KEV 2024 laat zien dat Nederland achterloopt op de klimaatdoelen. Ontdek hoe je KEV‑inzichten koppelt aan concrete AI‑toepassingen in de energietransitie.
Waarom de KEV 2024 nu zĂł belangrijk is
De kans dat Nederland het klimaatdoel voor 2030 haalt, wordt door het PBL inmiddels als “heel erg klein” ingeschat. Tegelijkertijd groeit ons elektriciteitsverbruik door datacenters, warmtepompen, elektrische auto’s en nieuwe industrie sneller dan veel netbeheerders ooit hadden verwacht. De druk op de energie-infrastructuur is dus maximaal.
De Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2024 is de officiële thermometer van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid. In de PBL‑podcast over de KEV 2024 leggen projectleider Pieter Hammingh en plaatsvervangend projectleider Martijn van Sebille uit wat de nieuwste inzichten zijn. In dit artikel vertalen we die lijn naar een praktische vraag: wat betekent de KEV 2024 voor de Nederlandse energietransitie – en welke rol kan AI daarin spelen?
Dit stuk hoort bij de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie”. Waar de podcast vooral uitlegt wat de KEV laat zien, kijken we hier naar wat je ermee kunt als overheid, netbeheerder, energiebedrijf, corporatie of industriële verbruiker.
Wat is de kernboodschap van de KEV 2024?
De KEV 2024 laat in Ă©Ă©n zin het volgende zien: met het huidige en voorgenomen beleid ligt Nederland achter op het pad naar de klimaatdoelen, en zijn extra, structurele maatregelen nodig.
In de afgelopen jaren zijn er wel degelijk grote stappen gezet:
- Snelle groei van wind op zee en zon-PV
- Sterke toename van elektrische auto’s
- Warmtepompen die voor een groot deel van de eengezinswoningen al financieel aantrekkelijk zijn
- Meer aandacht voor het koolstofbudget en eerlijke verdeling daarvan
Maar de KEV 2024 laat ook scherp zien waar het wringt:
- De COâ‚‚-reductie in de industrie blijft achter
- De gebouwde omgeving gaat langzamer aardgasvrij dan gepland
- De leveringszekerheid van elektriciteit wordt kritischer door extreme pieken en meer weersafhankelijke opwek
- Netcongestie beperkt de ruimte voor nieuwe duurzame projecten
De conclusie is stevig: zonder extra beleid Ă©n slimmer gebruik van technologie, inclusief kunstmatige intelligentie (AI), halen we de klimaatdoelen niet.
Onder de motorkap van de KEV: data, modellen en onzekerheden
De KEV is géén glazen bol, maar een scenario-analyse op basis van modellen en enorme hoeveelheden data. Daar zit precies de link met AI.
Hoe de KEV naar de toekomst kijkt
De PBL‑onderzoekers combineren o.a.:
- Beleidsmaatregelen (bestaand en voorgenomen)
- Verwachte economische groei
- Demografische ontwikkelingen
- Technologische trends (bijvoorbeeld warmtepompen, waterstof, CCS)
- Energieprijzen en brandstofmix
Met energiemodellen wordt vervolgens berekend:
- Hoeveel energie we in 2030, 2035, 2050 gebruiken
- Welke bronnen die energie leveren (fossiel vs. hernieuwbaar)
- Hoeveel broeikasgas daarbij vrijkomt
- Wat dat betekent voor het koolstofbudget dat nog rest
Hier zie je meteen waarom AI zo relevant is. De energiewereld wordt te complex om met spreadsheets te sturen. We hebben slimmere manieren nodig om patronen te herkennen, vraag te voorspellen en scenario’s door te rekenen.
Waar de onzekerheid zit – en waar AI kan helpen
De grootste onzekerheden in de KEV liggen bij:
- Snelheid van implementatie van beleid (wetgeving, vergunningen, uitvoering)
- Tempo waarin bedrijven en huishoudens daadwerkelijk investeren
- Technologische doorbraken en prijsontwikkelingen
- Weersafhankelijke opwek (zon, wind) en bijbehorende flexibiliteit
AI kan precies in deze zones waarde toevoegen:
- Beter voorspellen van energievraag per wijk, bedrijfstak of netvlak
- Sneller doorrekenen van beleidsvarianten en infrastructuurscenario’s
- Dynamic forecasting van zon- en windproductie op kwartierbasis
- Slimmer omgaan met onzekerheidsmarges, in plaats van één “gemiddeld scenario”
Kort gezegd: de KEV schetst de route, AI zorgt dat we er niet met een blinddoek op overheen rijden.
Leveringszekerheid en netcongestie: van hoofdpijndossier naar AI‑vraagstuk
In de podcast komt een belangrijke vraag terug: krijgt leveringszekerheid een prominentere plek in de KEV? Het antwoord is ja – en terecht.
Waarom leveringszekerheid scherper in beeld komt
Met meer zon en wind wordt het systeem
- goedkoper op jaarbasis,
- maar grilliger op uurbasis.
We krijgen meer situaties waarin:
- op een zonnige lentedag het net volloopt met goedkope stroom
- op een windstille, koude winteravond alle flexbronnen nodig zijn om het licht aan te houden
Netcongestie is het zichtbare symptoom:
- Projecten kunnen niet aansluiten
- Bedrijven krijgen geen extra vermogen
- Gemeenten kunnen woningbouw en bedrijventerreinen minder makkelijk realiseren
De KEV 2024 maakt duidelijk: de energietransitie is niet alleen een opgave van meer duurzaam vermogen, maar vooral van slim systeemontwerp.
