Modulaire hoogspanningsvelden: turbo op de energietransitie

De netbeheerders in Nederland zitten op slot: duizenden bedrijven en zonneparken staan op een wachtlijst door netcongestie. Tegelijkertijd moet het hoogspanningsnet in een paar jaar tijd worden uitgebreid wat normaal decennia kost. Dat gaat je niet redden met alleen “meer mensen aannemen” en nog een projectteam opstarten.

Hier komt de stap van Heijmans en TenneT om modulaire hoogspanningsvelden te bouwen om de hoek kijken. Volgens hen kan deze aanpak de bouw circa 30% versnellen. Dat is geen detail, dat is het verschil tussen een windpark dat in 2028 of 2031 aan het net kan.

In deze blog kijk ik naar wat modulaire hoogspanningsvelden betekenen voor de Nederlandse energietransitie, hoe AI dit soort projecten slimmer maakt en wat dit concreet kan opleveren voor regionale netcongestie, projectontwikkelaars en industriële verbruikers.

Wat zijn modulaire hoogspanningsvelden – en waarom nu?

De kern: Heijmans gaat in een fabriek in Ede kant‑en‑klare hoogspanningsschakelvelden bouwen voor TenneT. Die velden worden grotendeels prefab en modulair geproduceerd en pas op de uiteindelijke locatie gemonteerd en aangesloten. Dat maakt het proces ongeveer 30% sneller dan de klassieke “op de bouwplaats alles bouwen”-aanpak.

Dit is relevant omdat:

• TenneT tot 2035 voor tientallen miljarden aan het netwerk uitbreidt.
• Netcongestie in grote delen van Nederland nieuwe aansluitingen vertraagt.
• Het vinden van technisch personeel de bottleneck is, niet de hoeveelheid geld.

Door meer werk naar een fabriek te verplaatsen, ontstaat een industriële productielijn voor netcomponenten in plaats van een reeks unieke bouwprojecten. Minder weersinvloed, meer herhaling, hogere kwaliteit.

De interessante stap voor onze serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” is: als je gaat industrialiseren, kun je ook data en AI veel beter inzetten.

Hoe modulaire bouw de netuitbreiding versnelt

De belangrijkste winst van modulaire hoogspanningsvelden zit in tijd, voorspelbaarheid en schaalbaarheid.

1. Kortere doorlooptijd

Bij traditionele hoogspanningsstations loopt alles sequentieel:

1. Ontwerp
2. Civiele bouw
3. Installatie hoogspanningscomponenten
4. Bekabeling en testen

In een modulaire fabriek kun je deze stappen parallel organiseren. Terwijl de fundering buiten wordt gelegd, wordt binnen het schakelveld al opgebouwd, getest en deels ingeregeld.

Resultaat:

• Minder stilstand door slecht weer
• Minder afhankelijk van schaarse specialisten op locatie
• Snellere inbedrijfstelling, dus eerder extra transportcapaciteit

Waar dit voor AI interessant wordt: een gestandaardiseerd productielijnproces is perfect geschikt voor plannings- en optimalisatie-algoritmen. Modulaire velden geven structuur; AI vult die structuur met de slimste planning.

2. Betere kwaliteit en minder faalkosten

Fabrieksproductie betekent:

• Constante omstandigheden
• Gestandaardiseerde testprocedures
• Herhaalbare kwaliteit

Minder variatie betekent minder fouten. Minder fouten betekenen minder herwerk en minder onverwachte vertraging. In de praktijk lopen grote infra‑projecten soms 10–20% uit budget door faalkosten. Dat geld en die tijd kun je beter in extra netcapaciteit steken.

3. Schaalbaar voor de energietransitie

De energietransitie is geen eenmalig project, maar een productie-opgave: tientallen vergelijkbare stations, uitbreidingen en koppelingen door heel Nederland. Modulaire velden passen daar veel beter bij dan maatwerk.

Je ziet hetzelfde patroon bij windparken en zonneparken: hoe meer standaardisatie, hoe sneller de uitrol. Hoogspanningsstations zijn de volgende logische stap.

