Netbewust laden verlaagt deze winter laadsnelheden bij 5.200 publieke laadpalen. Waarom dat nodig is, hoe AI hierin een rol speelt en wat jij zelf kunt doen.
Netbewust laden: waarom deze winter alles verandert voor EV-rijders
Tussen 16.00 en 21.00 uur draait het Nederlandse stroomnet op volle toeren. Koken, warmtepompen, verlichting, ovens, kantoorverkeer dat thuiskomt – en daarbovenop een snel groeiend aantal elektrische auto’s aan de lader. Die combinatie is precies waarom netbewust laden deze winter losgaat bij meer dan 5.200 publieke laadpalen.
Enexis en Stedin verlagen doordeweeks in de piekuren de laadsnelheid van een groot deel van hun publieke laadpunten. Niet om EV-rijders te pesten, maar om het stroomnet overeind te houden terwijl de energietransitie versnelt. Achter de schermen speelt slimme software – en steeds vaker ook AI – een hoofdrol.
In deze blog leg ik uit wat netbewust laden is, wat jij er als elektrische rijder van merkt, en vooral: hoe dit past in een bredere, AI-gestuurde energietransitie in Nederland.
Wat is netbewust laden in de praktijk?
Netbewust laden betekent dat het vermogen van laadpalen tijdelijk wordt teruggeschroefd op momenten dat het net het drukst is, zonder dat de prijs per kWh verandert.
Concreet deze winter:
- Tijdvak: op werkdagen tussen 16.00 en 21.00 uur
- Periode: van 11-2025 tot en met 02-2026
- Gebied:
- Stedin: ruim 3.000 publieke laadpalen in de provincie Utrecht
- Enexis: ruim 2.200 palen, vooral op 22 kritieke locaties in Groningen, Drenthe, Noord-Brabant en Limburg
- Partners: o.a. Allego, CityCharging, Equans, LomboXnet, Park&Charge, TotalEnergies, Ubitricity en Vattenfall
De auto laadt in dat tijdvak langzamer, maar daarna weer op volle snelheid. Omdat auto’s gemiddeld veel langer aan de paal staan dan nodig is, is de accu in de praktijk vaak alsnog vol of op het gewenste niveau tegen de tijd dat je weer wegrijdt.
Kernidee: liever iets langzamer laden op drukke momenten dan een overbelast net met risico op storingen.
Voor de meeste gebruikers is dit een achter-de-schermen-optimalisatie. Je betaalt hetzelfde tarief, je laadsessie start gewoon, alleen loopt de laadsnelheid tijdens de piek iets terug.
Hoe werkt netbewust laden technisch?
De huidige winter is vooral een testfase waarin twee smaken worden gebruikt: een statisch profiel en de eerste stappen naar dynamisch netbewust laden.
Statisch profiel: vaste tijden, vaste beperking
Bij het statische profiel geldt:
- De beperking wordt op vaste tijden geactiveerd (16.00–21.00 uur)
- Het geldt voor bepaalde laadpalen in risico-gebieden
- De vermogensverlaging is vooraf afgesproken tussen netbeheerder en laadpaalbeheerder
Voordeel: simpel, robuust, voorspelbaar. Nadeel: het houdt geen rekening met dagen waarop het net toevallig minder zwaar belast is.
Dynamisch stuursignaal: richting AI-gestuurde flexibiliteit
De volgende stap is dynamisch netbewust laden. Hierbij stuurt de netbeheerder op basis van werkelijke netbelasting een signaal naar de laadpaal:
- Is de belasting op een bepaald stationsgebied hoog? → Vermogen omlaag
- Neemt de belasting af? → Vermogen weer omhoog
- Alles per tijd én locatie afgestemd
Daarvoor is nodig:
- Realtime of bijna-realtime data over netbelasting
- Slimme softwarekoppelingen tussen netbeheerder en laadpaalexploitant
- Algoritmes die beslissen waar en wanneer vermogens worden aangepast
En precies hier komt AI in de Nederlandse energie-infrastructuur in beeld. Hoe beter we de vraag kunnen voorspellen en patronen kunnen herkennen, hoe slimmer deze stuursignalen kunnen worden.
