Zonnepanelen blijven na 2027 rendabel, maar alleen met slimme sturing. Ontdek hoe AI, terugleververgoeding en verbruiksprofiel samen je businesscase maken.
Zon op dak na 2027: meer rekenen, minder gokken
Vanaf 01-01-2028 is de salderingsregeling verleden tijd. Toch liggen er al zonnepanelen op ongeveer één op de drie Nederlandse daken. Al die huishoudens – én iedereen die nu nog twijfelt – krijgen dezelfde vraag op hun bord: blijft zon op dak na 2027 financieel interessant?
De korte versie: ja, zonnepanelen kunnen zich ook zonder salderen terugverdienen. Maar alleen als de terugleververgoeding en je eigen verbruiksprofiel een beetje kloppen. En precies daar kan AI een enorm verschil maken – voor huishoudens, energieleveranciers én netbeheerders.
In deze blog fileer ik de discussie rond de podcast van De Week van Energeia over de kosten en baten van zon-op-dak na 2027, en koppel ik die aan iets waar in Den Haag nog te weinig over gesproken wordt: slimme, AI-gedreven sturing van ons zonnedak.
1. Wat verandert er na het einde van de salderingsregeling?
Na jaren steggelen stopt de salderingsregeling. Nu mag je de stroom die je opwekt en teruglevert nog één-op-één wegstrepen tegen je verbruik op jaarbasis. Dat maakt zonnepanelen extreem voorspelbaar: de kWh-prijs die je bespaart is ongeveer je stroomtarief.
Vanaf 2028 werkt het anders:
- Stroom die je direct zelf verbruikt: bespaart de volledige stroomprijs (incl. energiebelasting en btw).
- Stroom die je niet direct gebruikt en het net op gaat: levert alleen een terugleververgoeding op.
Die terugleververgoeding:
- mag niet negatief zijn,
- is niet gegarandeerd hoog,
- verschilt per leverancier,
- kan in drukke uren op het net erg laag worden.
En dan komt de vreemde situatie waar Energeia over schrijft: ook al is de vergoeding niet negatief, kun je toch betalen om terug te leveren als de kosten (meetkosten, transport, vaste posten) hoger zijn dan je ontvangt. Dat klinkt absurd, maar bij extreem lage of bijna nul-vergoedingen is het economisch heel goed voorstelbaar.
De kern: zonnepanelen zonder slim gebruik en sturing worden na 2027 een stuk minder rendabel.
2. Waar verdien je je zonnepanelen straks nog op terug?
De twee economen waar in de podcast naar wordt verwezen, komen tot een geruststellende maar voorwaardelijke conclusie: ook zonder salderen kunnen zonnepanelen zich terugverdienen. Maar die zin heeft drie onzichtbare sterretjes erbij.
2.1 De drie belangrijkste knoppen
De businesscase van zon-op-dak na 2027 hangt vooral af van:
-
Hoogte van de terugleververgoeding
Hoe lager deze vergoeding, hoe meer je moet verdienen op direct eigen verbruik (en dus: slimme sturing). -
Jouw verbruiksprofiel in de tijd
Wanneer gebruik je stroom? Overdag of ‘s avonds? In de zomer of vooral in de winter? Dit bepaalt hoeveel je direct zelf gebruikt. -
Prijsverschillen op de markt (dynamische tarieven)
Wie flexibel kan verschuiven naar goedkope uren én kan terugleveren als de prijs hoger ligt, heeft een voorsprong.
Zonder enige sturing is een gemiddeld huishouden al snel aangewezen op 50–60% of meer teruglevering in de lente en zomer. Dat deel is precies waar de grootste onzekerheid in zit.
2.2 Waarom Vereniging Eigen Huis gelijk heeft over duidelijkheid
Vereniging Eigen Huis (VEH) schreeuwt om duidelijkheid, en eerlijk: ze hebben groot gelijk. Huiseigenaren moeten nu investeringsbeslissingen nemen – zonnepanelen gaan 20–25 jaar mee – terwijl:
- de toekomstige terugleververgoedingen onzeker zijn,
- de regels rond netcongestie en flexibel verbruik nog in beweging zijn,
- veel leveranciers hun voorwaarden vrij eenzijdig kunnen aanpassen.
