Netbewust laden verlaagt tijdelijk de laadsnelheid om pieken op het stroomnet te voorkomen. Hoe werkt dat, wat merk je als EV-rijder en welke rol speelt AI?
Netbewust laden: zo houden we het licht aan én de auto vol
Rond 17.30 uur op een koude dinsdag: kookplaat aan, warmtepomp draait op volle toeren, iedereen zet de wasmachine nog even aan en een groeiende groep Nederlanders prikt tegelijk de elektrische auto in. Precies dát moment is waar het stroomnet het nu zwaar mee heeft.
Netbeheerders Enexis en Stedin starten daarom deze winter met netbewust laden op ruim 5.200 publieke laadpalen. En dit is geen randverschijnsel; het is een voorbode van hoe we in Nederland met slimme software, data en AI het elektriciteitsnet overeind gaan houden terwijl de energietransitie versnelt.
In deze blog – onderdeel van de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” – laat ik zien:
- wat netbewust laden precies inhoudt;
- wat er deze winter concreet verandert aan publieke laadpalen;
- welke rol slimme software en AI spelen in netoptimalisatie;
- wat dit betekent voor EV-rijders, gemeenten en bedrijven;
- en hoe je hier als organisatie nú al op kunt voorsorteren.
Wat is netbewust laden in gewoon Nederlands?
Netbewust laden is het tijdelijk verlagen of verschuiven van laadsnelheid om stroompieken te voorkomen, zonder dat de laadsessie duurder wordt.
De kern:
- op drukke uren (16.00–21.00 uur op werkdagen) wordt het laadvermogen verlaagd;
- na de piekperiode gaat de laadsnelheid weer omhoog;
- voor de meeste rijders is de auto alsnog voldoende vol wanneer ze wegrijden;
- de laadtarieven blijven gelijk: je betaalt niet extra voor netbewust laden.
De praktijk laat zien dat elektrische auto’s vaak veel langer aan de paal staan dan nodig. Een auto die om 17.00 uur wordt ingeplugd en pas om 22.00 uur weer wegrijdt, hoeft niet per se tussen 17.00 en 19.00 uur op topsnelheid te laden. Door dat slimmer over de tijd te verdelen, haal je druk van het net af – zonder dat de gebruiker daar echt last van heeft.
Belangrijk voor de EV-rijder
- Je blijft gewoon inpluggen zoals je gewend bent.
- De auto start met laden, maar laadt in de avondpiek langzamer.
- Na 21.00 uur (of zodra de piek voorbij is) gaat de snelheid weer omhoog.
- Heb je écht spoed? Dan kun je bij veel aanbieders netbewust laden tijdelijk uitzetten.
Wat gebeurt er deze winter precies met publieke laadpalen?
Deze winter (11-2025 t/m 02-2026) wordt netbewust laden grootschalig getest op ruim 5.200 publieke laadpalen van acht exploitanten.
De regio’s en aantallen
- Stedin: ruim 3.000 publieke laadpalen in de provincie Utrecht.
- Enexis: ruim 2.200 publieke laadpalen, vooral op 22 kritieke locaties in:
- Groningen
- Drenthe
- Noord-Brabant
- Limburg
Deelnemende laadpaalbeheerders zijn onder andere: Allego, CityCharging, Equans, LomboXnet, Park&Charge, TotalEnergies, Ubitricity en Vattenfall.
Tijdsvak:
- op werkdagen tussen 16.00 en 21.00 uur;
- van 17-11-2025 tot en met 02-2026 (Enexis gestart in november, Stedin volgt per december).
In dit eerste seizoen werken Stedin en Enexis met een statisch profiel: vaste tijden, vaste vermogensbeperking. Dat is overzichtelijk, voorspelbaar en ideaal om ervaring op te doen met gedrag en impact.
Van statisch naar dynamisch: waar AI het verschil gaat maken
Statisch netbewust laden is een goede eerste stap, maar niet optimaal. De werkelijkheid op het net is elke dag anders: temperatuur, zon/wind, evenementen, thuiswerkdagen, noem maar op. Daar komt dynamisch netbewust laden om de hoek kijken.
Dynamisch netbewust laden gebruikt een stuursignaal dat is gebaseerd op de werkelijke belasting van het net op dat moment en die specifieke locatie.
