Na 2027 blijft zon-op-dak rendabel, maar alleen met slim eigen verbruik, goede terugleververgoeding en AI-gestuurde sturing. Zo pak je die nieuwe realiteit aan.
Zon-op-dak na 2027: zo blijft het rendabel (en slim)
Per 01-01-2027 stopt de salderingsregeling definitief. Toch liggen er inmiddels zonnepanelen op grofweg een derde van de Nederlandse daken. Die panelen verdwijnen natuurlijk niet opeens. De vraag is veel praktischer: blijft zon-op-dak na 2027 financieel interessant – én hoe past AI in dit nieuwe speelveld?
Hier is de kern: ja, zon-op-dak kán zich ook zonder salderen terugverdienen. Maar dat lukt alleen als drie dingen kloppen:
- De terugleververgoeding is niet te laag.
- Je eigen verbruik van zonnestroom (direct of via opslag) is hoog genoeg.
- Het energiesysteem – met hulp van AI – wordt slimmer in het sturen van vraag en aanbod.
In deze blog verbind ik de discussie uit de Energeia-podcast over de kosten en baten van zon-op-dak met waar onze serie om draait: AI voor de Nederlandse energietransitie. Hoe ziet het businessmodel van zonnepanelen er na 2027 uit? Welke risico’s zitten er in de terugleververgoeding? En vooral: hoe kunnen AI-toepassingen ervoor zorgen dat zon-op-dak wél een sterk verdienmodel blijft – voor huishoudens, bedrijven én het energiesysteem?
Wat verandert er precies na het einde van salderen?
De salderingsregeling maakte zon-op-dak de afgelopen tien jaar bijna een no-brainer. Je telde je jaarverbruik en je jaaropwek tegen elkaar weg en betaalde alleen over het saldo. Tijdstip maakte niets uit.
Na 2027 verandert dat fundamenteel.
- Je betaalt volle prijs voor stroom die je afneemt uit het net.
- Voor stroom die je teruglevert krijg je een terugleververgoeding per kWh.
- Die vergoeding mag niet negatief zijn, maar dat betekent nÃet dat terugleveren geen geld kan kosten.
Hoe kan terugleveren tóch geld kosten?
Het pijnpunt zit niet in de vergoeding zelf, maar in de combinatie van:
- een lage terugleververgoeding (bijvoorbeeld €0,03–0,05/kWh op piekmomenten),
- plus vaste en variabele kosten (transport, meetdiensten, eventuele terugleverkosten),
- plus situaties waarin het net overvol is (netcongestie), waardoor leveranciers of netbeheerders extra kosten moeten maken.
Als de optelsom zo uitpakt dat de kosten per teruggeleverde kWh hoger zijn dan de vergoeding, betaal je netto om je stroom kwijt te raken. Dat klinkt absurd, maar economisch is het verdedigbaar: het net is geen gratis batterij.
De boodschap voor zonnepaneelbezitters is helder:
Hoe meer je je eigen zonnestroom slim verbruikt op het juiste moment, hoe minder je afhankelijk bent van een onzekere terugleververgoeding.
En precies daar komt AI in beeld.
De nieuwe businesscase van zon-op-dak: van simpel rekensommetje naar slim systeem
De oude rekensom was ongeveer zo: aanschafkosten, verwachte jaaropbrengst, huidige stroomprijs, salderen erop, klaar. Die tijd is voorbij.
Na 2027 hangt je rendement veel sterker af van profiel en gedrag:
- Wanneer verbruik je stroom?
- Wanneer wek je op?
- Hoeveel kun je verschuiven in de tijd?
- Heb je een batterij, warmtepomp of elektrische auto?
Drie knoppen aan je verdienmodel
Voor een huishouden of MKB’er met zon-op-dak zijn er grofweg drie knoppen:
- Zelfverbruik verhogen
- Wassen, drogen, vaatwasser en laden van de EV plannen rond zonnige uren.
- Warmtepomp of (hybride) boiler overdag laten draaien.
- Teruglevervolumes beperken
- Overschot bufferen in een thuisbatterij of warmtebuffer.
- Vermogen tijdelijk terugregelen op extreem zonnige, lage-prijsdagen.
