en ziekenhuismanagement. Maar dezelfde denkfout sluipt overal binnen: alleen focussen op nieuwe technologie (elektrische trucks, robots, AI) en veel te weinig op het vermijden en verschuiven van verplaatsingen.

Het nieuwe KiM‑rapport over avoid & shift‑maatregelen in mobiliteit – met onder meer de 72-tons Super EcoCombi (SEC) en een mogelijke snelheidsverlaging naar 70 km/u voor trucks – laat zien hoe groot de energiewinst kan zijn als je anders gaat organiseren. Die logica is direct relevant voor zorglogistiek, ziekenhuistransport en thuiszorg.

In dit artikel fileer ik de belangrijkste lessen uit het KiM‑rapport, vertaal ze naar de Nederlandse praktijk én laat zien hoe je met AI en data zulke avoid & shift‑strategieën in zowel transport als zorg concreet maakt.

---

Avoid & shift: eerst slimmer organiseren, dan pas elektrificeren

De kern is simpel: avoid & shift gaan vóór techniek.

• Avoid: vervoer voorkomen, kilometers schrappen.
• Shift: verschuiven naar energiezuiniger modaliteiten of combinaties.

Elektrificatie blijft nodig, maar elke kilometer die je weghaalt, hoef je ook niet te elektrificeren. In een energiesysteem waar elektriciteit, waterstof en e‑fuels schaars én duur zijn, wordt dat een keiharde businessfactor.

Waarom dit nu zo urgent is

1. Hernieuwbare energie is beperkt
   Wegvervoer, luchtvaart, zeevaart, industrie en gebouwde omgeving vissen allemaal in dezelfde vijver. Als lucht- en scheepvaart massaal naar e‑fuels gaan, stijgt de vraag naar duurzame stroom explosief.

2. Elektrificatie verschuift het probleem
   Een elektrische truck is energie-efficiënter, maar legt extra druk op het toch al overbelaste net. Dat geldt net zo goed voor ziekenhuizen met elektrische vloeren, warmtepompen en datacenters voor AI‑toepassingen.

3. Energie wordt een strategische beperking
   Niet alles wat technisch kan, kan straks ook energetisch of financieel. Bedrijven en zorginstellingen met de laagste energie-intensiteit per dienst krijgen een voorsprong.

De les: wie avoid & shift negeert, gaat later de rekening betalen – in euro’s, in CO₂ én in gemiste capaciteit.

---

72-tons Super EcoCombi: minder ritten, meer data

De Super EcoCombi (SEC) – een LZV‑pluscombinatie van 72 ton – kan in één klap twee conventionele combinaties vervangen. Minder voertuigen, minder chauffeursuren, minder energie.

Wat levert de SEC energetisch op?

KiM schat dat avoid & shift‑maatregelen zoals SEC’s een energiebesparing van 2 tot 10 procent in het goederenvervoer kunnen opleveren. Dat komt grofweg uit drie effecten:

• minder ritten door hogere laadcapaciteit;
• betere benutting van schaarse chauffeurs;
• lagere energie per tonkilometer.

Zeker op vaste lange-afstandsroutes – denk aan Rotterdam–Duitsland, of grote winkeldistributiestromen – kan één goed ingeplande SEC‑combi tientallen ‘normale’ ritten per week uitsparen.

Zonder AI haal je de echte winst niet

Een SEC alleen introduceren is niet genoeg. De grote klapper zit in het slim plannen en combineren. Daar komt AI in beeld.

Met AI‑gestuurde ritplanning en TMS‑oplossingen kun je bijvoorbeeld:

• automatisch ladingen clusteren die SEC‑geschikt zijn (gewicht, volume, route);
• historische data gebruiken om te voorspellen wanneer je SEC’s maximaal kunt vullen;
• scenario’s doorrekenen: wat gebeurt er met energieverbruik, CO₂ en kosten als ik 20% van mijn lijnen naar SEC verschuif?

