Watt connects: waar slimme energienetten en AI samenkomen

De Nederlandse elektriciteitsvraag groeit, zonnepanelen schieten overal uit de grond en netbeheerders waarschuwen bijna wekelijks voor netcongestie. Tegelijk wil Nederland in 2030 minimaal 55% minder CO₂ uitstoten ten opzichte van 1990. Dat gaat niet lukken met alleen meer kabels graven.

Hier komt Watt connects om de hoek kijken: een centrum waar Liander, TenneT, DNV KEMA en projectontwikkelaar TCN laten zien hoe slimme energienetten (smart grids) en AI de energietransitie vooruit kunnen helpen.

Dit artikel hoort bij de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie”. We zoomen in op Watt connects als schakel tussen techniek, beleid en praktijk. En vooral: wat jij daar als gemeente, bedrijf of energieprofessional vandaag mee kunt.

Wat is Watt connects en waarom is het relevant nu?

Watt connects is een fysiek centrum waar bedrijven, overheden en kennisinstellingen interactief kennismaken met slimme energienetten en toepassingen als AI-gestuurde netsturing. Het is geen showroom voor gadgets, maar een plek om concreet te testen, te leren en samen besluiten te nemen.

De initiatiefnemers zijn niet de minste:

• DNV KEMA – energiekennisbedrijf dat wereldwijd netten, assets en markten doorrekent
• Liander – regionale netbeheerder met forse congestie-uitdagingen
• TenneT – beheerder van het hoogspanningsnet, spil in de integratie van wind op zee en grootschalige flexibiliteit
• TCN – projectontwikkelaar die gebiedsontwikkeling koppelt aan energie-infrastructuur

Die combinatie is precies wat Nederland nodig heeft:

Techniek + markt + beleid + fysieke ruimte om te experimenteren = versnelling van de energietransitie.

In 2025 zien we een paar harde realiteiten:

• Lange wachtrijen voor nieuwe aansluitingen (bedrijven, woonwijken, laadpleinen)
• Een enorme groei van wind- en zonne-energie die het net onvoorspelbaarder maakt
• Druk vanuit EU en Klimaatwet om emissies snel te verlagen

Een centrum als Watt connects helpt om risicovrij te oefenen met slimme energienetten, AI-algoritmes en nieuwe marktmodellen, vóórdat we ze grootschalig uitrollen in woonwijken of bedrijventerreinen.

Slimme energienetten uitgelegd: van dom koper naar digitaal brein

Een slim energienet (smart grid) is een elektriciteitsnet dat met sensoren, data en AI continu meedenkt over vraag, aanbod en capaciteit. In plaats van alleen maar meer vermogen bijbouwen, halen we meer uit wat er al ligt.

Drie basiselementen van een slim net

1. Data & sensoren
   Metingen op transformatoren, kabels, laadpalen, zonnedaken en batterijen geven real-time inzicht in spanning, stroom en belasting.

2. Communicatie & platforms
   Apparaten praten met elkaar en met het net: laadpalen, warmtepompen en batterijen kunnen hun gedrag aanpassen op basis van prijs, CO₂-intensiteit of netbelasting.

3. Slimme sturing met AI
   Algoritmes voorspellen vraag en opwek, optimaliseren inzet van flexibiliteit en beperken overbelasting. Denk aan:

   • Vraagvoorspelling per wijk
   • Congestie-detectie en -voorkoming
   • Slimme aansturing van laadinfra en batterijen

De toegevoegde waarde voor Nederland is concreet:

• Minder netverzwaring nodig omdat je bestaande capaciteit slimmer benut
• Snellere plaatsing van zon en wind doordat het systeem voorspelbaar en stuurbaar wordt
• Lagere maatschappelijke kosten: minder “ijzer” in de grond, meer intelligentie erbovenop

Watt connects maakt deze vaak abstracte wereld tastbaar. Je ziet wat er gebeurt als een wijk in één keer massaal elektrische auto’s gaat laden, of als een zonnepark meer produceert dan het net aankan – en hoe slimme sturing dat opvangt.