Waar AI het verschil maakt bij modulaire hoogspanningsvelden

Modulair bouwen kun je doen zonder AI, maar dan laat je veel potentieel liggen. De combinatie van gestandaardiseerde hardware en slimme software maakt de grootste sprong.

AI voor ontwerp en standaardisatie

Zodra je met modulaire blokken werkt, kun je ontwerpkeuzes deels automatiseren:

• AI‑ondersteund stationontwerp: op basis van spanningniveau, gewenste capaciteit, toekomstige uitbreidingsscenario’s en omgevingsrestricties genereert een algoritme varianten van een stationslayout.
• Automatische controle op normen: AI‑modellen kunnen ontwerpen scannen op naleving van NEN‑normen, veiligheidsafstanden en onderhoudsroutes.
• Configuratie-advies: “Als je hier 20% meer groei in zon verwacht, kies dan deze configuratie met extra reserveruimte.”

In de praktijk scheelt dit weken tot maanden aan iteraties tussen netbeheerder, aannemer en engineeringsbureaus.

AI voor planning, logistiek en capaciteit

Een fabriek in Ede die modulaire velden uitrolt voor projecten door heel Nederland is een logistieke puzzel:

• Welke stations eerst, gegeven netcongestie en maatschappelijke schade?
• Hoe combineer je transporten en buitenteams om reistijd te beperken?
• Waar zet je schaarse specialisten het meest effectief in?

Hier werken AI‑planningsmodellen uitstekend:

• Ze optimaliseren productievolgorde op basis van leverdata, vergunningen, materiaalbeschikbaarheid en weersverwachting.
• Ze koppelen de planning aan vraagvoorspelling van het net: eerst uitbreiden waar de toekomstige netbelasting het hardst stijgt.
• Ze helpen TenneT scenario’s doorrekenen: “Wat gebeurt er met de congestiedruk als we station A drie maanden eerder opleveren en station B drie maanden later?”

Voorspellend onderhoud aan modulaire velden

Modulaire hoogspanningsvelden hebben nog een voordeel: ze zijn vrijwel identiek. Dit is ideaal voor predictive maintenance:

• Sensoren meten temperatuur, trillingen, schakelcycli en isolatiewaarden.
• AI‑modellen leren per type veld wat “normaal” gedrag is.
• Afwijkingen worden vroeg gedetecteerd, vaak maanden voordat een storing optreedt.

Omdat de velden modulair zijn, kun je storingen vaak oplossen door uitwisselen van een module in plaats van maatwerk reparatie. Dat verkort uitvaltijd en maakt onderhoud voorspelbaarder.

Voor netbeheerders die onder een vergrootglas liggen na grote storingen is dit cruciaal: betrouwbaarheid verhogen zonder de uitbreidingsturbo eraf te halen.

Impact op netcongestie, projectontwikkelaars en industrie

De vraag die iedereen zich stelt: helpt dit écht tegen netcongestie, of is het weer een mooi persbericht?

Mijn inschatting: modulaire, AI‑ondersteunde netuitbreiding is één van de weinige maatregelen die zowel snel als structureel effect kan hebben.

Sneller ruimte maken op het net

Als hoogspanningsstations 30% sneller gerealiseerd worden, zie je dat direct terug in:

• Meer transportcapaciteit per jaar: niet: 10, maar bijvoorbeeld 13 stations of velduitbreidingen per jaar met dezelfde mensen.
• Kortere wachttijden voor grote aansluitingen (wind op land, grote zonparken, elektriciteitsintensieve industrie).

Natuurlijk blijft er een bottleneck op middenspanning en laagspanning, maar zonder voldoende hoogspanningsinfrastructuur komt daar überhaupt geen capaciteit uit.

Meer voorspelbaarheid voor ontwikkelaars

Voor projectontwikkelaars is voorspelbaarheid soms belangrijker dan snelheid. Met een modulair, datagestuurd programma kan een netbeheerder beter zeggen:

“Dit station krijgt in Q3 2028 extra velden. Jouw aansluiting kan uiterlijk Q1 2029 in bedrijf.”

