Hoe AI mantelzorgers echt kan ontlasten in de praktijk

Mantelzorg is het stille fundament van onze zorg – en kraakt

Bijna één op de drie volwassenen in Nederland verleent mantelzorg. Een deel daarvan draait meer dan 8 uur per week mee, naast werk, gezin en eigen gezondheid. In de praktijk betekent dat: zorg regelen, formulieren invullen, indicaties aanvragen, bellen met het wijkteam, het ziekenhuis, de gemeente, de verzekeraar. Vaak ’s avonds laat, als iedereen slaapt.

De realiteit? Mantelzorgers zijn een cruciale pijler onder het Nederlandse zorgstelsel, maar ze worden structureel overvraagd. Zeker nu de vergrijzing doorzet en zorgorganisaties kampen met personeelstekorten, schuift er steeds meer zorg richting het netwerk. Maar de financiering, de informatie en de ondersteuning lopen daar nog flink bij achter.

Binnen onze serie “AI voor Nederlandse Zorg: Innovatie in de Gezondheidszorg” is de vraag dan ook logisch: hoe kan AI niet alleen zorgprofessionals, maar ook mantelzorgers ondersteunen? Het voorbeeld van zorgorganisatie Jados en start-up Zorggenoot laat zien dat er een andere route mogelijk is.

Waarom het huidige zorglandschap mantelzorgers uitput

AI-toepassingen hebben pas zin als je eerst het probleem scherp ziet. Voor mantelzorg is dat helder: het zorglandschap is voor professionals al complex, laat staan voor een vermoeide ouder, partner of vriend.

Vier structurele problemen

1. Versnipperde informatie
   Gemeente voor Wmo, zorgverzekeraar voor wijkverpleging, CIZ voor WLZ, zorgkantoor, GGZ, huisarts, wijkteam… De informatie staat overal, en zelden op één plek helder uitgelegd.

2. Financiering focust op de cliënt, niet op het netwerk
   Zoals in het Zorgvisie-artikel wordt aangehaald: de overheid financiert zorg en begeleiding voor de cliënt, maar nauwelijks voor het organiseren en ondersteunen van het netwerk. Mantelzorgondersteuning is vaak projectmatig, tijdelijk en afhankelijk van lokale prioriteiten.

3. Hoge regellast en onbekende mogelijkheden
   Veel mantelzorgers weten niet welke voorzieningen er zijn: respijtzorg, belastingaftrek, vergoedingen, casemanagement, dagbesteding. Gevolg: vroege uitval, burn-outklachten en escalaties die je met betere informatie had kunnen voorkomen.

4. Professionals hebben geen tijd om alles uit te leggen
   Een begeleider of wijkverpleegkundige kán vaak wel uitleggen welke route het beste is, maar heeft simpelweg geen uren om elk netwerk stap voor stap mee te nemen. Zeker in sectoren als GGZ, gehandicaptenzorg en ouderenzorg loopt het water ze al aan de lippen.

Dit alles maakt mantelzorg in Nederland onnodig zwaar. Hier ligt precies de ruimte waar AI in de zorg een verschil kan maken.

Hoe AI mantelzorgers kan helpen: meer dan een chatbot

AI in de zorg wordt vaak gekoppeld aan diagnose, beeldvorming of triage. Maar de toepassing waar Jados en Zorggenoot op inzetten, is juist navigatie: mantelzorgers helpen hun weg te vinden in het zorgsysteem.

Wat doet zo’n AI-tool concreet?

Een AI-gestuurde mantelzorgtool – zoals Zorggenoot – kan onder andere:

• Vragen begrijpen in gewone taal
  Bijvoorbeeld: “Mijn 22-jarige zoon met autisme kan niet meer thuis wonen, waar moet ik beginnen?” De AI zet dit om in concrete stappen, passend bij de Nederlandse wetgeving en lokale situatie.

• Routes door het zorgstelsel voorstellen
  Denk aan: Wmo-melding doen, PGB of ZIN vergelijken, passend aanbod voor begeleid wonen vinden, contact met het wijkteam, aanvragen van extra ondersteuning op school of werk.

• Documenten, checklists en gesprekken voorbereiden
  De tool kan een overzicht maken: welke papieren heb je nodig voor dit gesprek, welke vragen zijn slim om te stellen, welke keuzes moet je vooraf maken?

• Lokaal aanbod tonen
  Op basis van postcode en profiel van de cliënt kan de AI concrete suggesties geven: welke organisaties in de regio bieden wat jij zoekt? Denk aan begeleid wonen, dagbesteding, respijtzorg of lotgenotengroepen.