- Slim sturen op prijs en netbelasting
- Dynamische contracten en uurtarieven gebruiken.
- Apparaten aansturen op basis van prijs- en weerverwachting.
Handmatig is dat bijna niet te doen. Daar heb je automatisering en AI voor nodig: software die continu voorspelt, plant en stuurt.
Waar AI het verschil gaat maken voor zon-op-dak
AI is niet alleen iets voor grote netbeheerders of energieleveranciers. Juist op daken en in meterkasten kan slimme software honderden euro’s per jaar verschil maken.
1. Slimme vraagsturing in huis en bedrijf
AI-modellen kunnen per woning of pand leren:
- hoe het verbruiksprofiel eruitziet,
- hoe goed het dak produceert bij bepaald weer,
- welke apparaten flexibel zijn (EV, boiler, warmtepomp, koeling, laadpalen).
Op basis daarvan kan een energiemanagementsysteem:
- voorspellen hoeveel zonnestroom er morgen tussen 10:00 en 16:00 komt,
- beslissen wanneer de EV moet laden of de warmtepomp extra moet draaien,
- optimaliseren op laagste kosten of hoogste eigen verbruik.
Een concreet voorbeeld:
Een huishouden met zonnepanelen, een elektrische auto en een dynamisch contract kan met AI-gestuurde laad- en verwarmingsprofielen makkelijk 20–40% van de eigen opwek extra zelf benutten ten opzichte van ‘gewoon op de automatische piloot laten draaien’.
2. Voorspelling van terugleververgoeding en congestie
Voor de businesscase van zon-op-dak zijn prijsverwachtingen cruciaal. AI-modellen kunnen:
- uurtarieven voorspellen op basis van weer, vraag en marktsignalen,
- lokale netcongestie en beperkingen inschatten,
- scenario’s doorrekenen: wat levert het op als je vandaag 30% minder teruglevert en meer zelf verbruikt?
Voor energiebedrijven en energiedienstenaanbieders ligt hier een enorme kans: bied klanten geen statisch contract, maar een AI-gestuurd optimalisatiepakket dat:
- verbruik aanstuurt,
- terugleverrisico’s verkleint,
- inzicht geeft in rendement over de hele levensduur van de installatie.
3. Onderhoudspredictie en prestatiebewaking
Een onderschatte factor in de businesscase is prestatieverlies:
- veroudering van panelen,
- omvormerstoringen,
- vervuiling of schaduw die in de loop der jaren verandert.
AI-analyses op basis van productieprofielen kunnen vroegtijdig signaleren:
- dat één string minder presteert dan verwacht,
- dat er structurele afwijkingen zijn ten opzichte van vergelijkbare installaties in de buurt,
- dat onderhoud of herconfiguratie rendeert.
Zo blijf je dichter bij het rendement dat je bij aanschaf is voorgespiegeld.
Zon-op-dak, netcongestie en waterstof: systeemdenken is onvermijdelijk
In de podcast komt ook de waterstofmarkt en het strengere datacenterbeleid in Amsterdam voorbij. Dat lijkt misschien los te staan van jouw dak vol panelen, maar het hoort bij hetzelfde verhaal: het elektriciteitsnet zit vol en moet slimmer benut worden.
Minder stations in Amsterdam, meer druk op slim gebruik
Netbeheerder Liander kan in Amsterdam drie elektriciteitsstations minder bouwen doordat de stad strenger is voor datacenters. Dat scheelt investeringen, maar betekent ook dat de bestaande infrastructuur zuiniger gebruikt moet worden.
Hier speelt AI een rol op systeemniveau:
- Netoptimalisatie: beter voorspellen waar en wanneer de belasting piekt.
- Flexibiliteitssturing: zonneparken, batterijen, grootverbruikers en zon-op-dak dynamisch aansturen.
- Congestiemanagement: slimme contracten en vergoedingen voor wie op het juiste moment af- of opschaalt.
Zon-op-dak-eigenaren kunnen hier aan meedoen via:
- flexibele teruglevercontracten,
- deelname aan lokale energiecoöperaties of buurtbatterijen,
- koppeling met warmtepompen, laadpalen en mogelijk in de toekomst kleine waterstoftoepassingen.