Dat betekent:
- de laadsnelheid wordt niet alleen op vaste uren verlaagd, maar flexibel aangepast aan actuele drukte;
- bij weinig belasting kan er juist méér vermogen beschikbaar komen;
- het laadpunt “volgt” de gezondheid van het net in real-time.
Hoe werkt dat technisch?
- De netbeheerder monitort continu de belasting van het laag- en middenspanningsnet.
- Slimme algoritmen en AI-modellen voorspellen korte-termijn pieken (bijvoorbeeld de komende 15–60 minuten).
- Op basis daarvan stuurt de netbeheerder een dynamisch stuursignaal naar de systemen van laadpaalexploitanten.
- De laadsoftware past automatisch het maximale laadvermogen per paal of groep palen aan.
Hier zie je direct de link met de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie”:
Zonder goede vraagvoorspelling en real-time netanalyse is dynamisch netbewust laden simpelweg niet betrouwbaar uit te voeren.
AI-modellen kunnen patronen herkennen die voor mensen onzichtbaar blijven: het effect van temperatuur, filepatronen, thuiswerkgedrag, voetbalavonden of Kerstverlichting op wijkniveau. Daardoor kun je preciezer sturen en minder vaak onnodig knijpen.
Waarom netbewust laden cruciaal is voor de Nederlandse energietransitie
Netbewust laden is goedkoper, sneller en slimmer dan overal dikkere kabels neerleggen. En dat is precies waarom netbeheerders zoals Enexis, Stedin, Liander en kenniscentrum ElaadNL hier zo hard op inzetten.
Zonder flexibel laden loopt het net vast
De komende jaren nemen drie ontwikkelingen tegelijk toe:
- Meer elektrische auto’s.
- Meer warmtepompen en elektrische kookplaten.
- Meer zonne- en windenergie met grote pieken en dalen.
Als iedereen óók nog eens op hetzelfde moment wil laden, krijg je:
- overbelasting van transformatorhuisjes;
- grotere kans op spanningsproblemen en storingen;
- vertraging van nieuwe aansluitingen (bijvoorbeeld voor bedrijven of snellaadpleinen).
Netbewust laden dempt die pieken. Daardoor:
- kan het bestaande net langer mee;
- hoeven investeringen in verzwaring minder snel en minder extreem;
- blijft het risico op lokale stroomstoringen kleiner.
De rol van ElaadNL en samenwerking in de keten
ElaadNL speelt een dubbele rol:
- ondersteuning bij de softwarekoppeling tussen netbeheerders en laadpaalbeheerders;
- en informatievoorziening richting overheden, bedrijven en EV-rijders via onder meer een centrale informatieomgeving over netbewust laden.
Wat ik sterk vind aan deze aanpak: het is geen geïsoleerd project van één partij. Netbeheerders, laadpaalexploitanten en kennisinstituten trekken samen op. Dat is precies het soort ketensamenwerking dat nodig is om de Nederlandse energietransitie werkend te houden.
Wat merk je als EV-rijder en hoe ga je er slim mee om?
Voor de meeste elektrische rijders verandert er weinig, behalve dat laden tijdens drukke uren soms wat langer duurt. Maar je kunt daar zelf heel makkelijk op inspelen.
Praktische tips voor netbewust laden
-
Plan je laadtijd slim
Kun je je auto ook na 21.00 uur laten staan? Dan is er in de praktijk weinig aan de hand: je auto is meestal vol tegen de tijd dat je gaat slapen. -
Spoed? Check of je netbewust laden kunt uitzetten
Bij veel aanbieders is er een optie om de beperking tijdelijk uit te schakelen, bijvoorbeeld via app of laadpas. Handig als je onverwacht direct weer door moet. -
Gebruik snelladers voor echte haast
Wie in een uur van 10% naar 80% moet, is vaak beter af bij een snellader langs de snelweg. Publieke AC-palen zijn logischer voor langer parkeren. -
Laat je auto niet onnodig lang vol aan de paal hangen
Is je auto al urenlang 100% vol? Maak plaats voor iemand anders. Dat helpt de doorstroming en vermindert druk op populaire laadlocaties.
Veelgestelde vragen (kort beantwoord)
Wordt laden duurder door netbewust laden?
Nee, de laadtarieven blijven hetzelfde. Het gaat om vermogen (kW), niet om prijs per kWh.
Is dit slecht voor mijn accu?