Het belangrijkste: de AI is 24/7 beschikbaar. Mantelzorgers kunnen om 23.30 uur hun vraag stellen, wanneer ze eindelijk tijd hebben. Dat haalt druk weg bij de zorgprofessional én voorkomt dat mensen maanden onderweg zijn om basisinformatie te verzamelen.

De casus Jados & Zorggenoot: AI naast, niet in plaats van de begeleider

Jados, dat jongvolwassenen met autisme begeleidt, kiest er bewust voor om een AI-tool als aanvulling op de begeleiding in te zetten. Dat is een cruciaal punt: AI vervangt de professional niet, maar neemt het repetitieve uitlegwerk over.

Waarom past dit zo goed bij autismebegeleiding?

Bij jongvolwassenen met autisme zie je vaak:

• meerdere domeinen tegelijk: zorg, wonen, studie of werk, financiën;
• complexe overgangsmomenten (bijvoorbeeld van jeugd- naar volwassenenzorg);
• ouders die al jarenlang mantelzorg verlenen en bijna fulltime casemanager zijn geworden.

Die ouders komen terecht in een doolhof van regels. Een AI-tool die hun vragen ordent en overzicht biedt, past precies bij de behoefte aan structuur die zowel de jongere als het netwerk heeft.

AI is hier geen gimmick, maar een digitale gids door het zorgstelsel.

De begeleider van Jados kan zich zo meer richten op inhoudelijke begeleiding, menselijk contact en het daadwerkelijke organiseren van passende zorg, in plaats van steeds opnieuw het systeem uit te leggen.

Voordelen voor organisatie én netwerk

Voor een organisatie als Jados levert dit drie duidelijke voordelen op:

1. Minder ad-hoc telefoontjes en mails
   Veel “hoe werkt dit?”-vragen kunnen via de tool worden opgevangen.

2. Consistente informatie
   De uitleg over indicaties, routes en mogelijkheden is overal hetzelfde, gebaseerd op actuele kennis.

3. Betere partnerrelatie met het netwerk
   Mantelzorgers voelen zich gezien, omdat er expliciet iets voor hen is ingericht. Dat verhoogt vertrouwen en samenwerking.

Voor mantelzorgers betekent het:

• meer grip op het zorgproces;
• minder frustratie en zoekwerk;
• sneller toegang tot passende zorg en ondersteuning.

Randvoorwaarden: zo zet je AI voor mantelzorg verantwoord in

AI in de zorg is niet “gewoon een tool aanzetten”. Wil je mantelzorgers ondersteunen én risico’s beperken, dan zijn een paar randvoorwaarden onmisbaar.

1. Heldere afbakening: wat mag de AI wél en níet?

Een goede AI-assistent voor mantelzorg:

• geeft geen medische diagnoses of behandeladviezen;
• verwijst bij twijfel expliciet naar de huisarts, begeleider of crisisdienst;
• is transparant: de gebruiker weet dat het een AI-systeem is, geen mens;
• vermeldt beperkingen: “Deze informatie is algemeen, bespreek je situatie altijd met je zorgverlener.”

Hiermee voorkom je dat AI wordt gezien als vervanging van professioneel oordeel.

2. Privacy en gegevensbescherming op orde

Mantelzorgers delen al snel gevoelige informatie: diagnoses, gedrag, thuissituatie. Voor Nederlandse zorgorganisaties betekent dat:

• verwerkersovereenkomsten met de AI-leverancier;
• gegevens zoveel mogelijk pseudonimiseren;
• duidelijke bewaartermijnen;
• geen onnodige koppeling met andere databronnen;
• uitleg in normale taal over wat er met gegevens gebeurt.

Ik ben vrij stellig: als privacy en transparantie niet waterdicht zijn, moet je zo’n tool gewoon niet inzetten.

3. Menselijke borging en training

AI kan mantelzorgers veel werk uit handen nemen, maar:

• zorgprofessionals moeten weten wat de AI vertelt, zodat ze kunnen aansluiten op de adviezen;
• teams hebben een aanspreekpunt nodig voor vragen en verbeteringen;
• feedback van mantelzorgers moet structureel worden opgehaald (bijvoorbeeld via korte vragenlijsten in de tool).

De praktijk leert: waar teams actief meedenken over prompts, scenario’s en taalgebruik, is de adoptie veel hoger en worden fouten sneller opgespoord.

Praktische stappen: hoe begin je als zorgorganisatie?

Voor organisaties die – net als Jados – AI willen inzetten om mantelzorgers te ondersteunen, werkt een gefaseerde aanpak het best.

Stap 1: Bepaal voor wie je het doet

• Jongvolwassenen met autisme (zoals Jados)?
• Ouderen met dementie?
• Mensen met een licht verstandelijke beperking?

Elke doelgroep heeft andere vragen en een eigen ‘taal’. Richt je AI-oplossing daar specifiek op in.