Waterstof als afnemer van piekstroom
Meerdere rapporten tonen dat vraagcreatie belangrijk is voor een gezonde waterstofmarkt. Denk aan groen staal of groene chemie. Voor zon-op-dak betekent dat indirect:
- meer flexibele, industriële afnemers die juist bij overaanbod van stroom willen produceren;
- potentieel stabielere prijzen en minder extreme negatieve prijspieken op de groothandelsmarkt.
AI speelt ook hier: het koppelt productieprofielen van zon en wind aan vraagprofielen van elektrolysers en industrie. Hoe beter die match, hoe kleiner de druk op het net – en hoe stabieler het speelveld voor kleinere producenten zoals huishoudens.
Rol van beleid en consumentenorganisaties: duidelijkheid moet sneller
Vereniging Eigen Huis vraagt terecht om helderheid over de spelregels na het einde van de salderingsregeling. Onzekere terugleververgoedingen maken consumenten terughoudend, terwijl de energietransitie juist méér zon-op-dak nodig heeft.
Mijn stelling:
De overheid moet twee dingen tegelijk doen: prikkels geven voor slim gedrag én voorspelbaarheid bieden over het minimumrendement van zon-op-dak.
Wat helpt daarbij?
- Transparante regels over hoe terugleververgoedingen worden bepaald.
- Ruimte voor innovatieve contracten, maar met een bodembescherming voor kleine producenten.
- Stimulering van slimme apparaten en AI-gestuurde energiemanagementsystemen via subsidies of fiscale voordelen.
Als beleid zich alleen richt op ‘minder subsidie’ en niet op ‘slimmer gebruik’, sturen we de verkeerde kant op.
Wat kun jij nú al doen met zon-op-dak richting 2027?
Je hoeft niet te wachten tot 2027 om je voor te bereiden. Een paar concrete stappen voor huishoudens, VvE’s en MKB:
-
Check je huidige verdienmodel
- Hoeveel verbruik je nu zelf overdag?
- Hoeveel lever je terug in de lente en zomer?
-
Investeer in flexibiliteit
- Denk aan een warmtepompboiler, thuisbatterij (waar rendabel), slimme laadpaal of domotica.
- Hoe meer je kunt schuiven, hoe beter je positie zonder saldering.
-
Kijk naar slimme (AI-ondersteunde) energiemanagementsystemen
- Systemen die koppelen met weerdata, dynamische tarieven en je apparaten.
- Liefst met duidelijke rapportages: wat heb je bespaard, wat is je echte terugverdientijd?
-
Volg de ontwikkeling van terugleververgoedingen kritisch
- Let niet alleen op het kWh-tarief, maar ook op vaste kosten, meetkosten en eventuele terugleverkosten.
- Vraag je energieleverancier expliciet hoe zij met piekproductie en congestie omgaan.
-
Werk samen op buurt- of bedrijventerreinniveau
- Lokale batterijen, energiecoöperaties en collectieve laadoplossingen worden aantrekkelijker naarmate salderen wegvalt.
- AI kan hier op wijkniveau helpen om productie en vraag bij elkaar te brengen.
Zon-op-dak na 2027: minder simpel, maar ook interessanter
Zon-op-dak wordt na het einde van de salderingsregeling niet waardeloos. Het wordt alleen minder een subsidiespel en meer een systeemspel. Wie wil profiteren, moet slimmer omgaan met eigen opwek, verbruik en teruglevering.
De rode draad van deze serie – AI voor de Nederlandse energietransitie – past hier naadloos bij. Of het nu gaat om:
- het voorspellen van je eigen opwek,
- het slim sturen van apparaten,
- of het verminderen van druk op een overvol net:
AI maakt van losse zonnepanelen een actieve speler in een intelligent energiesysteem.
Sta je voor de keuze om nu nog panelen te leggen, je installatie uit te breiden of extra flexibiliteit toe te voegen? Neem de oude salderingslogica niet meer als uitgangspunt. Kijk naar:
- je flexibiliteit,
- je bereidheid om met slimme systemen te werken,
- en de rol die je wilt spelen in een steeds digitalere, AI-gestuurde energiemarkt.
Wie dat nu al serieus oppakt, loopt in 2027 niet achter de feiten aan, maar profiteert van een voorsprong.