KEV 2025 laat zien dat 55% COâ‚‚-reductie in 2030 bijna onhaalbaar is. Waar stokt de transitie, en hoe kunnen beleid, digitalisering en AI het tij nog keren?
Waarom 55% COâ‚‚-reductie in 2030 nu bijna onhaalbaar is
De nieuwste Klimaat- en Energieverkenning (KEV 2025) laat een harde realiteit zien: de kans dat Nederland het wettelijke klimaatdoel van 55% minder broeikasgasuitstoot in 2030 haalt, is kleiner dan 5%. Met het huidige beleid komen we uit op ongeveer 45–53% reductie, zelfs als alle doorrekenbare aanvullende plannen worden uitgevoerd.
Dit is geen theoretische exercitie meer. 2030 is nog maar één regeerperiode verder. Investeringen in netten, windparken, warmtepompen, waterstof en industriële elektrificatie die dit decennium niet worden gedaan, zijn simpelweg niet meer op tijd. En ondertussen groeit de afhankelijkheid van datacenters, luchtvaart en een nog altijd fossiel gedomineerde industrie.
In deze blog, onderdeel van de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie”, kijk ik naar wat de KEV 2025 zegt, waarom de transitie stokt én vooral: hoe slimmer beleid, digitalisering en AI kunnen helpen om het tij nog te keren.
1. Wat de KEV 2025 Ă©cht zegt over het klimaatdoel 2030
De kernboodschap van de KEV 2025 is scherp: met het huidige uitgewerkte beleid (“basispad”) komt Nederland in 2030 uit op 45–53% emissiereductie ten opzichte van 1990. Doorrekenbare aanvullende plannen voegen daar nog ongeveer 2 procentpunt aan toe. De wettelijke 55% reductie blijft buiten de bandbreedte.
De kans om het klimaatdoel van 55% in 2030 te halen is kleiner dan 5%.
Dat heeft een paar directe gevolgen:
- De resterende opgave wordt na 2030 groter Ă©n duurder.
- De geloofwaardigheid van klimaatbeleid en Klimaatwet komt onder druk te staan.
- Investeerders gaan twijfelen: als doelen schuiven, schuiven businesscases mee.
55% in 2030 hangt direct samen met klimaatneutraliteit in 2050
Het doel van 55% is niet willekeurig gekozen. Het past bij een pad naar klimaatneutraliteit in 2050. Wordt 2030 gemist, dan moet er daarna acceleratie komen:
- Voor 50% kans op halen van het 2030-doel is 13 megaton extra reductie nodig.
- Voor 95% zekerheid zelfs 22 megaton.
- Aanvullend beleid dat nog niet is uitgewerkt vult slechts ongeveer 4 megaton daarvan.
Kort gezegd: uitstel schuift de rekening door naar de toekomst – met hogere kosten, meer ingrijpende maatregelen en meer maatschappelijke weerstand.
2. Waar de energietransitie nu stokt: wind op zee, SDE++ en onzekerheid
De energietransitie was jarenlang een groeiverhaal: meer zon, meer wind, sneller dan verwacht. In de KEV 2025 zie je voor het eerst serieuze stagnatie.
Wind op zee: het werkpaard krijgt een terugval
Wind op zee is hét werkpaard van de Nederlandse energietransitie. De cijfers:
- Nu: ongeveer 5 GW geĂŻnstalleerd vermogen op de Noordzee.
- KEV 2024 verwachting voor 2030: 12 GW.
- Nieuwe raming KEV 2025: 10 GW.
- Daarbovenop is in augustus nog een vergunning aangepast, waardoor nog eens 1 GW niet voor 2030 gereed zal zijn (niet meer meegenomen in de KEV-raming).
Gevolg:
- Hernieuwbare bronnen leveren in 2030 naar verwachting ca. 60% van de elektriciteit.
- In KEV 2024 was dat nog 70%, in KEV 2022 zelfs 85%.
Dat is een forse stap terug in tempo. Het gat dat ontstaat in het groeipad richting 2040 en 2050 is moeilijk in te halen, zeker als vergunningprocedures, netcapaciteit en ruimtelijke inpassing steeds complexer worden.
SDE++ onder druk: minder zekerheid, minder investeringen
De SDE++-regeling is hét centrale instrument om duurzame technieken in energie en industrie rendabel te maken. De KEV 2025 waarschuwt dat:
- Er structureel 1 miljard euro per jaar is geschrapt uit de prijsrisicobuffer.
- De regeling vanaf 2027 waarschijnlijk niet meer kan worden opengesteld zonder extra budget.
