Watt connects: waar slimme energienetten en AI samenkomen

In 2030 moet het Nederlandse stroomnet bijna dubbel zoveel elektriciteit aankunnen als in 2020. Tegelijkertijd raken regionale netten nu al overvol, van de Randstad tot in Groningen. Bedrijven horen steeds vaker: ‘aansluiting uitgesteld door netcongestie’. Dat is niet alleen frustrerend, het remt de hele energietransitie.

Het goede nieuws: we hoeven niet eindeloos kabels bij te leggen om dit op te lossen. Een groot deel zit in slimmer organiseren – met smart grids en AI. Precies daar positioneert het nieuwe centrum Watt connects zich: als plek waar netbeheerders, bedrijven, overheden en kennisinstellingen samen kunnen experimenteren met intelligente energienetten.

In deze blog, onderdeel van de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie”, zoom ik in op wat Watt connects betekent, hoe slimme energienetten werken en vooral: hoe AI hier concreet waarde toevoegt voor Nederlandse bedrijven en overheden.

Wat is Watt connects en waarom is het relevant?

Watt connects is een fysiek en interactief centrum waar slimme energienetten tastbaar worden gemaakt voor bedrijven, overheden en kennisinstellingen. Het is een initiatief van energiekennisbedrijf DNV KEMA, netbeheerder Liander, hoogspanningsbeheerder TenneT en projectontwikkelaar TCN.

Dat klinkt mooi, maar wat gebeurt daar nou echt?

• Bedrijven kunnen er concepten testen: bijvoorbeeld slimme laadpleinen, energieopslag, lokale energiemarkten.
• Overheden zien in demo’s wat slimme netten betekenen voor woningbouw, industriegebieden en mobiliteit.
• Kennisinstellingen en start-ups gebruiken het als proeftuin voor nieuwe algoritmes en AI-toepassingen.

De kracht zit in die verbinding tussen techniek, beleid en praktijk. De energietransitie strandt vaak op drie dingen:

1. Technologie is er wel, maar wordt niet op schaal toegepast.
2. Beleidsmakers zijn voorzichtig omdat ze de impact niet goed kunnen overzien.
3. Bedrijven zoeken bewezen voorbeelden voordat ze investeren.

Een centrum zoals Watt connects doorbreekt dat patroon: je ziet systemen live werken, je kunt data testen, en alle relevante partijen zitten letterlijk in dezelfde ruimte.

Slimme energienetten: van ‘dom’ transport naar intelligent systeem

Een slim energienet (smart grid) is een elektriciteitsnet dat via data, automatisering en AI vraag en aanbod continu op elkaar afstemt. Waar het traditionele net vooral ‘transportband’ was, wordt het nu een dynamisch systeem.

Wat maakt een energienet “slim”?

Vier bouwstenen keren vrijwel altijd terug:

1. Meten

   • Slimme meters bij huishoudens en bedrijven
   • Sensors in transformatorstations en kabels
   • Productiedata van zon, wind en WKK-installaties

2. Communicatie

   • Realtime dataverbindingen tussen meters, stations, centrales en soms zelfs apparaten bij de gebruiker

3. Sturing

   • Software die apparaten aan- of uitzet, vermogen bijstuurt of tijdelijk beperkt
   • Voorbeelden: warmtepompen, laadpalen, industriële processen, batterijen

4. Intelligentie (AI & advanced analytics)

   • Voorspellen van energieverbruik en -productie
   • Opsporen van storingen voordat ze optreden
   • Optimaliseren van lokale energiestromen en tarieven

De rol van een centrum als Watt connects is om deze bouwstenen in één omgeving samen te brengen. Niet als powerpoint, maar als werkend systeem waar je aan knoppen kunt draaien en meteen ziet wat er gebeurt.

Hoe AI slimme energienetten in Nederland écht slimmer maakt

Zonder AI wordt een smart grid al snel een net dat vooral veel meet – maar weinig doet. De echte winst zit in de vertaalslag van data naar beslissingen. Daar komt AI binnen.