Als politiek en toezichthouders dat gat in zekerheid niet opvullen, gaan consumenten het zelf invullen – vaak met slecht geïnformeerde aannames. En dan rem je precies die verduurzaming af die je nodig hebt.
Dit is precies het moment om naast regelgeving óók technologie serieuzer onderdeel van de oplossing te maken.
3. Hoe AI de businesscase van zon-op-dak kan redden
Het mooie aan zonnepanelen is dat ze elke dag dezelfde simpele vraag oproepen: Wat doe ik met mijn kWh’s? Nu gebruiken, tijdelijk opslaan, of het net op sturen?
AI is extreem goed in dit soort continue, datagedreven keuzes.
3.1 Van “domme” panelen naar slim energiesysteem
Zonder AI doen zonnepanelen eigenlijk maar één ding: produceren zodra de zon schijnt. Wat er daarna gebeurt, hangt af van toevallig gedrag in huis. Met AI wordt zon-op-dak onderdeel van een gepland, zelflerend energiesysteem rondom de woning:
- Een algoritme voorspelt zonneproductie op basis van weerdata, seizoenen en historische opbrengst.
- Het koppelt dat aan voorspellingen van huishoudelijk verbruik (werkpatronen, apparaten, EV laden, warmtepomp).
- Het haalt dynamische energieprijzen en netinformatie op.
- Het stuurt apparaten, thuisbatterij en laadpaal zo dat de financiële opbrengst maximaal is.
Dat klinkt hightech, maar in de praktijk draait het om vrij concrete dingen:
- Wasmachine planden op uren met eigen zon en lage netprijs.
- EV laden als er veel zon is of als de prijs nachtelijk instort.
- Thuisbatterij vullen als er een zonnepiek aankomt, rond etenstijd ontladen.
3.2 Concreet: hoeveel scheelt dat in euro’s?
De exacte bedragen verschillen per situatie, maar in pilots zien we patronen die richting geven:
- Zonder sturing gebruikt een huishouden vaak 30–40% van de zonnestroom direct zelf.
- Met slimme sturing (algoritmes + een beetje gedragsaanpassing) kan dat oplopen richting 50–70%.
Stel heel grof:
- Stroomprijs: € 0,35/kWh
- Gemiddelde terugleververgoeding: € 0,08–0,10/kWh
Elke kWh die je verschuift van terugleveren naar direct eigen verbruik, levert dan ~€ 0,25 extra per kWh op.
Als je jaarlijks 3.000 kWh opwekt en 500 kWh extra zelf weet te verbruiken, praat je over circa € 125 per jaar extra waarde. Over 15 jaar is dat in de orde van € 1.800 (zonder ingewikkelde discontovoeten).
Dat is precies het soort bedrag dat het verschil kan maken tussen “net niet rond te rekenen” en “comfortabel rendabel”.
4. Netcongestie, negatieve prijzen en de rol van AI
De podcast raakt ook aan een andere hete aardappel: kosten voor teruglevering kunnen hoger worden dan de vergoeding. Dat is geen theorie meer. Toenemende netcongestie, negatieve groothandelsprijzen en extra kosten voor transport creëren druk op de ketel.
4.1 Waarom netbeheerders hier ook belang bij hebben
Netbeheerders als Liander, Enexis en Stedin trekken al jaren aan de bel: het elektriciteitsnet zit vol. In de podcast werd genoemd dat Liander in Amsterdam zelfs drie elektriciteitsstations minder kan bouwen door strenger datacenterbeleid. Minder grote verbruikers scheelt investeringen, maar het probleem van ongestuurde zonnestroom blijft.
Voor netbeheerders is één ding heel duidelijk:
Hoe meer verbruik en opwek lokaal en in tijd op elkaar worden afgestemd, hoe minder extreem het net verzwaard hoeft te worden.
