Technologiepact: AI en zonne-energie voor een groene economie

Technologiepact: AI en zonne-energie voor een groene economie

Op de High Tech Campus in Eindhoven voelt de economische crisis inderdaad ver weg. Bedrijven als Solliance (zonne-energie) en NXP (chips) laten zien hoe technologie, innovatie én slimme samenwerking direct banen, kennis en export opleveren. Elke euro die daar in innovatie gaat, genereert nieuwe bedrijvigheid.

Dit raakt de energietransitie recht in het hart. Nederland wil tegelijk vergroenen, betaalbare energie houden én economisch groeien. Dat lukt alleen als we technologie – en vooral AI in de energiesector – veel slimmer inzetten. Daar gaat dit artikel over: hoe een technologiepact tussen overheid, kennisinstellingen en bedrijfsleven kan zorgen voor een groene, groeiende economie, met zonnestroom, chips én AI als ruggengraat.

In deze blog (onderdeel van de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie”) leg ik concreet uit:

• waarom een technologiepact rond energie geen luxe is maar noodzaak;
• hoe AI zonne-energie en netbeheer in Nederland versterkt;
• wat we kunnen leren van plekken als de High Tech Campus;
• welke stappen je als energiebedrijf, gemeente of industrie nu al kunt zetten.

Waarom een technologiepact onmisbaar is voor de energietransitie

Een technologiepact voor een groene economie betekent: structurele afspraken tussen overheid, onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven om in dezelfde richting te investeren. Niet losse subsidies, maar een gezamenlijke routekaart.

Voor de Nederlandse energietransitie is dat cruciaal om drie redenen.

1. De energievraag verschuift sneller dan de infrastructuur

Elektrische auto’s, warmtepompen, datacenters, waterstofproductie – de vraag naar elektriciteit groeit en verandert per uur, per wijk en per seizoen. Het huidige energienet is daar niet voor ontworpen.

Zonder technologiepact krijg je:

• netcongestie waardoor bedrijven geen aansluiting meer kunnen krijgen;
• zonneparken die worden teruggeschakeld op zonnige dagen;
• hogere maatschappelijke kosten doordat oplossingen ad hoc worden gekozen.

Met een technologiepact kun je afspreken:

• waar AI-gestuurde netverzwaring en flexibiliteit het meeste effect hebben;
• hoe data (bijv. van slimme meters, laadpalen, zonnepanelen) veilig gedeeld wordt;
• welke standaarden gelden voor slimme apparaten en industriële flexibiliteit.

2. Innovatie levert direct banen én export op

De ervaring van Solliance en NXP in Eindhoven laat het goed zien:

Elke euro die in innovatie wordt gestoken levert banen, kennis en inkomsten op.

Voor Nederland betekent een technologiepact voor groene energie onder meer:

• hoogwaardige banen in AI, data science, elektrotechniek en installatie;
• kennisexport (software, algoritmes, ontwerpen) in plaats van alleen hardware;
• een sterkere positie in Europese en mondiale waardeketens rond hernieuwbare energie.

De keuze is simpel: of we importeren straks massaal buitenlandse oplossingen, of we bouwen hier de systemen waar de rest van Europa later mee werkt.

3. Zonder afspraken blijft AI versnipperd ingezet

Veel organisaties experimenteren al met AI voor energie:

• voorspellen van warmte- en koudevraag;
• onderhoud aan wind- en zonneparken;
• optimalisatie van industriële processen.

Zonder gezamenlijke strategie ontstaan losse pilots die na twee jaar weer verdwijnen. Een technologiepact dwingt partijen om:

• dezelfde datasets en definities te gebruiken;
• resultaten schaalbaar te maken naar andere regio’s of sectoren;
• normen af te spreken voor transparantie, privacy en cyberveiligheid.

Zonne-energie, chips en AI: lessen van de High Tech Campus

De combinatie van zonne-energie, halfgeleiders en AI op de High Tech Campus is precies wat de Nederlandse energietransitie nodig heeft.

Zonne-innovatie: van dak tot gevel

Solliance werkt aan dunne-film zonnecellen die je niet alleen op daken, maar ook in gevels, ramen of zelfs voertuigen kunt integreren. Dat heeft directe impact op Nederland:

• meer opwek op dezelfde vierkante meter gebouw;
• esthetische integratie in stedelijke omgevingen;
• minder afhankelijkheid van traditionele dakoriëntatie.