Hoe AI het hart vormt van slimme energienetten

De stap van ‘smart grid’ naar écht intelligent energienet komt door AI en geavanceerde data-analyse. Zonder AI heb je vooral veel meetpunten; met AI heb je voorspellend vermogen en automatische beslissingen.

Belangrijkste AI-toepassingen in het energienet

Bij Watt connects kunnen partijen experimenteren met onder meer:

1. Vraag- en opwekvoorspelling
   AI-modellen voorspellen:

   • Elektriciteitsvraag per wijk, per kwartier
   • Zon- en windproductie op basis van weersverwachting
   • Laadgedrag van elektrische voertuigen bij kantoren of woonwijken

   Hoe beter de voorspelling, hoe minder reservevermogen en hoe kleiner de kans op congestie.

2. Netoptimalisatie in real-time
   Algoritmes berekenen continu de optimale verdeling van stromen in het net. Bijvoorbeeld:

   • Slimmer schakelen tussen middenspanningsringen
   • Batterijen lokaal laden en ontladen om pieken weg te drukken
   • Afspraken met grootverbruikers automatisch activeren (flexcontracten)

3. Predictief onderhoud
   Met data over temperatuur, belasting en storingen kan AI voorspellen:

   • Welke kabel een verhoogd storingsrisico heeft
   • Wanneer een transformator moet worden vervangen vóórdat hij uitvalt

   Dit beperkt storingen en verhoogt de betrouwbaarheid, wat cruciaal blijft nu we afhankelijk worden van elektriciteit voor warmte en mobiliteit.

4. Integratie van hernieuwbare energie
   AI helpt beslissen:

   • Wanneer productie moet worden afgeregeld
   • Wanneer opslag (batterijen, warmtebuffers) moet worden ingezet
   • Hoe je lokale energiehubs (bijv. bedrijventerrein + batterij + zonnepark) optimaal aanstuurt

Waarom een centrum als Watt connects hiervoor nodig is

Je kunt AI-algoritmes niet zomaar “live” op het echte net uitproberen. De risico’s zijn te groot. In een gecontroleerde omgeving kun je:

• Echte data gebruiken, maar met gesimuleerde gevolgen
• Verschillende algoritmes naast elkaar testen
• Beleidskeuzes doorrekenen (bijv. andere tariefstructuren, andere aansluitvoorwaarden)

Zo ontstaat vertrouwen bij netbeheerders, toezichthouders en marktpartijen om AI-oplossingen ook daadwerkelijk te implementeren.

Samenwerking: bedrijven, overheid en kennisinstellingen aan één tafel

Het grootste risico voor de energietransitie is niet techniek, maar versnippering. Iedereen optimaliseert zijn eigen stukje: de netbeheerder het net, de gemeente de ruimtelijke ordening, bedrijven hun energierekening.

Watt connects wil juist een verbindende rol spelen:

• Bedrijven brengen technologie in (AI-platforms, IoT, batterijen, laadinfra)
• Overheden brengen beleid, regelgeving en ruimtelijke visie in
• Kennisinstellingen en adviespartijen brengen modellen, onderzoek en evaluaties in
• Netbeheerders brengen operationele ervaring en kritische randvoorwaarden in

Hoe zo’n samenwerking er concreet uit kan zien

Stel: een middelgrote gemeente in Gelderland wil een nieuw bedrijventerrein ontwikkelen met veel logistiek en laadinfrastructuur.

Bij Watt connects kan zo’n casus worden uitgewerkt:

1. Scenario’s doorrekenen

   • Hoeveel netcapaciteit is minimaal nodig?
   • Wat als je 30% van de laadvraag stuurbaar maakt via slim laden?
   • Wat doet een buurtbatterij van 5 of 10 MWh met de netbelasting?

2. Beleidsknoppen testen

   • Dynamische netwerktarieven simuleren
   • Vergelijking tussen één groot trafohuis of meerdere kleinere
   • Effect van zonnepanelen op daken versus een centraal zonneveld

3. Businesscases naast elkaar leggen

   • Investeringskosten netverzwaring vs. investering in AI-gestuurde flexibiliteit
   • Terugverdientijd voor bedrijven bij deelname in flexibiliteitsmarkten

Zo wordt een abstract gesprek over “slimme energienetten” ineens een concrete beslissingssessie met harde cijfers voor raad, college en bestuur.