Doorlooptijden van projecten zijn lang, dus de echte klap komt na 2030. Maar bedrijven kijken nu al vooruit. Als de spelregels elke paar jaar veranderen, ontstaan drie risico’s:
- Grote projecten worden uitgesteld of afgeblazen.
- Kapitaal verschuift naar landen met stabieler beleid.
- Innovatieve technologieën (zoals nieuwe elektrolysers of geavanceerde warmtepompen) halen de markt niet op tijd.
Politieke slingerbewegingen maken de industrie nerveus
De KEV wijst ook op trage maatwerkafspraken en wisselende signalen over de COâ‚‚-heffing. Vanuit het perspectief van een industrieel bedrijf is dat funest:
- Je plant investeringen op een horizon van 10–20 jaar.
- Je wil weten: wat kost uitstoot over die periode ongeveer? Welke subsidies zijn er? Hoe stabiel is het beleid?
Die stabiliteit is er nu niet. En dat remt de verduurzaming van de industrie – juist de sector waar grote CO₂-winst te halen is met elektrificatie, waterstof en CCS.
Hier ligt een duidelijke kans voor AI-ondersteunde scenario-analyse: bedrijven kunnen met AI-modellen beter risico’s doorrekenen, beleidsscenario’s simuleren en investeringsbeslissingen versnellen. Maar dan moet het beleidskader wel een minimumniveau aan voorspelbaarheid bieden.
3. Energie-onafhankelijkheid: verduurzaming helpt, maar tempo is te laag
Ondanks alle zorgen is er ook goed nieuws: hernieuwbare energie maakt Nederland aantoonbaar minder afhankelijk van energie-import.
Van 80% import naar onder de 70%
Volgens de KEV 2025:
- Nu is bijna 80% van ons energiegebruik afhankelijk van import (gas, olie, kolen).
- In 2030 daalt dat naar onder de 70%, grotendeels door groei van zon en wind.
Dat brengt ons ongeveer terug naar het niveau van vóór de afbouw van de gaswinning in Groningen. Voor geopolitieke stabiliteit, betaalbaarheid en leveringszekerheid is dat belangrijk.
Maar door de stagnatie na 2030 vlakt deze daling weer af. Anders gezegd: zonder structureel hogere inzet op hernieuwbare energie blijft Nederland strategisch kwetsbaar voor prijsschokken en geopolitieke spanningen.
AI als versneller voor netoptimalisatie en inpassing hernieuwbaar
Hier komt de thematiek van deze blogserie in beeld. AI kan de ruimte voor hernieuwbare energie vergroten zonder overal extra infrastructuur bij te bouwen. Een paar concrete voorbeelden:
- Netoptimalisatie: AI-modellen voorspellen lokale piekbelasting en sturen flexibele assets (batterijen, warmtepompen, laadpalen) slim aan, zodat méér zon en wind op hetzelfde net passen.
- Vraagvoorspelling: nauwkeurige voorspelling van vraag en aanbod maakt het mogelijk om conventionele centrales minder vaak stand-by te houden.
- Virtuele energiecentrales (VPP’s): AI bundelt duizenden kleine installaties tot één stuurbare capaciteitseenheid die het net ondersteunt.
Hoe beter we het bestaande systeem gebruiken, hoe minder vaak “net vol”-meldingen de uitrol van wind en zon blokkeren. Dat is essentieel als het fysieke uitbreiden van het net door vergunningen, arbeidsmarktkrapte en materiaaltekorten stroperig gaat.
4. Energiebesparing: vergeten pijler met grote impact
De KEV 2025 is helder: zonder gerichte inzet op energiebesparing halen we de Europese doelen voor finaal energieverbruik waarschijnlijk niet.
Enkele punten uit de raming:
- Na jaren van daling is het energieverbruik door eindgebruikers in 2024 weer licht gestegen.
- In 2030 ligt het verbruik ongeveer op hetzelfde niveau als nu.
- Elektrificatie van woningen en mobiliteit bespaart wel energie, maar die winst wordt opgegeten door:
- Sterke groei van datacenters.
- Toename van kerosineverbruik voor luchtvaart.
- De kans om het Europese doel voor vermindering van finaal verbruik te halen ligt rond de 10%.
Dat is zonde, want energiebesparing is vaak de snelste en goedkoopste vorm van klimaatbeleid. Elke kWh die je niet hoeft op te wekken, lost tegelijk drie problemen op:
- Minder COâ‚‚-uitstoot.
- Minder netbelasting.
- Lagere energierekeningen voor huishoudens en bedrijven.
