KEV 2024 laat zien dat Nederland zijn klimaatdoelen zonder slimmer energiesysteem niet haalt. Dit artikel verbindt de KEV met concrete AI-kansen in energie.
Waarom de KEV 2024 nu extra spannend is
De kans dat Nederland het klimaatdoel voor 2030 haalt, wordt door het PBL zelf „heel erg klein” genoemd. Tegelijk stroomt het elektriciteitsnet vol met zon, wind, laadpalen én warmtepompen. En ondertussen verwachten we dat het licht altijd blijft branden.
De Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2024 is de thermometer die laat zien of het Nederlandse klimaat- en energiebeleid hiertegen bestand is. In de recente PBL-podcast over de KEV 2024 gaan projectleider Pieter Hammingh en plaatsvervangend projectleider Martijn van Sebille in op de belangrijkste boodschappen. Wat je in die podcast minder expliciet hoort, maar wél cruciaal is voor de komende jaren: zonder slimme inzet van AI in de Nederlandse energievoorziening gaan we zowel betrouwbaarheid als klimaatdoelen niet halen.
In deze blog plaats ik de KEV 2024 in het bredere kader van AI voor de Nederlandse energietransitie. Wat zegt de KEV over beleid, leveringszekerheid en tempo? En waar liggen de concrete aanknopingspunten voor netbeheerders, energiebedrijven, industrie en gemeenten om AI gericht in te zetten?
Wat is de kernboodschap van de KEV 2024?
De KEV 2024 laat in één zin zien waar we staan: Nederland beweegt de goede kant op, maar te langzaam en te ongecoördineerd.
De belangrijkste lijnen uit de verkenning:
- De uitstoot van broeikasgassen daalt, maar niet snel genoeg om het 55%–60% reductiedoel in 2030 betrouwbaar te halen.
- De elektriciteitssector verduurzaamt relatief snel, met veel zon en wind, maar andere sectoren blijven achter (industrie, mobiliteit, gebouwde omgeving, landbouw).
- De druk op het elektriciteitsnet en op leveringszekerheid neemt scherp toe: meer pieken, meer fluctuaties, meer afhankelijkheid van weersafhankelijke bronnen.
- Er is stevig, structureel extra beleid nodig om de doelen te halen – losse maatregelen zijn niet meer genoeg.
Dit alles raakt direct aan het thema van deze blogreeks: als beleid ambitieuzer en complexer wordt, heb je betere informatie, verfijnde modellen en slimme besturing nodig. Daar komt AI om de hoek kijken.
De realiteit? Zonder slimmere sturing van vraag en aanbod gaat de combinatie van netcongestie, elektrificatie en klimaatdoelen vastlopen.
Leveringszekerheid: van randvoorwaarde naar hoofdonderwerp
De PBL-podcast benoemt expliciet dat leveringszekerheid een steeds prominentere plek krijgt in de KEV. Dat is geen detail; het is een trendbreuk.
Waarom levert zekerheid nu centraal staat
Er spelen tegelijk drie bewegingen:
-
Elektrificatie versnelt
Warmtepompen, elektrische auto’s, elektrische boilers in de industrie – ze komen er sneller bij dan waar het net oorspronkelijk op is ontworpen. -
Meer hernieuwbare, variabele bronnen
Zon en wind zijn schoon, maar niet stuurbaar. Dat maakt het energiesysteem gevoeliger voor schommelingen. -
Netcongestie wordt structureel
Aansluitingen moeten wachten, teruglevering wordt beperkt, regionale plannen schuiven op. Dit is niet tijdelijk, maar een symptoom van een systeem dat slimmer moet.
In de KEV wordt dat zichtbaar in scenario’s rond piekbelasting, reservevermogen en importafhankelijkheid. Waar de verkenning eerder vooral keek naar hoeveel duurzame energie we hebben, verschuift de vraag steeds meer naar wanneer en waar die energie beschikbaar is.
Wat AI hier concreet kan doen
AI kan leveringszekerheid ondersteunen op manieren die traditionele planning nooit op tijd gaat bijbenen:
- Vraagvoorspelling per wijk of aansluiting op basis van historisch verbruik, weersdata en gedragspatronen.
- Realtime congestiemanagement: algoritmes die bepalen welke laadpalen, warmtepompen of batterijen tijdelijk knijpen of juist opschalen.
