Nederland gaat het 2030-klimaatdoel missen – tenzij AI helpt

Nederland mist het 2030-klimaatdoel – wat nu?

De kans dat Nederland in 2030 de wettelijke 55% CO₂-reductie haalt, is volgens de KEV 2025 minder dan 5%. We zitten op een bandbreedte van 47 tot net geen 55%. Dat is geen theoretisch probleem voor later; dit raakt investeringen, banen en energierekeningen van nu.

Toch is dit precies het moment waarop keuzes gemaakt worden voor de periode ná 2030. En daar wringt het: de makkelijkste maatregelen zijn grotendeels genomen, de horizon van 2030 komt keihard dichterbij en structureel beleid blijft achter. Terwijl we óók nog netten moeten uitbreiden, wind op zee moeten bouwen én bedrijven en huishoudens mee moeten krijgen.

In deze blog plaats ik de belangrijkste inzichten uit de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2025 in een bredere context én laat ik zien hoe AI in de Nederlandse energievoorziening kan helpen om uitstel, verspilling en onzekerheid te beperken.

---

1. Waar Nederland nu echt staat richting 2030

De kern: met het huidige, volledig uitgewerkte beleid halen we de wettelijke 55% emissiereductie in 2030 vrijwel zeker niet.

• Basispad (beleid per 01-01): 45–53% reductie t.o.v. 1990
• Met aanvullend doorrekenbaar beleid: 47–net geen 55%
• Kans op halen doel: < 5%

Daarbovenop ligt Nederland ook niet op koers voor belangrijke Europese doelen rond hernieuwbare energie en energieverbruik.

Waarom dat probleem groter is dan één gemist doel

Dit 55%-doel is niet zomaar een politiek streefcijfer. Het is onderdeel van het pad naar klimaatneutraliteit in 2050. Als we in 2030 tekortschieten, moet:

• Ofwel de reductie ná 2030 veel sneller gaan,
• Ofwel de totale emissies over de periode 2030–2050 forser omlaag dan nodig was als we 2030 wél hadden gehaald.

Het PBL rekent voor:

• Voor 50% zeker het 2030-doel halen: 13 megaton extra reductie nodig
• Voor 95% zekerheid: 22 megaton extra reductie nodig

Aanvullend beleid dat op 01-05 nog niet was uitgewerkt, kan 4 megaton invullen. Het resterende gat blijft dus aanzienlijk.

Dit betekent: hoe langer we wachten met stevig, structureel beleid, hoe groter én duurder de opgave wordt. Uitstel is geen neutrale keuze, maar een versnellingsboete die later betaald moet worden.

---

2. Wind op zee, SDE++ en de rem op verduurzaming

De uitrol van grootschalige verduurzaming begint te haperen op precies de plekken waar we het hardst groei nodig hebben.

Wind op zee: het werkpaard dat begint te hikken

Wind op zee was jarenlang het werkpaard van de energietransitie. Maar de KEV 2025 laat zien dat de geplande groei richting 2030 stevig is afgeroomd:

• Nu op zee geïnstalleerd: ±5 GW
• KEV 2024 verwachting voor 2030: 12 GW
• Huidige raming 2030: 10 GW
• Daarbovenop is in augustus een vergunning aangepast, waardoor nóg 1 GW wegvalt vóór 2030 (nog niet in de KEV verwerkt)

Gevolg:

• Aandeel hernieuwbare elektriciteit in 2030: ongeveer 60%
• Eerdere verwachtingen: 70% (KEV 2024) en 85% (KEV 2022)

Voor 2040 is de ambitie voor wind op zee recent verlaagd van 50 GW naar 30–40 GW. Dat slaat een serieus gat in het groeipad richting 2050.

SDE++ onder druk: minder zekerheid voor investeerders

Tegelijkertijd wordt de SDE++-regeling, hét centrale instrument om duurzame energie en industriële verduurzaming te ondersteunen, financieel uitgekleed:

• Jaarlijks is 1 miljard euro structureel geschrapt uit de prijsrisicobuffer
• Zonder extra middelen kan de SDE++ naar verwachting vanaf 2027 niet meer worden opengesteld

Vanwege doorlooptijden zie je de effecten vooral na 2030, maar dat maakt het niet minder ernstig. Bedrijven maken nu investeringsbeslissingen voor de periode 2030–2040. Zicht op langjarige regeling = cruciaal. Onzekerheid = uitstel.