AI kan hier drie rollen spelen:
-
Voorspellen van lokale pieken en congestie
Met data van slimme meters en weersverwachtingen kun je voorspellen wanneer een wijk "overloopt" van zonnestroom. -
Dynamische tarieven en prikkels vormgeven
AI helpt bij het bepalen van prijsprikkels (uur-/ kwartierprijzen) die klanten ertoe bewegen op gunstige momenten te verbruiken of op te slaan. -
Gecoördineerde sturing
Slimme omvormers, batterijen en laadpalen kunnen via algoritmes reactief of proactief reageren op netcondities.
4.2 Kan AI voorkomen dat je moet betalen om terug te leveren?
Helemaal voorkomen? Nee. Maar het kan de kans en de impact fors verkleinen:
- Als je algoritme ziet dat er uren aankomen met extreem lage of zelfs negatieve prijzen, kan het:
- de batterij vol laten lopen vóór die uren,
- de auto eerder of later laden,
- warmtepompen slim sturen.
Hoe minder je in die slechte uren teruglevert, hoe kleiner de rol van lage vergoeding én vaste terugleverkosten in je totale businesscase. Dat maakt zon-op-dak minder afhankelijk van grillige marktprijzen en meer van eigen regie.
5. Praktische stappen voor huishoudens en professionals
Theorie is leuk, maar wat kun je vandaag – december 2025 – doen om je positie na 2027 te verbeteren?
5.1 Voor huiseigenaren met of zonder panelen
-
Ken je verbruiksprofiel
Kijk maandelijks in je energie-app naar je dag- en uurprofiel. Begrijp wanneer je pieken zijn. -
Kies je hardware slim
- Omvormer die voorbereid is op sturing/curtailment.
- Eventueel een thuisbatterij die kan praten met je energiemanagementsysteem.
- Laadpaal met slim laden (en idealiter AI-gestuurd op termijn).
-
Denk in scenario’s, niet in één getal
Laat je niet afschepen met één ‘terugverdientijd in jaren’. Vraag om een optimistisch, neutraal en conservatief scenario met verschillende aannames voor terugleververgoeding. -
Experimenteer vroeg met flexibele contracten
Wie nu al ervaring opdoet met dynamische tarieven en slimme sturing, staat in 2028 een stuk sterker.
5.2 Voor energieprofessionals en aanbieders
-
Integreer AI in je propositie
Verkoop geen kale panelen of batterijen meer, maar complete AI-gestuurde energiemanagement-oplossingen. -
Maak de waarde van flexibiliteit zichtbaar
Laat in offertes expliciet zien wat slimme sturing doet met:- zelfverbruik,
- jaarlijkse opbrengst,
- terugverdientijd.
-
Werk samen met netbeheerders
Ontwikkel producten waarin klanten worden beloond als hun systemen helpen om congestie te verminderen. Denk aan:- dynamische netvergoedingen,
- buurtbatterijen,
- wijkgerichte flexibiliteitsprogramma’s.
-
Gebruik AI voor klantadvies
Met klantdata, profieldata en prijsverwachtingen kun je gepersonaliseerde adviezen geven over:- ideale systeemgrootte,
- wel/geen batterij,
- optimaal moment om uit te breiden met EV of warmtepomp.
6. Zon-op-dak in de AI-serie: van subsidie naar systeemintelligentie
Deze blog past in de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” met één duidelijke boodschap:
De tijd van blind varen op subsidies en simpele regelingen (zoals salderen) loopt af. De toekomst van zon-op-dak zit in slimme, AI-gedreven energieregie.
Zonder die intelligentie blijven we hangen in conflicten over terugleververgoedingen, netcongestie en vermeende “scheefheid” tussen zonnepaneelbezitters en andere consumenten. Mét die intelligentie wordt zon-op-dak een flexibele, voorspelbare en eerlijke hoeksteen van het Nederlandse energiesysteem.
Wie nu zonnepanelen heeft of overweegt, staat de komende twee jaar voor een keuze: afwachten tot de politiek eindelijk alle details rond heeft, óf alvast investeren in inzicht, flexibiliteit en slimme technologie.
Persoonlijk denk ik dat de winnaars na 2027 niet per se degenen zijn met de meeste panelen, maar degenen met de slimste sturing.
Welke kant kies jij?