Stap 2: Inventariseer de 20 meest gestelde vragen

Vraag je teams:

• Waar bellen mantelzorgers het vaakst over?
• Welke onderwerpen leggen jullie steeds opnieuw uit?
• Waar lopen mensen vast in aanvragen of formulieren?

Gebruik deze top-20 als basis voor scenario’s en voorbeeldvragen in je AI-tool. Zo sluit de assistent direct aan op de dagelijkse praktijk.

Stap 3: Kies een partner mét zorgervaring

Een generieke chatbotbouwer is niet genoeg. Kies een partij die:

• ervaring heeft met AI in de Nederlandse zorg;
• de Wmo, Zvw en WLZ kent;
• snapt hoe gemeenten, zorgkantoren en zorgverzekeraars werken.

Dat voorkomt juridisch schuim en halve waarheden, en bespaart je veel correctiewerk.

Stap 4: Start klein, leer snel

• Begin met één regio of één doelgroep.
• Meet: hoeveel vragen verwerkt de tool, waar klikt men op weg, waar loopt men vast?
• Gebruik sessies met mantelzorgers om taal, volgorde en uitleg steeds verder te verfijnen.

Organisaties die zo werken, zien vaak binnen enkele maanden al een verschuiving: minder ad-hoc vragen bij de backoffice en meer voorbereidende vragen via de AI-tool.

Stap 5: Maak AI zichtbaar onderdeel van je mantelzorgbeleid

AI hoort niet verstopt te zitten op een subpagina. Laat zien dat je als organisatie actief inzet op ondersteuning van het netwerk:

• introduceer de tool tijdens kennismakingsgesprekken;
• verwijs ernaar in folders, portalen en nieuwsbrieven;
• train medewerkers om ernaar te verwijzen én de antwoorden te kunnen duiden.

Zo wordt AI een herkenbaar onderdeel van je totale mantelzorgstrategie.

Waarom dit nú relevant is: zorgkrapte, vergrijzing en 2026 in zicht

We zitten eind 2025. De arbeidsmarkt in de zorg blijft krap, terwijl het aantal ouderen en mensen met chronische aandoeningen groeit. Beleidsmatig wordt er stevig ingezet op passende zorg, zelfregie en zorg dicht bij huis. In beleidstaal betekent dat: nóg meer druk op mantelzorgers en netwerken.

Als we niet investeren in slimme ondersteuning – waaronder AI – lopen we vast. Mantelzorgers vallen dan eerder uit, professionals raken nog verder overbelast en wachtlijsten groeien.

De inzet van AI om mantelzorgers te ondersteunen, zoals Jados en Zorggenoot nu vormgeven, past precies in de bredere beweging van “AI voor Nederlandse Zorg: Innovatie in de Gezondheidszorg”:

• AI helpt niet alleen bij medisch-inhoudelijke beslissingen, maar ook bij organisatie van zorg;
• de technologie maakt complexe systemen begrijpelijk voor gewone mensen;
• zorgprofessionals krijgen meer ruimte voor waar ze echt voor zijn opgeleid: menselijk contact en vakinhoud.

Mijn overtuiging: organisaties die nú experimenteren met AI-ondersteuning voor mantelzorgers, hebben over twee jaar een voorsprong. Ze bieden aantrekkelijker werk voor medewerkers, voorkomen uitval in het netwerk en kunnen binnen dezelfde formatie meer mensen goed begeleiden.

Wat je morgen al kunt doen

Als je in de zorg werkt – bestuurder, beleidsadviseur, teamleider of innovatiemanager – dan zijn dit drie concrete stappen die je morgen al kunt zetten:

1. Plan een sessie met een paar mantelzorgers en professionals
   Vraag: waar loop je het meeste vast in het regelen van zorg? Noteer alles.

2. Check welke AI-initiatieven in jouw regio al lopen
   Vaak zijn er pilots met digitale gidsen, portalen of mantelzorgapps waar je bij kunt aansluiten.

3. Maak mantelzorgondersteuning expliciet onderdeel van je AI-strategie
   Niet alleen denken aan triage en beeldanalyse, maar ook aan “Hoe helpen we het netwerk van onze cliënten om overeind te blijven?”

Dit is geen luxe. Het is randvoorwaardelijk om de Nederlandse zorg de komende jaren überhaupt toegankelijk te houden.

---

Wil je verder verdiepen in AI-toepassingen in de zorg – van diagnostiek tot organisatie van zorg – houd dan de serie “AI voor Nederlandse Zorg: Innovatie in de Gezondheidszorg” in de gaten. De casus Jados–Zorggenoot is één schakeltje in een veel grotere beweging: een zorgstelsel dat niet alleen voor, maar ook samen mét mantelzorgers werkt, ondersteund door slimme technologie.