TenneT wil gascentrales in Zuid-Holland langer openhouden door netcongestie. Hoe kan AI helpen om deze noodmaatregel zo snel mogelijk overbodig te maken?
Waarom TenneT gascentrales langer open wil houden
Vier gascentrales in het noorden van Zuid-Holland krijgen uitstel van executie. Niet omdat ze zo duurzaam zijn, maar omdat het elektriciteitsnet de vraag én alle nieuwe zonne- en windparken simpelweg niet aankan. Dat maakte TenneT op 04-12-2025 duidelijk.
Dit raakt de kern van de Nederlandse energietransitie: hoe hou je de stroomvoorziening betrouwbaar, terwijl je versneld van fossiel naar hernieuwbaar gaat, midden in een periode van zware netcongestie? En nog belangrijker voor deze serie: welke rol kan AI spelen om dit soort noodmaatregelen straks te voorkomen?
In deze blog pak ik drie dingen aan:
- waarom TenneT die gascentrales langer open wil houden;
- wat dit zegt over de staat van ons energiesysteem;
- hoe AI in netbeheer, vraagsturing en onderhoud kan helpen om sneller en schoner uit deze tussenfase te komen.
1. Wat er speelt in Zuid-Holland: gascentrales als noodrem
De korte versie: TenneT wil vier gascentrales in het noorden van Zuid-Holland langer openhouden vanwege netcongestie. Zonder die centrales loopt de leveringszekerheid in de regio direct risico.
Netcongestie als harde grens
Zuid-Holland is een van de drukstbevolkte en economisch zwaarste regio’s van Nederland. Denk aan:
- zware industrie (chemie, raffinage, havens);
- grote steden met groeiende elektriciteitsvraag (elektrisch vervoer, datacenters, warmtepompen);
- snelle groei van zon-op-dak en wind op land én op zee.
Het hoogspannings- en middenspanningsnet kan die combinatie niet overal meer aan. Netcongestie betekent hier concreet:
- nieuwe projecten krijgen geen of beperkte aansluiting;
- bestaande gebruikers kunnen niet altijd leveren of afnemen wat ze willen;
- de marge voor storingen wordt kleiner.
Zonder lokale gascentrales moet er meer stroom van verder weg komen. Maar de kabels zitten al vol. De gascentrales fungeren dus als lokale schokdemper in een overbelast systeem.
Waarom sluiting nu niet verstandig is
Vanuit klimaatperspectief wil je gascentrales zo snel mogelijk sluiten. Vanuit systeemveiligheid is dat nu niet overal realistisch. De keuze van TenneT is daarom eigenlijk een signaal:
De infrastructuur loopt achter op de energietransitie. Zolang het net niet is versterkt, blijven flexibele gascentrales soms noodzakelijk.
Dat is pijnlijk, maar niet verrassend. Het dwingt ons wel om beter te plannen, slimmer te sturen en alle beschikbare flexibiliteit te benutten. En precies daar komt AI in beeld.
2. Het spanningsveld: klimaatdoelen vs. leveringszekerheid
De Nederlandse energietransitie draait om drie tegelijk lopende doelstellingen:
- Duurzaamheid – minder CO₂, meer wind, zon en groene waterstof.
- Betrouwbaarheid – stroom moet er altijd zijn, 24/7.
- Betaalbaarheid – kosten voor huishoudens en bedrijven moeten behapbaar blijven.
De realiteit van Zuid-Holland laat zien wat er gebeurt als één van die pijlers achterloopt: het net.
Waarom gascentrales zo aantrekkelijk blijven voor netbeheerders
Gascentrales zijn vanuit systeemoptiek nog steeds handig, omdat ze:
- snel op- en afregelbaar zijn (balancering van vraag en aanbod);
- lokaal vermogen leveren, waardoor minder transportcapaciteit nodig is;
- voorspelbaar zijn in productie, in tegenstelling tot wind en zon.