Praktische kansen voor gemeenten, bedrijven en ontwikkelaars

Watt connects is vooral interessant voor partijen die nu vastlopen op netcongestie of grote energieplannen willen versnellen.

Voor gemeenten en regio’s

• Laat je RES-plannen (Regionale Energiestrategie) toetsen op netimpact
• Onderzoek hoe warmtenetten, wijkbatterijen en laadinfrastructuur samen het net kunnen ontlasten
• Gebruik visualisaties en simulaties om raadsleden en inwoners mee te nemen in keuzes

Voor bedrijven en gebouweigenaren

• Test hoe je eigen flexibiliteit (koelinstallaties, laadpalen, productieplanning) in te zetten is om kosten én CO₂ te verlagen
• Verken of AI-gestuurd energiemanagement jouw netaansluiting efficiënter kan benutten
• Begrijp beter wat netbeheerders wél en niet kunnen bieden in drukbezette gebieden

Voor projectontwikkelaars

• Ontwikkel energiepositieve wijken en bedrijventerreinen met realistische aannames over netcapaciteit
• Voorkom dat projecten jaren vertraging oplopen door onderschatte netimpact
• Bouw direct met ruimte voor dataplatforms, monitoring en sturing in de infrastructuur

In de praktijk zie ik dat projecten succesvoller zijn als energie en digitalisering vanaf dag één onderdeel zijn van het ontwerp, in plaats van een bijlage achteraf.

Zo past Watt connects in de bredere AI-energietransitie

Binnen de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” is Watt connects een soort proeftuin en versneller. Andere delen in de serie gaan over:

• AI voor vraagvoorspelling en marktprijzen
• AI voor predictief onderhoud van assets
• AI voor de integratie van hernieuwbare energie en opslag

Watt connects brengt die thema’s fysiek bij elkaar. Het maakt het mogelijk om:

• Nieuwe AI-modellen niet alleen theoretisch, maar ook operationeel te testen
• Cross-overs te maken, zoals AI die zowel netbelasting als CO₂-voetafdruk optimaliseert
• Mensen te trainen: operators, beleidsmakers, engineers, projectleiders

Dit centrum is dus geen eindpunt, maar een instrument om sneller van pilot naar praktijk te gaan. Precies daar zit nu de grootste winst: we hebben ideeën genoeg, maar implementatie blijft achter.

Wat je nu kunt doen als je met slimme energienetten aan de slag wilt

Wacht niet tot het net probleemloos wordt; dat gaat niet gebeuren. Werk vanuit de realiteit van schaarste en gebruik slimme energienetten en AI om binnen die grenzen te bewegen.

Drie stappen die ik organisaties vaak adviseer:

1. Breng je energievraag en flexibiliteit in kaart

   • Welke assets kun je sturen (laden, koelen, verwarmen, productie)?
   • Welke data heb je al, welke ontbreekt?

2. Zoek de samenwerking met netbeheerder en regio op

   • Sluit aan bij regionale overleggen over energie en netcapaciteit
   • Gebruik proeftuinen als Watt connects om casussen door te rekenen

3. Begin klein, maar denk in schaalbare concepten

   • Start met één wijk, één bedrijventerrein of één vastgoedportefeuille
   • Kies oplossingen die uitbreidbaar zijn en met AI aangestuurd kunnen worden

De energietransitie wordt geen strak gepland project, maar een continue verbouwing van het systeem terwijl het aanstaat. Slimme energienetten en AI zijn ervoor om die verbouwing beheersbaar te houden.

Wie nu investeert in kennis, samenwerking en testomgevingen zoals Watt connects, heeft over vijf jaar geen achterstand maar een voorsprong. De vraag is dus niet óf je iets met slimme energienetten gaat doen, maar hoe snel je ermee begint en met wie je dat samen doet.