In 2026 betalen huishoudens €25 meer aan netkosten. Hoe kan AI helpen om die stijging te remmen én je totale energierekening juist te verlagen?
Huishouden betaalt €25 meer: waar gaat dat geld naartoe?
Een gemiddeld Nederlands huishouden betaalt in 2026 ongeveer €25 per jaar extra aan netkosten, een stijging van 3,38% volgens de ACM. Dat voelt als wéér een bedrag bovenop toch al hoge energierekeningen.
De reflex is logisch: ergernis over “weer een verhoging”. Maar achter die €25 zit een veel grotere beweging: het stroomnet wordt in hoog tempo verbouwd voor de energietransitie. Zonnepanelen, warmtepompen, elektrische auto’s, batterijen – alles moet op hetzelfde net passen. En dat net kraakt.
Hier komt kunstmatige intelligentie (AI) in beeld. Niet als marketingterm, maar als praktisch gereedschap om dit net slimmer te gebruiken. Want hoe slimmer het net, hoe minder fysieke uitbreiding nodig is – en hoe beter de kosten, zoals die €25, binnen de perken blijven.
In deze blog laat ik zien:
- waarom de netkosten nu stijgen,
- hoe AI netcongestie en investeringen kan beperken,
- wat dit concreet betekent voor jouw energierekening,
- en welke stappen je nu al kunt zetten als huishouden of bedrijf.
Waarom stijgen de netkosten in 2026?
De netkosten zijn het deel van je energierekening dat naar de netbeheerder gaat. Dat staat los van je stroom- en gasprijs. De ACM stelt deze tarieven jaarlijks vast, en voor 2026 is besloten dat huishoudens en bedrijven gemiddeld 3,38% meer gaan betalen.
De belangrijkste oorzaken:
- enorme investeringen in verzwaring en uitbreiding van het elektriciteitsnet;
- meer onderhoud aan een zwaarder belast net;
- voorbereiding op nieuwe wet- en regelgeving rond de energietransitie;
- kosten van congestiemanagement en tijdelijke oplossingen.
De kern: we betalen meer omdat het net wordt omgebouwd van een voorspelbaar fossiel systeem naar een grotendeels duurzaam, wisselvallig systeem.
Zonder slimme sturing zouden deze kosten nog veel hoger zijn. Alleen kabels en transformatoren bijleggen is simpel, maar extreem duur en traag. Daarom schuift het debat langzaam van “meer koper in de grond” naar “meer intelligentie in het systeem”.
Hoe AI de groei van de netkosten kan afremmen
De eenvoudigste manier om netkosten te drukken is: minder fysieke uitbreiding per extra kWh die we door het net sturen. AI helpt daarbij door het net slimmer te gebruiken in plaats van alleen groter te maken.
1. Vraagvoorspelling: van ruwe schatting naar nauwkeurige planning
Tot een paar jaar geleden werkten netbeheerders vooral met historische profielen en gemiddelden. Dat werkt redelijk in een wereld met gasgestookte centrales en weinig zonnepanelen. Maar in een straat met veel PV, warmtepompen en laadpalen is “het gemiddelde” waardeloos.
AI-modellen kunnen:
- per wijk en per kwartier voorspellen hoeveel vraag én aanbod er komt;
- weersverwachtingen, evenementenkalenders en seizoenspatronen meenemen;
- afwijkingen vroeg signaleren, zodat tijdig kan worden ingegrepen.
Hoe beter die voorspelling, hoe gerichter een netbeheerder kan investeren. Geen extra transformatorhuisje “voor de zekerheid”, maar precies op de plekken waar het écht nodig is. Dat scheelt miljoenen, en uiteindelijk dus ook op je rekening.
2. Congestiemanagement: sturen in plaats van afschakelen
Netcongestie is nu hét woord dat de energietransitie vertraagt. Bedrijven kunnen geen aansluiting krijgen, zonnedaken worden teruggeschakeld. Dat is frustrerend én kostbaar.
AI maakt dynamisch congestiemanagement mogelijk:
- real-time inzicht in belasting van kabels, stations en aansluitingen;
- automatische aansturing van flexibele assets (batterijen, laadpalen, warmtepompen, WKK’s);
- slimme contracten waarin grootverbruikers korting krijgen als ze zich laten sturen.
Concreet voorbeeld:
- Om 17:30 uur dreigt de belasting in een woonwijk de grens te overschrijden;
- het AI-systeem ziet dat en schakelt tientallen laadpalen even terug van 11 kW naar 3,7 kW;
- de piek zakt onder de grens, zonder dat iemand zonder stroom zit;
- twee uur later gaat het vermogen automatisch weer omhoog.
Zonder AI had de netbeheerder misschien een veel dikkere kabel moeten leggen voor dezelfde wijk. Die investering landt uiteindelijk als hogere netkosten bij alle klanten.
3. Predictive maintenance: storingen voorkomen is goedkoper dan repareren
Storingen zijn duur: monteurs, noodoplossingen, claims, imagoschade. Bovendien zijn storingen extra riskant in een net dat al tegen z’n grenzen aanloopt.
Met predictive maintenance gebruikt een netbeheerder AI om storingen vóór te zijn:
- sensoren meten temperatuur, trillingen, belasting en spanning;
- AI herkent patronen die wijzen op slijtage of beginnende defecten;
- onderhoud wordt ingepland vóórdat er iets uitvalt.
Dat levert drie directe voordelen op voor de netkosten:
- Minder storingen = minder noodreparaties en uitvalkosten;
- Langere levensduur van dure netcomponenten;
- Betere planning van werkzaamheden en personeel.
De optelsom: lagere operationele kosten, en dus minder druk om de tarieven extra te verhogen.
Wat merkt een huishouden van AI in het energienet?
