Netbewust laden: zo helpt slim laden het stroomnet

Netbewust laden: waarom deze winter anders wordt

Op drukke winteravonden kan de vraag naar stroom in Nederland tot wel 30–40% hoger liggen dan in rustige uren. Koken, warmtepompen, kerstverlichting, thuiswerk… en daar komen honderdduizenden elektrische auto’s bovenop. De rek in het stroomnet is dan lokaal simpelweg op.

Netbeheerders Enexis en Stedin starten daarom deze winter met netbewust laden bij meer dan 5.200 publieke laadpalen. Tussen 16.00 en 21.00 uur laden die palen langzamer om het net te ontlasten. Voor veel EV-rijders klinkt dat eerst als een nadeel. Maar als je het goed organiseert – met slimme software en straks met AI – levert het juist méér comfort en minder storingen op.

In deze blog uit de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” leg ik uit wat netbewust laden is, wat er deze winter gaat gebeuren, hoe slimme algoritmes en AI dit sturen, en wat dit concreet betekent voor jou als elektrische rijder, gemeente of energieprofessional.

---

Wat is netbewust laden in de praktijk?

Netbewust laden betekent dat de laadsnelheid tijdelijk wordt verlaagd op momenten dat het stroomnet onder hoge druk staat, zonder dat de laadprijs verandert. De energie die je afneemt blijft hetzelfde over een langere periode; de piek wordt alleen afgevlakt.

Deze winter gebeurt dat als volgt:

• Gebied Enexis

  • Start: 17-11-2025
  • Aantal laadpalen: ruim 2.200
  • Locaties: vooral 22 kritieke plekken in Groningen, Drenthe, Noord-Brabant en Limburg
  • Reden: risico op overbelasting tijdens koude winteravonden

• Gebied Stedin

  • Start: december 2025
  • Aantal laadpalen: ruim 3.000
  • Locatie: provincie Utrecht

• Periode: tot en met februari 2026

• Tijdvenster: op werkdagen tussen 16.00 en 21.00 uur

In dat venster verlaagt de laadpaal het beschikbare vermogen. Na 21.00 uur gaat de laadsnelheid weer omhoog. De afspraak is gemaakt tussen de netbeheerders en acht laadpaalbeheerders: Allego, CityCharging, Equans, LomboXnet, Park&Charge, TotalEnergies, Ubitricity en Vattenfall.

De kern: zelfde kilowatturen, anders verdeeld over de tijd. En dat is precies waar slimme software en straks AI het verschil maken.

---

Waarom netbewust laden nodig is voor de energietransitie

De energietransitie in Nederland draait om drie elementen: elektrificatie, hernieuwbare opwek en een overvol stroomnet. EV’s staan midden op het kruispunt van die drie.

Piekvraag vs. netcapaciteit

Zonder sturing krijg je dit patroon:

• Veel mensen komen rond 17.30–18.30 uur thuis
• Pluggen direct in aan de laadpaal
• Koken elektrisch of inductie
• Warmtepompen en elektrische kachels slaan aan
• In de winter is er weinig zon, dus weinig PV-opwek

Gevolg: een enorme piekbelasting op het net, precies in de uren dat het al zwaar belast is. De eenvoudige, maar dure reactie zou zijn: overal zwaardere kabels, grotere transformatorhuisjes en nieuwe middenspanningsstations. Dat kost miljarden en kost vooral heel veel tijd.

Hier komt de rol van slimme sturing en AI in de energievoorziening: vraag slimmer verdelen is vaak goedkoper en sneller dan alles zwaarder aanleggen. Netbewust laden is daarvan een concreet voorbeeld.

Waarom dit ook voor EV-rijders gunstig is

De reflex is vaak: “Langzamer laden, dat wil ik niet.” Maar kijk naar het dagelijkse gebruik:

• De meeste auto’s staan ’s avonds veel langer aan de paal dan nodig om het gewenste laadniveau te halen.
• Als je om 18.00 uur inprikt en de auto moet om 07.30 uur weer weg, heb je 13,5 uur laadtijd.
• Zelfs met een lagere snelheid tussen 16.00 en 21.00 uur is er daarna nog ruim voldoende tijd over om de accu vol te krijgen.

De realiteit: in de meeste gevallen merkt de bestuurder er niets van, terwijl het risico op lokale storingen flink afneemt.

---

Van statisch profiel naar dynamisch en slim laden

Deze winter starten Enexis en Stedin nog met een statisch profiel, maar de toekomst is dynamisch en AI-gestuurd.

Statisch netbewust laden

In de eerste fase is het simpel:

• Vaste tijden (werkdagen 16.00–21.00 uur)
• Vaste beperking van het vermogen
• Geldt voor een geselecteerde set publieke laadpalen

Voordeel: voorspelbaar, snel in te voeren, goed om ervaring op te doen.