- Slimme inzet van flexibiliteit: industriële processen, opslag en EV-vloten aansturen zodat ze draaien als er veel zon en wind is.
Voor netbeheerders en energieleveranciers is de boodschap uit de KEV helder: als leveringszekerheid een prominente plek krijgt, moet AI net zo prominent in de operationele strategie staan.
Hoe de KEV 2024 beleid, data en modellen koppelt
De KEV is meer dan een dik rapport; het is een rekeninstrumentarium waarmee beleid wordt doorgerekend. Dat instrumentarium lijkt inhoudelijk misschien ver van AI-toepassingen te staan, maar in de praktijk liggen ze dicht bij elkaar.
KEV-modellen en AI: familie in hetzelfde datalandschap
PBL gebruikt voor de KEV geavanceerde modellen om emissies, energieverbruik en -productie te voorspellen. Denk aan:
- Energiesysteemmodellen die bepalen welke centrales draaien.
- Sectormodellen voor industrie, mobiliteit en landbouw.
- Scenario’s voor economische groei en technologisch tempo.
AI-modellen voor de energietransitie werken met een vergelijkbare basis:
- Historische en realtime meetdata (smart meters, sensoren, SCADA-systemen).
- Weersvoorspellingen en productieprofielen van zon- en windparken.
- Informatie over gedrag en gebruikspatronen (bijv. laadtijden van EV’s).
Het verschil is vooral:
- KEV-modellen beantwoorden de vraag: „Waar staan we in 2030/2050 onder bepaald beleid?”
- AI-modellen beantwoorden: „Welke knop moet ik nu, of binnen de komende 15 minuten, verdraaien?”
Samen vormen ze de brug tussen strategie (beleid en lange termijn) en operatie (realtime sturen).
Wat organisaties van de KEV-logica kunnen leren
Wie de aanpak van de KEV vertaalt naar de praktijk, krijgt een soort stappenplan voor AI in de energietransitie:
- Begin bij beleid en doelen
Formuleer helder: wil je congestie verminderen, COâ‚‚ per product verlagen, of flexibiliteit vergroten?
-
Breng je datalandschap in kaart
Welke meetpunten heb je? Wat registreert het net? Welke systemen praten nu nog niet met elkaar? -
Maak scenario’s, niet één plan
Net als de KEV werk je met meerdere toekomsten: hoge elektrificatie, lage elektrificatie, snel of traag beleid. -
Koppel scenario’s aan AI-pilots
Test algoritmes in „mini-KEV’s” op een fabrieksterrein, bedrijventerrein of woonwijk.
Wie deze logica overneemt, voorkomt dat AI een speeltje blijft en maakt het onderdeel van de structurele route naar de klimaatdoelen.
Waar de KEV 2024 de grootste kansen voor AI verraadt
Ook al noemt de podcast AI niet centraal, tussen de regels door zie je precies waar slimme algoritmes impact kunnen hebben.
1. Netoptimalisatie en congestiemanagement
De KEV toont een groeiende kloof tussen elektrificatie-ambities en fysieke netcapaciteit. AI kan helpen die kloof tijdelijk te overbruggen.
Mogelijke toepassingen:
- Dynamische netcapaciteit: AI bepaalt per kwartier hoeveel er veilig kan worden ingevoed of afgenomen.
- Voorspellend onderhoud bij stations en kabels, zodat storingen en uitval worden voorkomen en marges omlaag kunnen.
- Slimme allocatie van aansluitingen: op basis van scenario’s toewijzen welke projecten waar voorrang krijgen.
2. Vraagvoorspelling en flexibiliteit in de gebouwde omgeving
De KEV laat zien dat de gebouwde omgeving achterloopt op de doelen, terwijl warmtepompen en isolatie juist enorm potentieel hebben.
AI kan hier onder meer:
- Warmtevraag per buurt voorspellen, zodat warmtenetten en bronnen efficiënter worden ontworpen en bedreven.
- Slimme sturing van warmtepompen: voorverwarmen bij veel zon of wind, verbruik beperken bij netspanning.
- Bewonersgedrag analyseren (geanonimiseerd) om realistische besparingsprogramma’s en tariefstructuren te ontwerpen.