AI in het net klinkt al snel als abstracte techniek. Maar het raakt heel concrete vragen:
- Kan ik nog een laadpaal of warmtepomp plaatsen?
- Hoe vaak krijg ik te maken met afschakeling van mijn zonnepanelen?
- Hoe hoog wordt mijn energierekening over vijf jaar?
Een slimmer, AI-gestuurd net zorgt ervoor dat meer flexibiliteit in woningen en wijken benut wordt, zodat er minder hoeft te worden geïnvesteerd in “hard” netvermogen.
Slimme meters, slimme apparaten
De meeste Nederlandse huishoudens hebben inmiddels een slimme meter. Die is nu vaak nog vooral een uitleesapparaat, maar wordt stap voor stap een stuursignaal.
Denk aan:
- warmtepompen die wat harder draaien als er veel zon is in de wijk;
- vaatwassers en wasmachines die automatisch starten bij lage netbelasting;
- thuisbatterijen die voltrekken als er ruimte is in het net, en ontladen als het krap wordt;
- dynamische energietarieven die elk uur veranderen op basis van netbelasting en productie.
AI zorgt ervoor dat al die apparaten niet “dom” tegelijk reageren, maar gecoördineerd. Daardoor blijft het net stabiel, terwijl jouw comfort gelijk blijft of zelfs verbetert.
Financiële prikkels: lagere kosten voor wie flexibel is
De komende jaren gaan we meer zien van:
- dynamische netwerkkosten, die variëren in de tijd;
- contracten waarbij je korting krijgt als je flexibel bent in je verbruik;
- buurtbatterijen en lokale flexibiliteitsmarkten.
AI-algoritmes bepalen vervolgens wanneer het voor jou voordelig is om te laden, verwarmen of terug te leveren. Je merkt dan twee dingen:
- Je vaste netkosten lijken misschien iets hoger (zoals de €25 in 2026);
- Maar je totale energiekosten kunnen dalen als je meebeweegt met slimme sturing.
De grote fout die veel discussies nu maken: focussen op de stijging van één regel op de rekening, zonder naar het totaalplaatje van systeemkosten + gedrag te kijken.
AI en de Nederlandse energietransitie: van kostenpost naar kans
Binnen de reeks “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” zie je steeds hetzelfde patroon terug: AI verschuift de discussie van puur fysieke oplossingen naar systeemefficiëntie.
Bij netkosten is dat niet anders. We kunnen het op twee manieren bekijken:
- als vervelende jaarlijkse stijging waar je geen controle over hebt;
- of als signaal dat het systeem onder druk staat, en dat slimme oplossingen nodig én mogelijk zijn.
De eerlijkheid gebiedt te zeggen: AI lost niet alles op. Er moeten nog steeds kilometers kabel in de grond, nieuwe transformatorstations gebouwd, en oude assets vervangen worden. Maar zonder AI zouden die investeringen nog veel groter moeten zijn.
Elke megawatt aan piekvermogen die je via slimme sturing voorkomt, scheelt een veelvoud aan investeringskosten in het net.
En dat is precies waarom AI niet alleen technisch interessant is, maar ook financieel. Voor netbeheerders, voor bedrijven, en uiteindelijk ook voor huishoudens.
Wat kun je nu al doen als huishouden of bedrijf?
Je hebt geen eigen datateam nodig om te profiteren van deze ontwikkeling. Een paar praktische stappen:
Voor huishoudens
- Kies waar mogelijk voor apparaten met slimme sturing (warmtepomp, laadpaal, thuisbatterij, slimme thermostaat).
- Overweeg een dynamisch energiecontract als je apparatuur flexibel aan te sturen is.
- Plan grootverbruik (laden, wassen, drogen) meer in daluren. Veel apps geven nu al uurtarieven en CO₂-intensiteit weer.
- Bij aanschaf van nieuwe apparatuur: let op of deze koppelingen kan maken met toekomstige flexibiliteitsdiensten.
Voor bedrijven
- Breng in kaart waar in je processen flexibele vraag zit (koeling, compressoren, laadparken, productieplanning).
- Kijk naar oplossingen voor vraagsturing en energiebeheer die AI gebruiken om je verbruik te optimaliseren.
- Onderzoek of je kunt deelnemen aan congestiemanagementprogramma’s of flexibiliteitsmarkten.
- Integreer energie- en netimpact in je investeringsbeslissingen (bijvoorbeeld bij uitbreiding of elektrificatie).
Wie nu alvast inzet op flexibiliteit en slimme sturing, staat sterker als netwerkkosten verder differentiëren en de druk op het net toeneemt.
Vooruitkijken: wordt de energierekening straks weer lager?
De vraag die iedereen bezighoudt: gaat mijn energierekening ooit weer omlaag?
Mijn stellige mening: niet door te hopen op blijvend lage vaste netkosten, maar door het systeem zó in te richten dat we met hetzelfde net meer schone energie, meer elektrificatie en minder verspilling aankunnen.
AI speelt daarin een centrale rol:
- het maakt nauwkeurige planning en slimmere investeringsbeslissingen mogelijk;
- het beperkt netcongestie en versnelt de uitrol van hernieuwbare energie;
- het helpt huishoudens en bedrijven direct geld besparen met slimme aansturing.
De €25 extra in 2026 voelt misschien als een tegenvaller. Maar als die investering gepaard gaat met serieuze inzet op AI, kan dat bedrag gezien worden als bijdrage aan een efficiënter, betaalbaarder en duurzamer energiesysteem.
De echte vraag is dus niet: “Waarom moet ik meer betalen?” Maar: “Hoe zorg ik dat ik maximaal profiteer van een slimmer, AI-gestuurd energienet?” Daar gaan we in deze serie de komende maanden verder op in.