1. Vraagvoorspelling: van gemiddelden naar minutenwerk

Traditionele netplanning werkt met jaar- of dagprofielen. Maar met zonne-energie, elektrische auto’s en warmtepompen is het verbruik veel grilliger geworden.

Met AI kun je:

• Per wijk voorspellen hoeveel vermogen nodig is, tot op kwartier- of zelfs minutenniveau.
• Rekening houden met weerdata, historische patronen, vakantieperiodes, evenementen en zelfs sportwedstrijden.
• Inzicht krijgen in piekmomenten waarop het net echt op het randje draait.

Resultaat: netbeheerders als Liander en TenneT kunnen gericht investeren, en bedrijven krijgen sneller duidelijkheid over aansluitmogelijkheden. Minder “nee, tenzij”, meer “ja, als we slim sturen”.

2. Netoptimalisatie: meer capaciteit uit hetzelfde koper

De goedkoopste megawatt is de megawatt die je niet hoeft bij te bouwen. AI helpt om verborgen capaciteit in het bestaande net te vinden.

Voorbeelden:

• Dynamische netbelasting: AI-modellen berekenen continu hoeveel ruimte er nog is in kabels en transformatoren, afhankelijk van temperatuur, gebruik en risico’s.
• Slim schakelen van assets: door bijvoorbeeld lokaal opgeslagen energie op het juiste moment in te zetten, blijven pieken onder kritische grenzen.
• Flexibiliteitsmarkten: bedrijven en grote verbruikers bieden hun flexibiliteit aan (productie tijdelijk omlaag, koelinstallaties slim regelen); AI matcht vraag en aanbod.

Bij Watt connects kun je zulke algoritmes in een veilige omgeving testen: Wat gebeurt er met de spanning als 500 laadpalen tegelijk starten? Hoeveel kunnen we afvlakken met slimme sturing?

3. Predictive maintenance: storingen voorkomen in plaats van repareren

Storingen in het hoog- en middenspanningsnet zijn duur en lastig, zeker bij toenemende elektriciteitsafhankelijkheid.

Met AI-gedreven onderhoud kun je:

• Sensor- en logdata van kabels, transformatoren en schakelaars analyseren.
• Patronen herkennen die wijzen op slijtage of overbelasting.
• Onderhoud plannen vóórdat er uitval is, op het juiste moment.

Dat verhoogt de leveringszekerheid en verlaagt de totale kosten. In een demonstratie-omgeving als Watt connects kun je datasets naspelen, modellen trainen en controleren of de uitkomsten ook voor netbeheerders praktisch werkbaar zijn.

4. Integratie van hernieuwbare energie: zon en wind zonder hoofdpijn

Nederland zet zwaar in op zon en wind. Maar hoe meer hernieuwbare energie, hoe belangrijker slimme sturing wordt.

AI helpt om:

• Zonne- en windproductie per regio te voorspellen op basis van weerdata.
• Batterijen, laadpleinen en industriële flexibiliteit zo te sturen dat hernieuwbare productie maximaal wordt benut.
• Congestie te beperken: bijvoorbeeld door zonneparken tijdelijk iets af te regelen of lokaal meer verbruik aan te trekken als het hard waait.

In een centrum als Watt connects kun je een virtuele regio bouwen: met fictieve maar realistische zon-, wind-, opslag- en verbruiksprofielen. Vervolgens test je verschillende AI-strategieën en zie je welke het beste werken voor Nederlandse omstandigheden.

Watt connects als living lab voor bedrijven en overheden

Voor wie serieus met de energietransitie aan de slag wil, is een living lab als Watt connects goud waard. Niet omdat je er alleen inspiratie ophaalt, maar omdat je er concrete stappen kunt zetten.

Voor bedrijven (industrie, vastgoed, mobiliteit)

Wat kun je als bedrijf in zo’n centrum doen?

