Hoe AI mantelzorgers echt kan ontlasten in de praktijk

Waarom AI voor mantelzorg nú urgent is

Bijna één op de drie volwassenen in Nederland is mantelzorger. Een groot deel daarvan voelt zich regelmatig overbelast. Tegelijkertijd schuift de politiek al jaren zorg van professionele aanbieders naar het netwerk: familie, vrienden, buren.

De realiteit: ons zorgsysteem is tot in de puntjes geregeld voor de cliënt, maar veel minder voor de mensen eromheen. Wie mantelzorger is, verdwaalt makkelijk in regels, indicaties, Wmo, Jeugdwet, WLZ, Zvw, wachtlijsten en loketten. En terwijl de druk richting 2026 alleen maar toeneemt, blijft die groep vaak onzichtbaar.

In de serie “AI voor Nederlandse Zorg: Innovatie in de Gezondheidszorg” hoort daarom óók een verhaal over mantelzorg. Want AI wordt meestal gekoppeld aan diagnoses, radiologie of ziekenhuislogistiek, maar het kan net zo goed het verschil maken aan de keukentafel van een overbelaste ouder, partner of broer.

Van informatieavond naar slimme assistent: wat Jados en Zorggenoot doen

De stap die Jados en start-up Zorggenoot zetten, laat goed zien waar het heen gaat met AI in de Nederlandse zorg.

Jados begeleidt jongvolwassenen met autisme. Rond elke cliënt staat een netwerk van ouders, broers, zussen, vrienden, soms werkgevers. Dat netwerk moet meebewegen met diagnoses, onderwijs, werk, inkomen, wonen en zorg. Tot nu toe probeerden organisaties dat vaak op te lossen met:

• een informatieavond;
• een brochure of wegwijzer;
• een pagina op de website met ‘handige links’.

Dat helpt een beetje, maar sluit slecht aan op de dagelijkse praktijk van mantelzorgers die ‘s avonds laat, na hun werk, nog mails moeten schrijven, formulieren invullen en instanties proberen te begrijpen.

Zorggenoot pakt dat anders aan. In plaats van statische informatie biedt het een AI-gestuurde tool die mantelzorgers helpt hun weg te vinden in het complexe zorglandschap. Denk aan een digitale zorggenoot die:

• in gewone taal uitlegt welke regelingen relevant zijn;
• helpt structureren welke stappen je wanneer moet zetten;
• herkent met welke problemen andere mantelzorgers in een vergelijkbare situatie kampen;
• 24/7 bereikbaar is, zonder wachtrij.

Daar zit precies de meerwaarde van AI in de zorg: niet nóg een folder, maar persoonlijke, contextgevoelige ondersteuning die meegroeit met de situatie.

“De financiering van de overheid is gericht op de cliënt, niet op het netwerk.”
In die ene zin schuilt het gat waar AI-oplossingen als Zorggenoot in kunnen springen.

Waarom het zorglandschap voor mantelzorgers zo ondoordringbaar voelt

AI voor mantelzorg klinkt mooi, maar om het goed te begrijpen moet je eerst zien waar mantelzorgers nu tegenaan lopen. In gesprekken met zorgorganisaties en gemeenten komen steeds dezelfde pijnpunten terug.

1. Versnipperde verantwoordelijkheid

Voor één jongvolwassene met autisme kunnen betrokken zijn:

• gemeente (Wmo/Jeugdwet);
• zorgverzekeraar (Zvw);
• mogelijk WLZ als er langdurige zorg nodig is;
• huisarts en ggz;
• onderwijsinstelling of werkgever;
• woningcorporatie, schuldhulp, UWV.

Ieder heeft eigen regels, formulieren en termijnen. Mantelzorgers zijn daardoor onbedoeld projectleider van een versnipperd systeem.

2. Taal en kennisachterstand

Beleidsbrieven, indicatiebesluiten en beschikkingsteksten zijn zelden écht begrijpelijk. Voor een beleidsmedewerker is een zin als “onder de reikwijdte van de Jeugdwet” vanzelfsprekend; voor een ouder is het abracadabra.