Nadeel: het houdt geen rekening met de werkelijke belasting van het net op dat moment. Op sommige dagen is er misschien helemaal geen probleem, terwijl de laadsnelheid toch omlaag gaat.

Dynamisch netbewust laden met stuursignaal

In het gebied van Liander wordt deze winter al gewerkt aan een volgende stap: dynamisch netbewust laden.

Daarbij gebeurt het volgende:

• De netbeheerder meet continu de werkelijke netbelasting op wijk- en transformatorniveau.
• Zodra de belasting boven een vooraf ingestelde grens dreigt te komen, gaat er een dynamisch stuursignaal naar de laadpaalbeheerders.
• De laadsnelheid wordt automatisch aangepast op tijd én locatie.
• Zakt de belasting weer, dan gaat het vermogen weer omhoog.

Hier zit de brug naar AI in de Nederlandse energievoorziening:

Dynamisch sturen wordt echt krachtig als je niet alleen reageert op wat er nú gebeurt, maar ook anticipeert op wat er straks gaat gebeuren.

AI-modellen kunnen op basis van historische data, weersverwachting, kalenderpatronen (bijvoorbeeld koopavonden, thuiswerkdagen) en EV-laadgedrag voorspellen wanneer en waar het spannend wordt op het net. Het stuursignaal kan dan preventief bijsturen in plaats van achteraf.

---

De rol van AI: van simpel knijpen naar slim plannen

Netbewust laden hoeft geen botte bijl te zijn. Met AI wordt het een intelligent plansysteem dat rekening houdt met zowel het net als de individuele rijder.

Wat AI kan doen bij slim laden

Een goed AI-gestuurd laadsysteem kan onder meer:

1. Vraag voorspellen

   • Op wijkniveau: hoeveel EV’s gaan naar verwachting laden tussen 16.00 en 22.00 uur?
   • Per laadpaal: wat is het typische bezettings- en verbruiksprofiel?

2. Netbelasting voorspellen

   • Combinatie van warmtepompen, huishoudens, bedrijven en laadinfra
   • Effect van weersverwachting (koude dagen, weinig zon, veel wind)

3. Laadplannen optimaliseren

   • Op basis van vertrektijd (door gebruiker opgegeven of door patroonherkenning geschat)
   • Prioriteren van voertuigen die écht snel moeten laden
   • Verschuiven van flexibiliteit naar daluren (nacht) of uren met veel windstroom

1. Persoonlijke voorkeuren meenemen
   • “Altijd minimaal 40% in de batterij houden”
   • “Vandaag voor 22.00 uur klaar zijn”
   • “Kosten minimaliseren binnen mijn grenzen”

De stap van simpel afknijpen naar slim plannen is cruciaal om draagvlak bij EV-rijders te houden. Niemand wil het gevoel hebben dat “het systeem” zomaar in hun laadsessie snijdt. Een AI-laadplanner die uitlegt: “Door nu 20% langzamer te laden voorkom je storingen in jouw wijk, en je auto is om 07.00 uur alsnog 100% vol” is een stuk beter uit te leggen.

Voorbeeld: hoe een AI-laadplan er voor één auto uitziet

Stel:

• Je plugt om 18.00 uur in met 30% SOC (State of Charge)
• Je wilt om 07.00 uur de volgende dag vertrekken met 90%
• De laadpaal kan normaal 11 kW leveren

Zonder sturing:

• De auto laadt gewoon voluit, is rond 23.00–00.00 uur klaar

Met AI-gestuurd netbewust laden:

• Tussen 18.00 en 21.00 uur: laden op bijvoorbeeld 4–5 kW (lage netdruk)
• Tussen 21.00 en 02.00 uur: omhoog naar 11 kW als er ruimte op het net is
• Tussen 02.00 en 07.00 uur: eventueel nog wat bijsturen, afhankelijk van netbelasting en energiemix

Uitkomst: jouw gewenste 90% is gewoon gehaald, het net heeft minder piekbelasting, en de totale energiekosten kunnen lager uitvallen als er in de nacht meer goedkope stroom beschikbaar is.

---

Wat betekent dit concreet voor EV-rijders en gemeenten?

Voor EV-rijders verandert er deze winter drie dingen bij publieke laadpalen die meedoen:

1. Langzamer laden tussen 16.00 en 21.00 uur op werkdagen

   • Je ziet dit als een lagere laadsnelheid in de app of op het display.

2. Kosten per kWh blijven gelijk

   • Je betaalt niet meer omdat de laadsessie langer duurt. Het tarief per kWh verandert niet door netbewust laden.