De rol van AI: van simpele beperking naar slim laden
Het huidige netbewust laden start relatief simpel, maar de logische volgende stap is AI-ondersteund smart charging op grote schaal.
Wat kan AI toevoegen aan netbewust laden?
AI-modellen kunnen op basis van historische en actuele data onder andere:
- Vraag voorspellen: wanneer laden EV’s het meest, per wijk of straat?
- Weersinvloeden meenemen: koude dagen, minder zon, meer warmtepompen aan, dus grotere druk op het net
- Laadgedrag herkennen: typische parkeerduur per locatie (bijv. kantoor, winkel, woonwijk)
- Risico’s inschatten: waar dreigt overbelasting als iedereen tegelijk gaat laden?
Daarmee wordt netbewust laden niet alleen een noodrem, maar een fijn-afgestelde regelknop:
- Een auto die de hele nacht blijft staan, kan rustig langzamer laden in de piekuren
- Een auto die binnen een uur weer weg moet, krijgt voorrang
- Een wijk met veel zonnepanelen kan overdag juist extra vermogen krijgen om zonnestroom te benutten
De realiteit? Dit is geen toekomstmuziek meer. De koppelingen die nu worden gebouwd tussen netbeheerders en laadpaalbeheerders, zijn precies de infrastructuur die nodig is om AI-gestuurde netoptimalisatie straks op te schalen.
Voorbeeld: AI-gestuurd laden op een winterse werkdag
Stel: een koude woensdag in januari.
- Rond 17.30 uur schiet het verbruik omhoog: koken, verlichting, warmtepompen
- In een wijk in Utrecht staan tien publieke laadpalen van verschillende aanbieders
- Het net ziet: transformator X komt dicht bij zijn grens
Met een dynamisch, AI-gestuurd systeem gebeurt dan het volgende:
- Het systeem voorspelt dat de piek tot ongeveer 19.00 uur aanhoudt
- Auto’s waarvan bekend is dat ze vaak ‘overnight’ blijven staan, worden automatisch geknepen
- Auto’s waarvan het laadprofiel laat zien dat ze vaak binnen 1–2 uur weer vertrekken, krijgen een hogere prioriteit
- Zodra de belasting zakt, gaat het laadvermogen stap voor stap weer omhoog
Voor de bestuurder voelt dat als “gewoon laden”. Maar onder de motorkap is het een continue afweging van netveiligheid, comfort en efficiëntie.
Wat merk je als EV-rijder van netbewust laden?
Voor de meeste mensen zijn de effecten beperkt, maar je moet wél weten wat er speelt.
Dit verandert er voor jou
- Langzamer laden in de piekuren: vooral merkbaar als je kort parkeert tussen 16.00 en 21.00 uur
- Zelfde kWh-prijs: het gaat om vermogen, niet om tarief
- Vaak alsnog genoeg lading: veel auto’s staan langer aan de paal dan nodig is om de gewenste actieradius te bereiken
In urgente situaties – bijvoorbeeld als je nog snel wat kilometers nodig hebt en geen snellader in de buurt hebt – kun je bij sommige aanbieders het netbewust laden tijdelijk uitzetten. Hoe dat precies werkt verschilt per laadpaalbeheerder (bijv. via app, laadpasportaal of instellingen van het contract).
Praktische tips voor deze winter
Wil je soepel blijven rijden én het net helpen?
- Plan je laadmomenten: heb je thuis- of kantoorlaadmogelijkheid, schuif dan grote laadbeurten buiten de 16.00–21.00 piek
- Check je laad-app: veel aanbieders tonen laadsnelheid en aflooptijd; handig om te zien of het netbewust laden actief is
- Gebruik nachturen slim: ’s nachts is er meestal veel ruimte op het net, ideaal voor volledige laadsessies
- Stel laadlimieten in: vaak is 60–80% SOC genoeg. Korter laden = minder druk in de piek
Wie zijn laadgedrag een beetje aanpast, merkt van netbewust laden nauwelijks hinder, maar helpt wel actief mee aan een stabieler systeem.