Zolang we:
- nog weinig grootschalige energieopslag hebben,
- onvoldoende vraagrespons (demand response) toepassen,
- én het hoogspanningsnet nog niet overal is verzwaard,
blijven gascentrales een soort vangnet. Niemand is daar echt blij mee, maar zonder alternatief krijgt leveringszekerheid voorrang.
Waarom dit het moment is om anders te gaan plannen
Juist doordat TenneT nu openlijk zegt: "houd die gascentrales langer open", wordt duidelijk dat klassieke planning faalt:
- netuitbreiding duurt 7–10 jaar;
- wind- en zonneparken zijn soms in 2–3 jaar te realiseren;
- warmtepompen en elektrische auto’s groeien nog sneller.
De volgorde is dus omgedraaid: verbruik en productie groeien sneller dan het net.
AI kan helpen om die mismatch kleiner te maken, en de tussenfase (met gascentrales) zo kort mogelijk te houden.
3. Hoe AI netcongestie helpt verminderen
AI is geen magische oplossing, maar wél een krachtig gereedschap om het bestaande net slimmer te gebruiken. In de context van Zuid-Holland spelen vooral drie toepassingen.
3.1 AI voor betere net- en vraagvoorspelling
De eerste stap is weten wat er aankomt. Traditionele netplanning werkt met scenario’s op jaar- of maandniveau. Dat is te grof. AI-modellen kunnen op kwartierniveau voorspellen wat er gebeurt, per wijk of per industrieterrein.
Voorbeelden:
- voorspelling van piekbelasting op transformatorstations voor de komende 24–72 uur;
- combinatie van weersverwachting, productie van wind- en zonneparken, én historische consumptiedata;
- inschatting van EV-laadgedrag en warmtepompverbruik per buurt.
Als je met hoge nauwkeurigheid weet wanneer en waar het spannend wordt, kun je:
- gerichte congestiemanagement-signalen sturen;
- tijdelijk flexibel vermogen (batterijen, industriële processen) activeren;
- onderhoud en schakelwerk beter plannen buiten piekuren.
3.2 AI-gestuurd congestiemanagement bij grootverbruikers
In plaats van overal "nee" te verkopen, kunnen netbeheerders met AI veel preciezer sturen: wanneer en hoeveel vermogen er echt beschikbaar is.
Concreet kan een AI-systeem:
- per aansluiting een dynamisch maximaal vermogen bepalen;
- bedrijven 24 uur van tevoren inzicht geven in beschikbare capaciteit;
- automatisch flexibiliteitscontracten activeren (bijvoorbeeld: een elektrodeboiler lager zetten of een koelhuis tijdelijk uitschakelen).
Zo ontstaat een soort "capaciteitsmarktplaats" op uurbasis, waarbij:
- het net efficiënter wordt benut;
- nieuwe projecten soms tóch een aansluiting kunnen krijgen;
- de noodzaak om gascentrales achter de hand te houden kleiner wordt.
3.3 AI voor integratie van lokale opslag en flexibiliteit
In dichtbevolkte regio’s als Zuid-Holland liggen veel kansen in lokale opslag en flexibiliteit:
- wijkbatterijen;
- thuisbatterijen gekoppeld aan zonnepanelen;
- warmtenetten met buffervaten;
- bidirectioneel laden van elektrische auto’s.
AI kan al die kleine assets als één grote "virtuele centrale" laten werken:
- voorspellen wanneer opslag vol of leeg moet zijn;
- slim sturen op dynamische prijzen en netbelasting;
- automatisch balanceringsdiensten aan TenneT leveren.
Hoe beter deze virtuele centrales presteren, hoe minder afhankelijk TenneT is van klassieke gascentrales om het net in balans te houden.
4. Van gascentrale naar virtuele centrale: routekaart voor regio’s
De situatie in Noord-Zuid-Holland is geen uitzondering. Andere regio’s (Brabant, Flevoland, Friesland) lopen tegen dezelfde grenzen aan. Een praktische routekaart ziet er grofweg zo uit.