Precies die denkwijze zie je ook in de zorg:

• Ziekenhuislogistiek: centraliseren van medicijn- en hulpmiddelenstromen in grotere, minder frequente ritten, in plaats van veel kleine spoedleveringen.
• Thuiszorg: planners die met AI optimale wijkindelingen maken, zodat zorgverleners minder losse ritjes rijden.

De technologie is er al. De bottleneck zit vooral in organisatie en lef.

---

70 km/u voor trucks: trager rijden, sneller vooruit op energie

Het meest besproken voorstel uit het KiM‑rapport is de verlaging van de maximumsnelheid voor vrachtwagens naar 70 km/u. De reacties onder het TTM‑artikel spreken boekdelen: chauffeurs en vervoerders zijn sceptisch. Begrijpelijk. Maar als je even loskomt van de emotie, zie je een paar harde feiten.

Wat doet 70 km/u met energieverbruik?

Weerstandskrachten (zeker luchtweerstand) stijgen grofweg met het kwadraat van de snelheid. Simpel gezegd: langzamer rijden

• verlaagt het brandstof- of stroomverbruik per kilometer;
• maakt de motor- of aandrijflijn efficiënter belastbaar;
• verkleint de piekbelasting op batterijen.

Afhankelijk van traject en voertuig kunnen besparingen oplopen tot enkele tientallen procenten op de snelwegritten. Dat is gigantisch in een markt met smalle marges.

De echte uitdaging: capaciteit en planning

De kritiek is niet zozeer energetisch, maar operationeel:

• langere rijtijden;
• meer ‘treintjes’ vrachtwagens;
• spanningen met internationaal verkeer.

Dit is precies waar AI en data het verschil maken:

1. AI‑ritplanning
   Door transportstromen op netwerk‑niveau te plannen, kun je vertrek- en aankomsttijden optimaliseren, buffertijden inbouwen en combinaties zo plannen dat de lagere snelheid toch binnen venster‑ en laadtijden past.

2. Voorspellende ETA’s
   Met realtime data, verkeer en weerinformatie kan AI vrij nauwkeurig voorspellen wanneer een zending arriveert. Dat maakt een lagere snelheid beter beheersbaar voor verladers en ontvangers.

3. Samenwerking in de keten
   Als je data deelt, kun je bijvoorbeeld nachtleveringen of off‑peak vensters inzetten. Je rijdt dan rustiger, met minder files en een veel constanter verbruik.

In de zorg zie je een vergelijkbaar spanningsveld. Minder spoedritten met ambulances of koeriers voelt risicovol. Maar als je met AI beter voorspelt waar en wanneer zorg nodig is, kun je meer geplande zorg leveren en minder hectische, energie‑intensieve spoedlogistiek.

---

Van goederenvervoer naar zorglogistiek: dezelfde energielogica

De lijnen tussen goederenvervoer en zorg zijn korter dan ze lijken. Beide sectoren worstelen met:

• krapte op de arbeidsmarkt;
• hoge energiekosten;
• een klimaatagenda die niet verdwijnt;
• complexiteit in planning en capaciteit.

Voorbeelden van avoid & shift in de zorg

Als je de KiM‑logica vertaalt naar zorg, krijg je concreet:

1. Avoid: minder zorgkilometers

   • Digitale consulten in plaats van fysieke polibezoeken waar dat medisch verantwoord is.
   • Multidisciplinaire spreekuren (één bezoek, meerdere zorgverleners) in plaats van drie losse ritten.
   • Slimme patiëntselectie met AI, zodat alleen mensen die echt gebaat zijn bij fysiek onderzoek naar het ziekenhuis hoeven.

2. Shift: andere modaliteiten en bundeling

   • Meer gebruik van buurtpoli’s of regionale zorgcentra om lange afstanden te beperken.
   • Bundeling van laboratorium‑ en medicijntransport in gezamenlijke ritten met voorspellende planning.
   • Gebruik van deelmobiliteit of taxivervoer met algoritmes die ritten combineren.