3. Mogelijkheid om tijdelijk uit te zetten

   • In urgente situaties (bijvoorbeeld onverwachte rit) kun je bij veel aanbieders netbewust laden in de app tijdelijk pauzeren of overslaan. De precieze werking verschilt per laadpaalbeheerder.

Mijn advies als gebruiker:

• Plan je ritten: als je weet dat je ’s avonds laat of de volgende ochtend vroeg weer weg moet, plug dan direct na aankomst in.
• Check je laadapp: veel aanbieders laten zien of netbewust laden actief is en geven opties om prioriteit te kiezen.
• Gebruik snelladers alleen als het echt moet: publieke snelladers worden meestal buiten netbewust-ladenprogramma’s gehouden en zijn een vangnet als je snel veel moet bijladen.

Voor gemeenten en projectontwikkelaars is de boodschap nog scherper:

• Netbewust laden maakt het mogelijk om meer laadpalen te plaatsen binnen dezelfde netcapaciteit.
• In combinatie met slim laden en AI-sturing kun je elektrische mobiliteit uitbreiden zonder overal direct zwaardere aansluitingen aan te vragen.
• Data uit netbewust-ladenpilots geven input voor beleid: waar is uitbreiding van het net echt nodig en waar kun je het met slimme sturing oplossen?

Voor gemeenten die beleidsplannen schrijven voor 2026 en verder hoort netbewust laden thuis in dezelfde paragraaf als laadinfrastructuur, parkeerbeleid en netcongestie.

---

De rol van ElaadNL en samenwerking in de keten

ElaadNL speelt een centrale rol in deze ontwikkeling. Samen met de netbeheerders ondersteunt ElaadNL bij:

• Het inrichten van de softwarekoppeling tussen netbeheerders en laadpaalbeheerders
• Het ontwikkelen van een veilig en betrouwbaar stuursignaal voor dynamisch laden
• Het verzamelen en analyseren van praktijkervaringen in deze winterperiode
• Het bieden van achtergrondinformatie voor professionals en gebruikers

Dit soort projecten lukt alleen als de hele keten meedoet:

• Netbeheerders (Enexis, Stedin, Liander, en anderen)
• Laadpaalexploitanten
• Gemeenten en provincies
• Software- en AI-partners

De verwachting van netbeheerders en ElaadNL is helder: netbewust laden wordt cruciaal om het net veilig en betrouwbaar te houden. In de bredere context van AI voor de Nederlandse energievoorziening is dit één van de eerste zichtbare toepassingen waar burgers en bedrijven het effect direct merken.

---

Wat is de volgende stap in slim laden en AI?

Netbewust laden zoals het nu wordt uitgerold is vooral een noodzakelijke eerste stap. De volgende stappen zijn interessanter:

1. Volledig dynamisch, real-time gestuurd laden op basis van werkelijke netbelasting en goede voorspellende modellen.
2. Integratie met dynamische energietarieven, zodat laden automatisch verschuift naar goedkopere, duurzame uren.
3. Coördinatie tussen thuislaadpalen, publieke palen en snelladers, allemaal gevoed vanuit dezelfde AI-“controller” voor een wijk of stad.
4. Koppeling met andere flexibiliteit, zoals thuisbatterijen, warmtepompen en industriële processen.

Voor iedereen die werkt aan de energietransitie – of dat nu bij een gemeente, netbeheerder, laadpaalexploitant of softwarebedrijf is – geldt: wie nu ervaring opdoet met netbewust en AI-gestuurd laden, loopt straks niet achter de feiten aan.

Als deze winter laat zien dat we massaal netbewust kunnen laden zonder comfortverlies, wordt het veel makkelijker om volgend jaar door te groeien naar echt slim, AI-ondersteund laden. En dát is nodig als we miljoenen elektrische auto’s, warmtepompen en zonnepanelen betrouwbaar op één net willen laten draaien.

---

Samenvattend: waarom dit het moment is om mee te doen

Netbewust laden laat heel concreet zien hoe slimme sturing en AI de Nederlandse energietransitie helpen:

• Minder piekbelasting en minder risico op storingen
• Meer ruimte op het bestaande net voor extra laadpalen
• Voorbereiding op een toekomst met volledig dynamische, AI-gestuurde netten

Als EV-rijder kun je nu al bijdragen door gewoon je auto aan de paal te hangen en de slimme systemen hun werk te laten doen. Als professional in energie, mobiliteit of beleid is dit hét moment om met pilots, data en AI-modellen aan de slag te gaan.

De vraag voor de komende jaren is niet of we naar netbewust en slim laden gaan, maar hoe snel we het volwassen krijgen. Wie nu instapt, helpt bepalen hoe dat systeem eruit gaat zien.