3. Industriële verduurzaming en procesoptimalisatie
In de industrie is de boodschap van de KEV al jaren dezelfde: potentieel is er, maar de uitvoering blijft achter.
AI-technieken kunnen onder meer helpen om:
- Procesenergie in realtime te optimaliseren op basis van actuele stroomprijzen en COâ‚‚-intensiteit van het net.
- Emissie-intensieve stappen in de keten te identificeren en te voorspellen waar extra maatregelen het meeste effect hebben.
- Elektrificatie en waterstofinzet slimmer te plannen in samenhang met netcapaciteit en productiecycli.
Wie de KEV-analyses naast zijn eigen bedrijfsdata legt, ziet vaak verrassend snel waar de „laaghangende AI-fruit” hangt.
Hebben andere landen ook een KEV – en wat kunnen we daarvan leren?
In de PBL-podcast komt de vraag langs of andere landen ook zo’n instrument hebben als de KEV. Het antwoord is: ja én nee.
- Veel landen kennen emissieramingen en energieverkenningen.
- Niet veel landen hebben een jaarlijkse, wettelijk verankerde verkenning die zo direct is gekoppeld aan het nationale klimaatbeleid als Nederland.
Voor de Nederlandse AI- en energiesector biedt dat een kans:
- We hebben een relatief transparante datagedreven basis (via PBL, CBS, RVO, netbeheerders).
- Dat maakt Nederland een uitstekende proeftuin voor AI-oplossingen die later ook in andere landen toepasbaar zijn.
Wie nu AI-oplossingen ontwikkelt voor netoptimalisatie, vraagsturing of energieplanning, kan ze spiegelen aan de KEV-scenario’s. Daarmee wordt het eenvoudiger om aan te tonen: „Als je dit algoritme opschaalt, schuift de nationale uitstootcurve zóveel naar beneden.”
Hoe je als organisatie praktisch aan de slag gaat
De KEV 2024 zegt impliciet tegen organisaties: wachten op nieuw beleid is geen strategie meer. De ruimte om versneld bij te sturen ligt juist bij bedrijven, netbeheerders, gemeenten en energiecoöperaties.
Een praktische route om AI aan je eigen klimaat- en energiedoelen te koppelen:
-
Leg je eigen doelen naast de KEV-doelen
Hoeveel wil of moet jouw organisatie reduceren richting 2030? Waar wijkt je tempo af van het landelijke pad? -
Identificeer je grootste knelpunt in energie
- Netcongestie?
- Onzekerheid over energiekosten?
- Onbetrouwbare processen door schommelende aanvoer?
-
Koppel daar Ă©Ă©n duidelijke AI-usecase aan
Bijvoorbeeld: vraagvoorspelling, voorspellend onderhoud, dynamic pricing, slimme laadinfrastructuur. -
Begin klein, maar wel met echte data
Een pilot op Ă©Ă©n locatie, Ă©Ă©n wijk of Ă©Ă©n productielijn levert sneller leerervaring op dan een abstract stappenplan. -
Kijk terug naar de KEV
Gebruik de KEV als referentie: draagt je pilot zichtbaar bij aan de structurele verandering die nodig is? Zo ja, dan heb je een goede businesscase om intern op te schalen.
Waarom KEV 2024 en AI onlosmakelijk bij elkaar horen
De KEV 2024 maakt pijnlijk duidelijk dat „meer van hetzelfde” beleid niet genoeg is. Er is extra, langdurig beleid nodig én een veel slimmer energiesysteem. AI is geen luxe-accessoire daarbij, maar een randvoorwaarde om dat systeem bestuurbaar, betaalbaar en betrouwbaar te houden.
Voor iedereen die met de Nederlandse energietransitie bezig is – van netbeheerder tot gemeente en van industrie tot softwarebedrijf – is dit het moment om twee werelden actief te verbinden:
- De wereld van beleidsverkenningen en nationale scenario’s zoals de KEV.
- De wereld van concrete AI-oplossingen voor netoptimalisatie, vraagvoorspelling, onderhoud en flexibiliteit.
Wie die koppeling nu legt, loopt niet alleen voorop in Nederland, maar bouwt ook oplossingen die internationaal relevant zijn. De volgende KEV zal laten zien welke keuzes er echt toe deden.