Net als bij SEC’s en snelheidsmaatregelen geldt: AI is de enabler, maar de besparing komt uit het fysieke systeem dat je anders inricht.

---

Hoe je als logistiek of zorgorganisatie morgen begint

De theorie is duidelijk, maar wat doe je op 03-12-2025 concreet met deze inzichten? Hieronder een praktisch stappenplan dat werkt in zowel transport als zorg.

1. Maak energie zichtbaar als stuurgetal

Zolang energie verstopt zit in ‘brandstofkosten’ of ‘algemene huisvestingskosten’, verandert er weinig. Wat je nodig hebt:

• energieverbruik per rit, per patiëntreis of per zending;
• CO₂ per tonkilometer of per zorgpad;
• benchmarks tussen afdelingen, voertuigen of routes.

Met telematica, slimme meters en data‑platformen kun je dit in een paar maanden neerzetten. AI helpt vervolgens patronen herkennen: waar zit structurele verspilling, welke routes zijn de ‘energie-lekkers’?

2. Identificeer je avoid & shift‑goudmijnen

Zoek niet naar 100 maatregelen tegelijk. Begin met 3 tot 5 ingrepen met veel potentie, zoals:

• introductie of opschaling van SEC’s op vaste corridors;
• bundeling van stadsdistributie, inclusief zorgleveringen;
• digitalisering van consulten of controles met AI‑ondersteuning;
• herontwerp van dienstroosters om spitskilometers te beperken.

Laat AI‑tools scenario’s doorrekenen: wat betekent optie A of B voor energie, kosten, CO₂ en wachttijden?

3. Betrek mensen vanaf dag één

De reacties onder het artikel over 70 km/u laten goed zien wat er misgaat als maatregelen ‘top‑down’ worden bedacht. Chauffeurs, verpleegkundigen, planners en artsen hebben dagelijks praktijkkennis die je in geen enkel rapport vindt.

• Laat hen meedenken over haalbaarheid en uitzonderingen.
• Gebruik hun ervaring om AI‑modellen te voeden én te controleren.
• Test maatregelen in pilots van een paar maanden, met duidelijke KPI’s.

4. Koppel avoid & shift aan je AI‑roadmap

Veel organisaties hebben inmiddels een AI‑strategie voor besluitondersteuning, triage of planning. Voeg daar expliciet een energiedoel aan toe:

• ‘Onze ritplanning‑AI moet x% minder kilometers rijden dan de huidige situatie, bij dezelfde servicegraad.’
• ‘Ons zorgpad‑ontwerp stuurt op minimaal y% minder fysieke bezoeken per patiënt.’

Zo voorkom je dat AI alleen maar helpt om een inefficiënt systeem efficiënter te maken, in plaats van het systeem zelf te veranderen.

---

Waarom nu schakelen loont

Eén ding is duidelijk: elektrificatie alleen gaat het niet doen. Of je nu een transportbedrijf runt of een ziekenhuis, je krijgt te maken met schaarse duurzame energie, aangescherpte klimaatdoelen en stijgende kosten.

Bedrijven en zorginstellingen die nu serieus werk maken van avoid & shift:

• verlagen hun energie-intensiteit structureel;
• maken betere keuzes in elektrische trucks, dienstauto’s en laadinfrastructuur;
• zijn aantrekkelijker voor opdrachtgevers en zorgverzekeraars die op CO₂ sturen;
• bouwen een datagrondslag waarop AI echt waarde toevoegt.

De volgende stap is aan jou: gebruik de SEC‑discussie en het debat over 70 km/u niet als eindpunt, maar als aanleiding om je hele mobiliteits- en zorglogistiek opnieuw te bekijken.

Wie eerst minder kilometers regelt en daarna pas meer batterijen koopt, wint straks op kosten, duurzaamheid én wendbaarheid.