Politieke draaiingen rond CO₂-heffing

Maatwerkafspraken met grote industriële uitstoters komen langzaam van de grond. Ondertussen veranderen de contouren van de CO₂-heffing te vaak en te grillig. Dat vertaalt zich direct in:

• Minder investeringen in schone technieken
• Meer focus op korte termijn kostenbesparing
• Risico dat productie verschuift naar het buitenland (carbon leakage)

Hier speelt AI een rol: bedrijven die nú serieus werk maken van data-gedreven besluitvorming rond energiegebruik, productieplanning en CO₂-kosten, kunnen ondanks beleidsruis toch slimmer sturen. Denk aan AI-modellen die continu berekenen:

• Wat is het optimale productieprofiel bij wisselende stroomprijzen en CO₂-kosten?
• Wanneer loont het om installaties tijdelijk af te schalen of op te schalen?
• Welke investeringsopties hebben de hoogste CO₂-reductie per euro, gegeven de verwachte beleidsbandbreedten?

Wie dat niet doet, stuurt in feite op onderbuikgevoel, in een markt die steeds sneller verandert.

---

3. Energie-onafhankelijkheid en de vergeten kracht van besparing

Ondanks alle tegenvallers is er één lichtpunt: hernieuwbare energie verkleint de energie-afhankelijkheid van Nederland.

Minder afhankelijk van energie-import – maar nog lang niet veilig

Nu komt bijna 80% van ons energiegebruik uit het buitenland. Dankzij groei van hernieuwbaar daalt dat in 2030 naar onder de 70% – vergelijkbaar met de tijd vóór de afbouw van de Groningse gaswinning.

Toch blijft er een probleem:

• Aandeel hernieuwbare energie in totale energievoorziening in 2030: 29–36%
• Doel: 39%

We halen het Europese doel dus niet. En na 2030 remt de stagnatie in verduurzaming óók de verdere daling van importafhankelijkheid. In een geopolitiek onrustige wereld is dat ronduit onverstandig.

Energiebesparing: het ondergeschoven kindje

De KEV laat zien dat het eindverbruik van energie na jaren van daling in 2024 weer licht is gestegen. De verwachting voor 2030: ongeveer hetzelfde niveau als nu.

Wat gebeurt hier?

• Besparing door elektrificatie in woningen en mobiliteit (warmtepompen, EV’s)
• Maar ook: hogere stroomvraag door datacenters en luchtvaart (kerosine)

In het basispad is de kans dat het Europese doel voor vermindering van finaal energieverbruik wordt gehaald slechts ongeveer 10%.

Ik vind dit misschien wel de grootste gemiste kans. Energiebesparing is namelijk de goedkoopste manier om:

• CO₂-uitstoot terug te brengen
• Energie-import te verlagen
• Rekeningen voor huishoudens en bedrijven te verlagen

En juist hier kan AI in de Nederlandse energievoorziening extreem veel waarde toevoegen.

Hoe AI energiebesparing concreet versnelt

Een paar heel praktische voorbeelden, die nu al in Nederland worden toegepast of getest:

1. Slimme gebouwsturing
   AI-modellen voorspellen warmtevraag op basis van weer, gebruikspatronen en energieprijzen. Daarmee kun je:

   • Verwarming en koeling preciezer afstemmen op gebruik
   • Piekvraag verlagen en onnodige draaiuren van installaties voorkomen

2. Predictive maintenance in industrie
   AI signaleert vroegtijdig afwijkingen in motoren, compressoren, ovens. Resultaat:

   • Minder stilstand, maar óók minder overdimensionering en veiligheidsmarges in verbruik
   • Tot wel 10–20% energiebesparing op specifieke processen volgens praktijkcases

3. Slimme laad- en productieprofielen
   In combinatie met dynamische energietarieven kan AI sturen op het goedkoopste én schoonste uur:

   • EV’s laden als er veel zon of wind is
   • Productie verschuiven naar uren met lage CO₂-intensiteit van het net

4. Datacenter-optimalisatie
   Datacenters zijn een groeiend probleem in de KEV. AI kan:

   • Koelstrategieën optimaliseren (temperatuur, luchtstromen)
   • Workloads verplaatsen naar momenten en locaties met lage CO₂-intensiteit

Wie energiebesparing serieus neemt, kan met AI relatief snel resultaat boeken, zonder te hoeven wachten op nieuwe windparken of extra SDE++-budget.