Stap 1 – Data op orde brengen
AI zonder goede data is waardeloos. Regio’s die vooruit willen, beginnen met:
- hoge-resolutie verbruiks- en productiedata (geanonimiseerd en AVG-proof);
- actuele netmodellen, inclusief knelpunten;
- data over flexibiliteit: welke bedrijven, batterijen, warmtepompen zijn stuurbaar?
Stap 2 – AI-modellen voor voorspelling en scenario’s
Vervolgens kun je modellen trainen voor:
- kortetermijnvoorspelling (uren tot dagen);
- middellange termijn (maanden tot jaren) voor investeringsbeslissingen;
- wat-als-scenario’s: Wat als deze gascentrale sluit? Wat als er 10.000 extra EV’s komen?
Zo kun je onderbouwd bepalen:
- welke gascentrales écht nog nodig zijn en hoe lang;
- waar netverzwaring het meeste effect heeft per euro;
- waar lokale opslagprojecten het hardst nodig zijn.
Stap 3 – AI in de operatie: van planning naar actie
De stap daarna is AI in de dagelijkse operatie:
- dynamische capaciteitsprofielen per aansluiting;
- automatische aansturing van flexcontracten;
- voorspellend onderhoud om storingen te voorkomen.
Bedrijven die hierin meegaan, profiteren direct:
- lagere energiekosten door slim sturen op prijzen;
- minder kans op afschakeling;
- betere businesscase voor eigen duurzame opwek en opslag.
5. Wat dit betekent voor energiebedrijven, industrie en overheden
De verlenging van de levensduur van gascentrales voelt voor veel mensen als een stap terug. Ik zie het eerder als een duidelijke wake-upcall: het huidige tempo van netverzwaring, digitalisering en flexibilisering is onvoldoende.
Voor verschillende partijen liggen er nu kansen én verplichtingen.
Energie- en netbedrijven
- Zet AI centraal in netplanning en -operatie.
- Ontwikkel voorspellende congestiemodellen op wijk- en bedrijfsniveau.
- Bouw een portfolio van flexibiliteit (industrie, batterijen, EV’s) die je actief kunt aansturen.
Industrie en grote verbruikers
- Ga van "slachtoffer van netcongestie" naar partner in flexibiliteit.
- Onderzoek welke processen je tijdelijk kunt terugregelen of verschuiven.
- Gebruik AI-analyses om productie, energieprijzen en netcapaciteit op elkaar af te stemmen.
Gemeenten en provincies
- Stimuleer lokale energiemarkten en opslagprojecten.
- Vraag bij elke nieuwe gebiedsontwikkeling: hoe digitaliseren we de energie-infrastructuur vanaf dag één?
- Maak afspraken met netbeheerder en marktpartijen over data-uitwisseling en AI-toepassingen.
6. Van noodmaatregel naar versnelde transitie
Dat TenneT vraagt om gascentrales in Zuid-Holland langer open te houden, is geen falen van de energietransitie. Het is een signaal dat infrastructuur, digitalisering en beleid niet synchroon lopen.
De keuze is nu vrij helder:
- of we accepteren langdurige afhankelijkheid van fossiel als vangnet;
- of we bouwen versneld aan een slim, AI-gestuurd energiesysteem waarin opslag, flexibiliteit en voorspellend netbeheer de rol van gascentrales overnemen.
Wie nu investeert in AI voor netoptimalisatie, vraagvoorspelling en onderhoudspredictie, verkort de periode waarin dit soort noodgrepen nodig zijn. De Nederlandse energietransitie wordt daar niet alleen schoner van, maar ook betrouwbaarder en voorspelbaarder.
De vraag is dus minder: wanneer kan die laatste gascentrale dicht? En meer: wie durft nu al te bouwen aan het AI-gestuurde systeem dat haar echt overbodig maakt?