Waarom netbewust laden zo belangrijk is voor de energietransitie
Nederland zit midden in een dubbele groei:
- Steeds meer elektrische auto’s
- Steeds meer elektrische warmtevraag (warmtepompen, elektrisch koken)
Tegelijkertijd willen we meer hernieuwbare energie (zon en wind) op het net kwijt. Netbewust laden is een van de slimste manieren om dat allemaal passend te krijgen zonder overal direct zware kabels bij te trekken.
Minder netverzwaring, meer slimme sturing
Ja, het elektriciteitsnet moet uitgebreid worden. Maar verzwaring kost jaren en miljarden. Slimmer gebruik – met hulp van data en AI – kun je morgen al toepassen.
Netbewust laden helpt om:
- Piekbelasting af te vlakken
- Stroomstoringen te voorkomen
- Ruimte te maken voor meer zonne- en windenergie
- Investeringen in het net effectiever in te zetten
ElaadNL speelt hierin een ondersteunende rol door onder meer tooling, kennis en softwarekoppelingen te helpen ontwikkelen. Die koppelingen zijn straks de ruggengraat voor dynamisch, AI-gestuurd netbeheer.
Netbewust laden als onderdeel van een AI-gedreven energiesysteem
Binnen de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” past netbewust laden in een bredere beweging:
- Vraagvoorspelling: AI voorspelt wanneer en waar de vraag piekt
- Netoptimalisatie: laadsnelheden, batterijen en vraagrespons worden daarop afgestemd
- Onderhoudspredictie: netbeheerders zien eerder waar knelpunten ontstaan
- Integratie hernieuwbare energie: laden als ‘buffer’ voor zon- en windpieken
Netbewust laden is dus niet alleen een tijdelijke maatregel voor deze winter, maar een concrete stap richting een zelfsturend, data-gedreven energiesysteem.
Wat kun je als organisatie of gemeente nu al doen?
Veel lezers van deze serie zijn betrokken bij beleid, vastgoed, mobiliteit of energieprojecten. Voor jullie zijn er nu al kansen.
1. Neem smart charging expliciet op in beleid
- Leg in mobiliteits- en energieplannen vast dat nieuwe laadpunten smart charging-ready moeten zijn
- Vraag bij uitvragen expliciet naar ondersteuning van dynamische stuursignalen en integratie met netbeheerders
2. Gebruik data en AI voor je eigen laadinfrastructuur
Heb je een eigen laadplein of bedrijfslaadpunten?
- Verzamel data over bezetting, laadtijden en verbruiksprofielen
- Gebruik (of ontwikkel) AI-modellen om intern pieken te beperken
- Combineer laadbeheer met gebouwbeheersystemen en lokale opwek (zon op dak)
3. Communiceer helder naar gebruikers
Smart charging staat of valt met vertrouwen.
- Leg medewerkers/bewoners uit waarom laadsnelheid soms lager is
- Bied altijd een optie voor prioriteitsladen in urgente gevallen
- Toon in apps en portals duidelijk het verwachte eindtijdstip van laden
Organisaties die dit nu goed neerzetten, hebben straks een voorsprong als dynamische tariefstructuren en AI-gestuurde netsturing de norm worden.
Vooruitkijken: van testwinter naar standaardpraktijk
Deze winter draaien Enexis, Stedin, verschillende laadpaalbeheerders en ElaadNL een grote praktijktest. De inzichten uit deze maanden zijn cruciaal om netbewust laden de komende jaren op te schalen en verfijnen.
Mijn verwachting: netbewust laden wordt de standaard, niet de uitzondering. Eerst via statische profielen, daarna via dynamische stuursignalen, en uiteindelijk als integraal onderdeel van een AI-gestuurd energiesysteem waarin auto, laadpaal, wijktransformator en windpark continu met elkaar in balans worden gebracht.
Als je nu al elektrisch rijdt of laadinfrastructuur beheert, ben je in feite testpiloot van dat toekomstige systeem. Door mee te bewegen – je laadmomenten slim te plannen, smart charging in te regelen en transparant te communiceren – help je de Nederlandse energietransitie concreet vooruit.
De vraag is niet of we naar netbewust en AI-gestuurd laden gaan, maar hoe snel we het met elkaar volwassen maken. Deze winter is daar een belangrijk momentum voor.