AI-taalmodellen kunnen juist hier een rol spelen:

• moeilijke brieven herformuleren in begrijpelijk Nederlands;
• termen als persoonsgebonden budget, zorgprofiel of beschut werk in context uitleggen;
• mantelzorgers stap voor stap door keuzes leiden.

3. Onzichtbare belasting

Formeel gaat de financiering via de cliënt. Mantelzorgers draaien mee, maar staan niet op de loonlijst. Gevolg:

• weinig structurele ondersteuning;
• beperkte toegang tot scholing of coaching;
• overbelasting wordt pas laat gezien.

AI-tools kunnen patronen herkennen in vragen, meldingen en interacties en zo signaleren dat een mantelzorger dreigt vast te lopen. Dat maakt gerichte ondersteuning mogelijk, bijvoorbeeld een coachgesprek, respijtzorg of een aanpassing in het zorgplan.

Zo werkt AI-ondersteuning voor mantelzorgers in de praktijk

AI voor mantelzorg is geen magische zwarte doos. De kracht zit juist in een slimme combinatie van technologie, inhoudelijke kennis en menselijke maat.

Praktische functies die nú al haalbaar zijn

Een AI-tool zoals Zorggenoot kan mantelzorgers op verschillende manieren ondersteunen:

1. Persoonlijke zorgwegwijzer
   Aan de hand van een paar gerichte vragen (leeftijd, diagnose, woonsituatie, regio) bouwt de tool een persoonlijk overzicht:

   • welke regelingen zijn relevant?
   • met welke loketten heb je te maken?
   • welke stappen horen bij welke levensfase (overgang van jeugdzorg naar Wmo, start studie of werk, zelfstandig wonen)?

2. Slimme vraag-en-antwoord assistent
   Mantelzorgers kunnen in eigen woorden hun vraag stellen: “Mijn zoon met autisme wordt 18, wat verandert er?” De AI vertaalt dat naar onderliggende thema’s (verzekeringen, indicaties, financiën) en geeft gestructureerde antwoorden, met concrete vervolgstappen.

3. Documenthulp

   • lastige brieven samenvatten in begrijpelijke taal;
   • conceptmails aan instanties opstellen;
   • checklists genereren voor gesprekken met de gemeente of zorgaanbieder.

4. Signaleringsfunctie
   Op basis van het gebruikspatroon kan de tool aan zorgprofessionals (met toestemming) een seintje geven: hier is mogelijk extra steun nodig. Niet als controle-instrument, maar als extra paar ogen.

Waar blijft de menselijke professional?

AI in de zorg is ondersteunend, niet vervangend. De beste inzet die ik in de praktijk zie, is een hybride model:

• AI ordent, filtert, legt uit en bereidt voor;
• de professional duidt, beslist, prioriteert en vangt emoties op.

Bij Jados kun je je bijvoorbeeld voorstellen dat:

• de AI-tool helpt ouders hun vragen te structureren vóór een gesprek;
• de begeleider het gesprek gebruikt om samen keuzes te maken;
• afspraken uit het gesprek weer in het systeem komen, zodat mantelzorgers later rustig kunnen nalezen.

Dat is precies het soort AI voor Nederlandse zorg waar ik enthousiast van word: technologie als stille kracht op de achtergrond, zodat de schaarse tijd van professionals naar écht menselijk contact gaat.

Kansen én risico’s: waar moet je als organisatie scherp op zijn?

Wie AI voor mantelzorgers wil inzetten, moet ook eerlijk zijn over de risico’s. De organisaties die het goed doen, hebben een paar zaken strak geregeld.

1. Privacy en gegevensbescherming

Mantelzorgers delen vaak extreem gevoelige informatie: diagnoses, financiële problemen, spanningen in het gezin. Daar moet je zorgvuldig mee omgaan.

Belangrijke vragen:

• Welke data worden opgeslagen en hoe lang?
• Wie heeft toegang (alleen de organisatie, ook de leverancier)?
• Kunnen gegevens gebruikt worden om modellen verder te trainen? Zo ja, onder welke voorwaarden?

Een volwassen AI-strategie in de zorg begint met privacy by design: zo weinig mogelijk data, zo goed mogelijk beschermd, zo transparant mogelijk uitgelegd.

2. Bias en ongelijkheid

AI-systemen leren van historische data. Als die data vooral komen van hogeropgeleide mantelzorgers die makkelijk hun weg naar digitale tools vinden, kan de uitkomst scheef worden.