AI speelt hier op verschillende niveaus een rol:

• ontwerp en materiaaloptimalisatie: algoritmes zoeken materiaalcombinaties met hogere efficiëntie;
• productieprocescontrole: AI-modellen bewaken kwaliteit in productielijnen;
• energiemanagement op gebouw- of wijkniveau: voorspelling van opwek en slimme sturing van opslag en verbruik.

Chips als zenuwstelsel van het energiesysteem

NXP ontwikkelt chips die in omvormers, laadpalen, slimme meters en netwerkapparatuur terechtkomen. Deze hardware vormt het zenuwstelsel waar AI op draait. Zonder betrouwbare, energiezuinige chips geen schaalbare AI in het energiesysteem.

Belangrijke trends die hier samenkomen:

• edge AI: beslissingen (bijv. laadpaal harder/zachter laten laden) direct op het apparaat nemen, zonder constante cloudverbinding;
• cybersecurity in de chip: beveiliging tegen hacks direct in de hardware inbouwen;
• energie-efficiënte verwerking: AI-modellen draaien met zo weinig mogelijk stroom.

Voor Nederlandse netbeheerders, energiecoöperaties en gemeenten betekent dit dat de slimme oplossingen van morgen draaien op technologie die nu wordt ontwikkeld in dit soort ecosystemen. Een technologiepact kan zorgen dat deze innovaties vroeg en gericht in de praktijk landen.

Hoe AI de Nederlandse energietransitie concreet versnelt

De rol van AI in de Nederlandse energietransitie is niet abstract. Er zijn nu al concrete toepassingsgebieden waar de toegevoegde waarde duidelijk is.

1. Vraagvoorspelling en netoptimalisatie

AI-modellen kunnen vraag en aanbod tot op kwartier- of zelfs minuutniveau voorspellen. Ze combineren o.a.:

• historische verbruiksdata;
• weersvoorspellingen;
• kalenderdata (feestdagen, vakanties);
• data over elektrische voertuigen, laadpalen en lokale productie.

Resultaat:

• minder noodvermogen en reservekrachtcentrales nodig;
• gerichtere netverzwaring: investeren waar het écht knelt;
• minder curtailment van zonne- en windenergie.

Voorbeeld: een netbeheerder kan met AI zien dat in een bepaalde wijk over 2 jaar de kans op overbelasting 60% groter wordt door warmtepompen en EV’s. Dat maakt een businesscase voor flexibiliteitsoplossingen (zoals buurtbatterijen of dynamische tarieven) veel scherper.

2. Slimme integratie van zonne-energie

Zonne-energie is grillig, maar voorspelbaar genoeg om met AI goed aan te pakken.

AI helpt bij:

• productievoorspelling per installatie: van zonnepark tot bedrijfspand;
• sturing van omvormers om spanningsproblemen te beperken;
• optimale inzet van batterijen: laden bij overschot, ontladen bij piekprijzen;
• dynamische contracten voor grootverbruikers: productie en verbruik op elkaar afstemmen.

Zeker in provincies met veel zon-op-dak en congestie (Noord-Brabant, Gelderland, Overijssel) is dit geen nice-to-have meer maar randvoorwaarde om te kunnen doorgroeien.

3. Predictive maintenance van energie-infrastructuur

Met predictive maintenance voorspelt AI wanneer een component waarschijnlijk faalt, zodat onderhoud vóór de storing kan plaatsvinden.

Toepassingen:

• monitoring van transformatorstations via sensoren en AI-analyse;
• foutdetectie in zonneparken op basis van stroom- en spanningsprofielen;
• slijtage-inschatting van laadpalen en snellaadstations.

Voordeel:

• minder storingen en uitval;
• langere levensduur van assets;
• betere planning van monteurs in een krappe arbeidsmarkt.

4. Flexibiliteit bij bedrijven en industrie

AI kan continu zoeken naar het beste moment om processen te laten draaien, rekening houdend met energieprijzen, CO₂-prijzen en productieplanning.

Voorbeelden:

• koude- en warmtenetten die hun buffers slim inzetten op basis van prijs- en weervoorspellingen;
• industriële vriezers die zonder kwaliteitsverlies tijdelijk harder of zachter koelen;
• waterstof-elektrolysers die vooral draaien bij veel wind of zon.

Hier zit enorm veel potentieel voor CO₂-reductie én kostenbesparing, mits bedrijfsdata en energiedata goed ontsloten en gekoppeld worden. Precies daar kan een technologiepact houvast geven.

Wat moet er in een Nederlands technologiepact voor groene energie staan?

Een technologiepact dat AI, zonne-energie en netinnovatie bij elkaar brengt, kan best concreet worden gemaakt. Dit zijn volgens mij de minimale bouwstenen.