Dat geeft banken en investeerders een stuk meer vertrouwen. Je hoeft niet meer te gokken of het 2 of 6 jaar gaat duren voordat je aan het net hangt.

Industriële elektrificatie wordt haalbaarder

Industrieën die willen overstappen op elektrische boilers, warmtepompen of elektrolyse lopen nu keihard tegen grenswaarden aan. Voor deze doelgroep telt elke extra megawatt.

Met een modulaire aanpak kun je bovendien beter faseren:

• Eerst een basisuitbreiding realiseren
• Daarna in stappen één of meerdere extra velden bijplaatsen

AI‑gestuurde vraagvoorspelling helpt om die fasen te koppelen aan de echte groei in productie en verduurzamingsplannen van de bedrijven in de regio.

Hoe bedrijven zich kunnen voorbereiden op een modulair, AI-gedreven net

Je hoeft geen netbeheerder of aannemer te zijn om hier voordeel uit te halen. Ook als gemeente, ontwikkelaar of industriële verbruiker kun je slim anticiperen.

1. Zorg dat je data op orde is

AI‑ondersteunde netplanning werkt alleen als de data uit de omgeving klopt. Denk aan:

• Realistische groeiscenario’s voor je elektriciteitsvraag
• Tijdspad van je elektrificatieprojecten
• Beschikbare flexibiliteit (batterijen, demand response, eigen opwek)

Hoe beter je dit kunt aanleveren aan de regionale netbeheerder, hoe eerder jouw project in een geoptimaliseerde planning past.

2. Denk in modulaire stappen in je eigen energieprojecten

Het net wordt modulairder, dus het helpt als je eigen plannen dat ook zijn:

• Ontwerp zonneparken en batterijen in schalen (bijv. blokken van 5 of 10 MW).
• Maak elektrificatieprojecten opknipbaar: eerst 20% van de gasverbruikers vervangen, later opschalen naar 60%.

Zo kunnen netbeheerders je aansluiting beter faseren in de uitrol van nieuwe hoogspanningsvelden.

3. Gebruik AI ook intern

De AI die TenneT en Heijmans gebruiken voor planning en optimalisatie is niet wezenlijk anders dan wat jij als grootverbruiker of gemeente kunt inzetten:

• Vraagvoorspelling om je piekbelasting te verminderen
• Netoptimalisatie binnen je eigen site (interne middenspanningsringen, laadpleinen, warmtepompen)
• Scenario‑analyse: wat betekent een extra productielijn of 200 laadpalen voor je aansluiting?

Bedrijven die dit al op orde hebben, staan sterker in gesprekken met netbeheerders en kunnen gerichter aansluiten op modulaire uitbreidingsplannen.

Waarom modulaire hoogspanningsvelden perfect passen in een AI-gedreven energietransitie

De stap van Heijmans en TenneT in Ede laat een bredere trend zien: de energietransitie verschuift van losse projecten naar industriële productieprocessen, waar AI standaard onderdeel van is.

Modulaire hoogspanningsvelden maken het mogelijk om:

• Netuitbreiding structureel te versnellen
• Kwaliteit en betrouwbaarheid te verhogen
• AI breder in te zetten voor ontwerp, planning en onderhoud

Voor de Nederlandse energietransitie is dat geen luxe maar noodzaak. Zonder dit soort versnellers blijven we nog jaren vastzitten in het dossier netcongestie en lopen klimaatdoelen en economische ontwikkeling verder uit de pas.

Als je betrokken bent bij energieprojecten – van gemeente tot industrie – is nu het moment om je eigen plannen in lijn te brengen met deze nieuwe realiteit: modulair waar het kan, datagedreven waar het moet en AI‑ondersteund waar het waarde toevoegt.

De vraag is niet óf de netuitbreiding verder wordt geindustrialiseerd, maar hoe snel. Wie daar nu al op voorsorteert, profiteert de komende tien jaar van een voorsprong in capaciteit, snelheid en voorspelbaarheid.