Hoe AI energiebesparing concreet kan ondersteunen
Energiebesparing klinkt abstract, maar wordt pas echt krachtig als je het koppelt aan data en slimme sturing. Daar is AI bijzonder goed in. Denk aan:
- Slimme gebouwsturing: algoritmen die op basis van weerdata, bezettingsgraad en energieprijzen verwarming, koeling en verlichting automatisch optimaliseren.
- Predictief onderhoud: AI signaleert wanneer installaties (pompen, ventilatie, compressoren) verslechteren en meer energie gaan verbruiken, zodat onderhoud op het juiste moment gebeurt.
- Persoonlijke besparingsadviezen: energiebedrijven kunnen met AI op basis van verbruiksprofielen gerichte tips en besparingspakketten aanbieden in plaats van generieke folders.
- Optimalisatie van datacenters: AI regelt koeling, workloadverdeling en hardwarebelasting zo dat energieverbruik per dataverwerkingseenheid daalt.
De rode draad: energiebesparing vraagt specifiek beleid Ă©n slimme technologie. Subsidies voor isolatie zijn nuttig, maar zonder data-gestuurde monitoring weten we niet of de beloofde besparing ook echt wordt gehaald. AI kan dat gat dichten.
5. Waar het wél goed gaat: Europees ESR-doel binnen bereik
Niet alles uit de KEV 2025 is somber. Op Ă©Ă©n punt ligt Nederland duidelijk op schema: het Europese emissiedoel onder de Effort Sharing Regulation (ESR) voor de sectoren gebouwde omgeving, mobiliteit en landbouw.
De cijfers:
- Het Nederlandse emissiebudget voor 2021–2030 is 829 megaton CO₂-equivalent.
- In de KEV-raming komt Nederland uit tussen 781 en 816 megaton.
De belangrijkste oorzaken:
- De tijdelijke emissiedaling door coronamaatregelen.
- De forse impact van hoge gasprijzen op verbruik.
Vanaf 2027 ligt de uitstoot volgens de raming weer net boven het ESR-emissiepad. Dus ook hier is geen tijd voor zelfgenoegzaamheid. Het voordeel: veel maatregelen die helpen om onder het ESR-budget te blijven – isolatie, warmtepompen, efficiëntere logistiek – zijn precies dezelfde stappen die we tóch moeten zetten richting 2050.
6. Wat nu nodig is: structureel beleid, digitale versnelling en focus
De KEV 2025 stuurt een duidelijke boodschap: losse maatregelen en incidenteel geld zijn niet genoeg meer. De horizon van 2030 is te dichtbij, de vertraging te groot.
Wat is er wél nodig?
-
Structureel, voorspelbaar beleid
- Langjarige budgetten voor SDE++ en andere steunregelingen.
- Heldere, stabiele COâ‚‚-prikkels, zodat de industrie durft te investeren.
- Snellere en beter voorspelbare vergunningprocedures.
-
Versnelling van netverzwaring Ă©n digitale flexibiliteit
- Fysiek net uitbreiden waar dat nodig is.
- Tegelijk vol inzetten op AI-gestuurde netoptimalisatie, flexibiliteit en vraagsturing.
-
Energiebesparing als volwaardige pijler
- Specifieke besparingsdoelen per sector.
- Verplichte monitoring voor grote verbruikers met digitale meet- en AI-analyse.
- Bespaarprogramma’s die comfort en kostenvoordeel combineren voor huishoudens.
-
Integrale inzet van AI in de energietransitie
- Vraagvoorspelling, onderhoudspredictie, handel op energiemarkten, flexibiliteitssturing, inpassing van hernieuwbaar – het kan allemaal slimmer.
- Overheden, netbeheerders en bedrijven die nu investeren in dataplatformen en AI-capaciteit, bouwen een voorsprong op die in 2030 en 2040 het verschil maakt.
De realiteit is hard: de 55% in 2030 is waarschijnlijk buiten bereik. Maar dat is geen excuus om te vertragen. Integendeel. Hoe later we serieuze stappen zetten, hoe scherper de bocht na 2030 moet worden – met meer kosten en meer frictie.
Wie nĂş inzet op stevig structureel beleid, slimme digitalisering en AI-toepassingen in netten, industrie en gebouwde omgeving, maakt de transitie na 2030 beheersbaar.
De vraag is niet alleen of Nederland het klimaatdoel van 2030 haalt, maar ook: hoeveel speling gunnen we onszelf voor 2050? De keuzes van de komende paar jaar bepalen dat antwoord.