• Businesscases testen
  Simuleer een nieuw bedrijventerrein met zonne-daken, laadpleinen en een batterij. Laat AI-optimalisatie draaien en kijk:

  • Hoeveel netcapaciteit heb je écht nodig?
  • Wat doet slim sturen met je energierekening?
  • Wanneer wordt eigen opslag rendabel?

• Laadstrategie voor elektrisch wagenpark ontwikkelen
  Test scenario’s: alles ’s avonds laden, slim gespreid laden, koppeling met dynamische tarieven. Zie live wat dit betekent voor netbelasting en kosten.

• Samenwerken met netbeheerders
  In plaats van maanden heen-en-weer mailen, zit je samen met Liander en TenneT om één tafel en kijk je naar hetzelfde model. Discussies worden feitelijker én sneller.

Voor gemeenten, provincies en Rijk

Voor overheden is Watt connects een beslisversneller.

• Ruimtelijke plannen doorrekenen
  Hoeveel extra netcapaciteit vraagt een nieuwe woonwijk met all-electric woningen? Wat als je daar collectieve warmte, deelmobiliteit en wijkbatterijen aan toevoegt? AI-modellen kunnen die scenario’s razendsnel naast elkaar zetten.

• Beleid rond netcongestie vormgeven
  Je ziet welke afspraken over flexibel verbruik of lokale opslag écht zoden aan de dijk zetten. Dat maakt verordeningen en regionaal energiebeleid minder theoretisch.

• Energiearmoede en betaalbaarheid
  Door scenario’s te simuleren waarin kwetsbare groepen worden ontzien of juist geholpen (bijvoorbeeld via dynamische tarieven en slimme apparatuur), wordt duidelijk welke maatregelen zowel technisch als sociaal houdbaar zijn.

Voor kennisinstellingen en start-ups

Voor hen is Watt connects vooral een toegangspoort tot realistische data en praktijkvragen.

• AI-modellen ontwikkelen die direct aansluiten op de wensen van netbeheerders en bedrijven.
• Proof-of-concepts demonstreren in een professionele omgeving, met echte gebruikers.
• Onderzoek sneller omzetten in toepassingen die schaalbaar zijn in het Nederlandse energienet.

Praktische stappen: hoe je nu al kunt aanhaken

De grote lijn is duidelijk: slimme energienetten met AI zijn geen futuristisch ver-van-je-bed-verhaal, maar een noodzakelijk onderdeel van de Nederlandse energietransitie in de jaren 20 en 30. De vraag is dus niet óf je hier iets mee doet, maar hóe en wanneer.

Drie concrete stappen:

1. Breng je energiedata op orde
   Zonder goede data geen slimme sturing. Zorg dat je verbruik, productie en (indien aanwezig) laad- en opslagdata structureel worden verzameld en opgeslagen.

2. Begin met een afgebakend pilotproject

   • Een slim aangestuurd laadplein
   • Een gebouw of campus als ‘microgrid’
   • Een klein industriecluster met flexibele processen

   Gebruik zo’n pilot om samen met experts of partners AI-modellen te testen. Een centrum als Watt connects kan daarbij fungeren als neutrale test- en leeromgeving.

3. Zoek actief de samenwerking op
   De energietransitie win je niet solo. Betrek netbeheerders, gemeenten, bewoners en leveranciers vroegtijdig. Living labs zijn juist sterk omdat alle spelers er al rondlopen.

Deze blog maakt deel uit van de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie”. In andere artikelen zoomen we verder in op onderwerpen als vraagvoorspelling, onderhoudspredictie en flexibele energiemarkten. Samen laten ze één ding zien: de combinatie van AI + slimme energienetten is misschien wel het krachtigste gereedschap dat Nederland nu heeft om de energietransitie betaalbaar en haalbaar te houden.

Wie vandaag begint met experimenteren in omgevingen als Watt connects, staat in 2030 niet vooraan in de wachtrij voor netcapaciteit – maar vooraan in de rij met oplossingen.