---

4. Europese doelen: ESR wordt gehaald, maar dat maskeert risico’s

Op papier gaat het op één punt wél goed: het Europese emissiedoel onder de Effort Sharing Regulation (ESR) voor gebouwde omgeving, mobiliteit en landbouw.

• Doel: 48% minder emissie in 2030 dan in 2005 in deze sectoren
• Emissiebudget 2021–2030: 829 megaton
• Verwachte emissie 2021–2030: 781–816 megaton

Nederland blijft dus ruim binnen het ESR-budget. Maar er zit een addertje onder het gras:

• De snelle en tijdelijke emissiedaling door corona en hoge gasprijzen drukt de cijfers flink omlaag
• Vanaf 2027 ligt de uitstoot in de ESR-sectoren weer iets boven het ESR-emissiepad

Met andere woorden: op papier netjes binnen de Europese afspraken, maar structureel niet stabiel.

Hier kan AI helpen om die tijdelijke winst om te zetten in blijvende winst:

• Mobiliteit: AI-gestuurde verkeersmanagementsystemen verminderen filekilometers en brandstofverbruik
• Gebouwde omgeving: wijkgerichte warmtescenario’s doorrekenen met AI om de beste mix van warmtenetten, all-electric en hybride oplossingen te kiezen
• Landbouw: AI voor precisielandbouw, optimalisatie van mest- en kunstmestgebruik en kassturing

Hoe beter we de beschikbare data benutten, hoe preciezer beleid en investeringen kunnen worden gericht op échte reductie in plaats van toevallige meevallers.

---

5. Wat er nu nodig is: structureel beleid + slimme technologie

De KEV 2025 is een glasheldere reality check: zonder stevig, structureel extra beleid haalt Nederland de klimaatdoelen niet. Punt.

Maar er is wél een uitweg die minder draait om pijnlijke ad-hocmaatregelen en meer om slim organiseren.

Drie strategische keuzes waar ik wél vertrouwen in heb

1. Verduidelijk langjarig beleid en prijsprikkels

   • Leg een stabiel pad vast voor CO₂-beprijzing tot minimaal 2040
   • Zorg dat SDE++-achtige instrumenten minimaal 10 jaar vooruit duidelijk zijn
   • Voorkom jaarlijkse beleidsbochten die investeerders wegjagen

2. Maak energiebesparing expliciet hoofdbeleid

   • Verplicht actieve energiesturing in grote gebouwen en industriële sites
   • Stimuleer slimme meters 2.0 met echte flexibiliteitsfuncties
   • Koppel subsidies aan meetbare energiebesparing, niet alleen aan techniek

3. Zet AI bewust in als versneller van de energietransitie
   In de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” laten we zien hoe dat er in de praktijk uitziet:

   • Netbeheerders die met AI congestiemanagement doen i.p.v. alleen netverzwaring
   • Energiebedrijven die met AI vraagvoorspelling verbeteren en flexcontracten slimmer inrichten
   • Industrie en datacenters die via AI hun energie-intensiteit per product structureel omlaag brengen

De realiteit? De 55% in 2030 wordt een enorme uitdaging. Maar de manier waarop we nu reageren, bepaalt of we daarna voorgoed achter de feiten aanlopen of juist een voorsprong opbouwen.

Wie vandaag begint met datagedreven energie- en klimaatbeslissingen – en AI niet ziet als hype, maar als praktisch gereedschap – heeft straks minder last van tegenvallers in beleid, infrastructuur of prijzen.

De vraag is dus niet alleen: halen we 55% in 2030?
De echte vraag is: bouwen we nu het systeem dat na 2030 wél robuust richting klimaatneutraliteit kan doorgroeien?