Integendeel. Rustiger laden is voor de meeste accu’s juist gunstig; snelladen is zwaarder.
Weet ik van tevoren of een paal meedoet?
In het pilotgebied gaat het om duizenden palen. Steeds meer aanbieders tonen in hun app of portaal of netbewust laden actief is.
Kansen voor gemeenten en bedrijven: van experiment naar strategie
Voor overheden en organisaties met veel laadpunten is netbewust laden niet alleen een beperking, maar ook een strategische kans.
Gemeenten: voorkomen dat het net een rem wordt op beleid
Veel gemeenten hebben ambities rond emissievrije zones, laadpleinuitrol en elektrificatie van wagenparken. Zonder flexibiliteit wordt het net al snel de bottleneck.
Met netbewust en dynamisch laden kun je:
- meer laadpunten in dezelfde wijk aansluiten;
- parkeren en laden slimmer sturen (bijvoorbeeld ‘s nachts iets meer vermogen);
- stadsbrede data gebruiken om beleid rond laadinfra en mobiliteit te verbeteren.
AI kan hier helpen door:
- vraagvoorspelling: wanneer en waar wordt er geladen?
- scenario-analyse: wat gebeurt er met het net als er 30% meer EV’s bijkomen?
- optimalisatie: welk laadprofiel geeft de minste piekbelasting bij gelijke service?
Bedrijven: kosten besparen en betrouwbaarheid verhogen
Voor bedrijven met een eigen wagenpark of groot aantal laadpunten (kantoren, logistiek, retail) ligt dezelfde kans op tafel. Slim laden gecombineerd met AI-gestuurde energiemanagementsystemen kan:
- piekbelasting (en dus piekvermogenstarieven) verlagen;
- beter gebruikmaken van eigen zonne-energie;
- het risico verkleinen dat de hoofdaansluiting overbelast raakt.
Kort gezegd: wie nu ervaring opdoet met netbewust laden, heeft straks een voorsprong in kosten, betrouwbaarheid én duurzaamheid.
Hoe past dit in de bredere AI-gedreven energietransitie?
Netbewust laden is één puzzelstuk in een groter geheel: een energiesysteem waarin vraag en aanbod continu op elkaar worden afgestemd met hulp van data en AI.
Denk aan:
- vraagrespons: apparaten en installaties die automatisch harder of zachter draaien op basis van netbelasting en energieprijs;
- netoptimalisatie: AI-modellen die storingen voorspellen, onderhoud plannen en capaciteitsuitbreiding prioriteren;
- integratie van hernieuwbare energie: laadpalen die harder laden als er veel zon en wind is, en afremmen als het aanbod laag is.
De realiteit? Dit lijkt complex, maar een groot deel gebeurt straks onder water: in software, algoritmen en afspraken tussen marktpartijen. Voor de gebruiker voelt het vooral als: “alles werkt, en mijn auto is op tijd vol”.
De stap die Stedin, Enexis, ElaadNL en de laadpaalbeheerders nu zetten, is precies het soort praktijkproef dat nodig is om die toekomst betrouwbaar en veilig te maken.
Wat je nu kunt doen als organisatie
Wil je als gemeente, netwerkaanbieder, ontwikkelaar of bedrijf klaar zijn voor de volgende winters, dan helpt het om drie dingen te regelen:
-
Databasis op orde
Zorg dat laaddata, verbruiksdata en assetdata gestructureerd beschikbaar zijn. Zonder data geen AI. -
Slimme laadinfrastructuur selecteren
Kies laadoplossingen die al voorbereid zijn op dynamische sturing en integratie met stuursignalen van netbeheerders. -
Experimenteren in pilots
Begin kleinschalig: een parkeerterrein, deel van een wijk of een wagenpark. Meet wat er gebeurt, leer, bijsturen en daarna opschalen.
Wie nu instapt, heeft straks ervaring, cijfers en gebruikersfeedback. En dat is precies waar de afspraken voor komende jaren op gebaseerd gaan worden.
De energietransitie vraagt niet alleen om meer kabels en meer vermogen, maar vooral om slimmer gebruik van wat we al hebben. Netbewust laden is daar een helder voorbeeld van: software en AI die het net ontlast, terwijl de elektrische rijder mobiel blijft. De komende winters worden de jaren waarin we samen bewijzen dat dit op grote schaal kan – en daarna willen we eigenlijk niet meer terug naar het oude, domme laden.