Oplossingen die ik organisaties vaak aanraad:

• test met diverse groepen mantelzorgers (verschillende talen, leeftijden, opleidingsniveaus);
• betrek ervaringsdeskundigen in autisme, ggz, jeugdzorg;
• monitor actief welke groepen de tool niet of nauwelijks gebruiken en zoek daar alternatieven (telefonische ondersteuning, fysieke bijeenkomsten).

3. Verwachtingsmanagement

AI kan veel, maar niet alles. Het is geen vervanger voor beleid, geen wondermiddel bij wachtlijsten en geen crisisdienst.

Wees daarom helder naar mantelzorgers:

• waar kan de tool wel bij helpen (informatie, structureren, voorbereiden);
• waar blijft menselijk contact altijd nodig (crises, complexe afwegingen, conflictsituaties).

Wie dat goed uitlegt, voorkomt teleurstellingen en vergroot het vertrouwen in AI in de zorg.

Hoe je als zorgorganisatie vandaag al kunt beginnen

De drempel om ‘iets met AI’ te doen voelt vaak hoog, maar de eerste stappen hoeven niet complex te zijn. Zeker niet als je scherp focust op één doelgroep: mantelzorgers.

Stap 1: Breng de mantelzorgreis in kaart

Ga met 5–10 mantelzorgers om tafel en loop hun route door het zorgsysteem uit:

• Waar hebben ze informatie nodig?
• Waar lopen ze vast in taal of regels?
• Waar ontstaan de grootste stressmomenten?

Dit levert vaak in één middag een lijst met concrete use cases op waar AI zinvol kan ondersteunen.

Stap 2: Begin klein met één AI-toepassing

Voorbeelden van laagdrempelige pilots:

• een AI-chatassistent op de website voor veelgestelde mantelzorgvragen;
• een ‘brief-vertaler’ die officiële taal omzet in begrijpelijk Nederlands;
• een module die gesprekken voorbereidt (checklist, vragenlijst).

Meet daarna niet alleen gebruikscijfers, maar ook:

• ervaren belasting van mantelzorgers;
• tijdwinst voor professionals;
• kwaliteit van de samenwerking tussen netwerk en organisatie.

Stap 3: Betrek professionals én mantelzorgers bij de inrichting

De valkuil: AI als puur ICT-project organiseren. Dan mis je de nuance van de werkvloer.

Beter werkt een driehoek:

• mantelzorgers als ervaringsdeskundigen;
• zorgprofessionals als inhoudelijke experts;
• ICT/AI-specialisten als bouwers.

Zorgorganisaties die zo werken, zien vaak dat de adoptie van AI-oplossingen hoger ligt en dat de tool echt aansluit bij wat mensen nodig hebben.

AI en mantelzorg: geen luxe, maar voorwaarde voor houdbare zorg

De druk op de Nederlandse zorg neemt de komende jaren verder toe. Meer ouderen, meer chronische aandoeningen, meer psychische problematiek. Beleidsmatig wordt het netwerk steeds belangrijker gemaakt, maar de ondersteuning van dat netwerk blijft achter.

Daarom hoort AI voor mantelzorgers volwaardig thuis in het bredere verhaal van AI voor Nederlandse zorg. Niet alleen in het ziekenhuis, niet alleen bij diagnosetools, maar juist ook in de leefwereld van mensen thuis.

De beweging die Jados en Zorggenoot maken, is daar een helder voorbeeld van: een slimme, AI-gestuurde zorggenoot naast de mantelzorger, zodat die niet langer in zijn eentje hoeft te worstelen met regels en loketten.

Wie nu als zorgorganisatie inzet op dit soort toepassingen:

• vergroot de veerkracht van mantelzorgnetwerken;
• voorkomt uitval en escalaties;
• wint tijd voor professionals;
• en draagt bij aan een zorgstelsel dat in 2030 nog houdbaar is.

De vraag is dus niet meer óf AI een rol gaat spelen in mantelzorgondersteuning, maar hoe snel je als organisatie meebeweegt. En heel eerlijk: de mantelzorgers in jouw regio kunnen dat tempo niet snel genoeg vinden.