1. Gezamenlijke data-infrastructuur

Zonder data geen AI. Dus:

• landelijke afspraken over dataformaten voor energiedata;
• veilige datahubs waar marktpartijen onder strikte voorwaarden data kunnen delen;
• duidelijke privacy- en securityrichtlijnen.

Dat voorkomt dat elke regio zijn eigen datasilo’s bouwt en AI-oplossingen slecht schaalbaar blijven.

2. Versnelling van praktijkproeven

Niet nog een rapport, maar echte pilots in wijken, bedrijventerreinen en industrieclusters:

• proeftuinen voor congestiemanagement met dynamische tarieven, buurtbatterijen en slimme sturing;
• AI-gestuurde zonne-energieprojecten waar opwek, opslag en verbruik integraal worden gemanaged;
• living labs waar burgers hun eigen energiedata kunnen inzetten voor besparing.

Belangrijk: succescriteria vooraf bepalen (CO₂, kosten, leveringszekerheid, draagvlak) en resultaten gestandaardiseerd terugkoppelen.

3. Opleiding en omscholing

De energietransitie én AI-strategie vallen om als er geen mensen zijn om de systemen te ontwerpen, bouwen en beheren.

Een technologiepact moet daarom ook gaan over:

• meer hbo- en wo-opleidingen rond energy & AI;
• omscholingstrajecten voor technici en IT’ers naar smart energy-specialisten;
• samenwerking tussen ROC’s, hogescholen, universiteiten en bedrijven op stages en praktijkopdrachten.

4. Regels die innovatie mogelijk maken

Regelgeving loopt nu vaak achter op technologische mogelijkheden. Denk aan wat wel en niet mag met dynamische prijzen, lokale energiemarkten of data-uitwisseling.

Een technologiepact kan helpen om:

• experimenteerruimte vast te leggen (regulatory sandboxes);
• knelpunten in de Elektriciteitswet en Gaswet gericht weg te nemen;
• duidelijke spelregels te geven aan marktpartijen zodat ze durven investeren.

Wat kun je nu al doen als organisatie in de energiesector?

Je hoeft niet te wachten tot Den Haag of Brussel met het perfecte pact komt. Er zijn stappen die je direct kunt zetten.

Concreet aan de slag met AI en energie

1. Begin klein maar gericht
   Kies één proces: vraagvoorspelling, onderhoud, inkoopstrategie of congestiemanagement. Formuleer een concreet doel, zoals “15% minder onbalanskosten in 12 maanden”.

2. Inventariseer je data
   Welke energiedata heb je al? Productie, verbruik, storingen, weersdata, prijzen. Wat mag je delen, wat niet? Breng dat scherp in kaart.

3. Werk samen met kennispartners
   Hogescholen, universiteiten, AI-startups en technologiebedrijven zitten vaak op korte afstand (zeker in regio’s als Brainport, Twente, Randstad). Gebruik die nabijheid.

4. Maak mensen eigenaar
   Creëer een klein, multidisciplinair team (techniek, IT, business) dat de AI-energietrajecten trekt. Zonder eigenaarschap blijft het bij pilots.

Aansluiten bij het bredere technologiepact

• Sluit je aan bij regionale samenwerkingen rond energie en digitalisering.
• Deel resultaten van pilots, ook als ze tegenvallen. Daar leert de sector minstens zoveel van.
• Denk vooruit: hoe schaalt een succesvolle pilot naar andere netgebieden, andere bedrijfslocaties of andere sectoren?

De volgende stap in een groene, groeiende economie

De Nederlandse energietransitie wordt gewonnen of verloren op het snijpunt van zonne-energie, slimme netten en AI. Ecosystemen zoals de High Tech Campus laten zien wat er mogelijk is als overheid, kennis en bedrijfsleven elkaar weten te vinden.

De vraag is niet óf we een technologiepact nodig hebben, maar hoe snel we het durven vormgeven – en of jouw organisatie daar actief onderdeel van wil zijn. Wie nu kiest voor gerichte AI-toepassingen, datagedreven netoptimalisatie en samenwerking rond innovatie, bouwt niet alleen mee aan een duurzamer Nederland, maar creëert ook direct concurrentievoordeel.

De volgende logische stap? Kies één concreet vraagstuk in jouw organisatie waar AI en energie elkaar raken, en organiseer binnen een maand een sessie met interne en externe partners om dat vraagstuk uit te werken. De energietransitie wacht niet, en de technologie ligt er al. De kunst is om hem samen goed in te zetten.