Hoe AI hier concreet het verschil maakt
AI is inmiddels onmisbaar bij vraagvoorspelling en netoptimalisatie. Een paar Nederlandse voorbeelden die ik in de praktijk zie werken:
-
Vraagvoorspelling per transformatorstation
Netbeheerders gebruiken machine‑learningmodellen om per station het verwachte belastingprofiel te voorspellen – inclusief onzekerheidsbanden. Dat maakt:- betere investeringsbeslissingen mogelijk
- gerichte congestiemanagement‑contracten met grote gebruikers eenvoudiger
-
Slimme sturing van flexibele assets
Warmtepompen, laadpalen, batterijen en industriële processen worden in toenemende mate gestuurd via AI‑algoritmen die continu balanceren tussen:- comfort/productie
- energieprijs
- netcapaciteit
-
Onderhoudspredictie van kritieke netcomponenten
Met AI‑gestuurde predictive maintenance kunnen kabels, transformatoren en schakelinstallaties op basis van sensordata en storingshistorie worden beoordeeld. Dat verkleint de kans dat iets uitvalt op een piekmoment.
De rode lijn: waar de KEV de grote lijnen van leveringszekerheid beschrijft, zorgen AI‑toepassingen dat we die leveringszekerheid op straatniveau en op uurbasis kunnen waarmaken.
Wat betekent de KEV 2024 voor jouw organisatie?
De KEV is geen studeerkamerwerk; het is een beslisinstrument. De koppeling met AI maakt hem nĂłg praktischer. Een paar concrete invalshoeken per type speler.
Voor gemeenten en provincies
Voor overheden is de KEV 2024 een realiteitscheck:
- De tijd van vrijblijvende proeftuinen is voorbij
- Structuurvisies, RES’en en warmteplannen moeten nu aansluiten op harde net‑ en klimaatrealiteit
Wat je vandaag al kunt doen met KEV + AI:
- Scenario’s op wijkniveau laten doorrekenen (aardgasvrij, warmtenetten, all‑electric) met lokale data
- AI gebruiken om energiearmoede en kwetsbare doelgroepen in kaart te brengen en subsidies gericht in te zetten
- In vergunningprocedures vroegtijdig toetsen of er netruimte en flexibiliteit is voor nieuwe projecten
Voor netbeheerders
De KEV 2024 onderstreept dat het net de bottleneck is van de energietransitie. De combinatie KEV + AI ondersteunt:
- Langetermijn‑planningen afstemmen op KEV‑scenario’s (bijvoorbeeld groei warmtepompen, EV’s, elektrificatie industrie)
- Met AI‑modellen per regio bepalen waar congestie het eerst oploopt – en waar juist ruimte is
- Strategisch bepalen waar je inzet op netverzwaring en waar op flexibiliteit (batterijen, vraagsturing, contracten)
Wie dit goed organiseert, kan investeringen met tientallen procenten efficiënter inzetten.
Voor energiebedrijven en aggregators
Commerciële partijen in de energiemarkt kunnen de KEV 2024 gebruiken als marktkompas:
- Waar groeit de vraag naar flexibiliteit het hardst?
- In welke sectoren is elektrificatie onvermijdelijk?
- Waar liggen kansen voor virtuele energiecentrales (VPP’s) met AI‑gestuurde sturing?
AI helpt hier om:
- dynamische prijsmodellen te maken
- portefeuilles van duizenden assets te optimaliseren
- risico’s op onbalanskosten te beperken
Voor industrie en grootzakelijke verbruikers
De boodschap van de KEV is helder: wie wacht, betaalt straks de hoofdprijs. Emissie- en energiebeleid wordt strenger, niet milder.
Praktische stappen:
- AI‑gebaseerde energiemonitoring inzetten om verbruik per lijn, machine of proces real‑time te volgen
- Met scenario‑tools inschatten wat elektrificatie, waterstof of flexibiliteitscontracten financieel doen tot 2030 en 2040
- Onderzoeken hoe eigen opwek, opslag en vraagsturing bijdragen aan lagere kosten Ă©n betere leveringszekerheid
De KEV als dataplatform voor AI‑toepassingen
Eén aspect wordt vaak onderschat: de KEV is ook een rijk datapakket. Voor AI‑toepassingen in de Nederlandse energietransitie is dat goud waard.
Welke data uit de KEV relevant zijn voor AI
Uit KEV‑rapporten en bijlagen kun je o.a. halen:
- Historische emissies per sector
- Energieverbruik per sector en brandstofsoort
- Verwachte penetratie van warmtepompen, EV’s, zonnepanelen
- Scenario’s voor elektriciteitsproductie, vraag en import/export
Als je deze datasets combineert met eigen meetdata (bijvoorbeeld uit SCADA‑systemen, slimme meters, BMS‑systemen) ontstaan krachtige AI‑modellen die:
- realistischer zijn (ze passen binnen nationale scenario’s)
- beter vergelijkbaar zijn tussen regio’s en partijen
- makkelijker te communiceren zijn richting bestuurders en toezichthouders
Van KEV‑scenario naar concreet AI‑project
Een werkbare aanpak die ik vaak zie werken:
- Kies een KEV‑scenario dat het dichtst bij jullie context ligt
- Vertaal de nationale aannames naar je eigen regio, sector of assetbase
- Verrijk dit met eigen operationele data (kwartierwaarden, storingen, onderhoud, weersdata)
- Bouw een AI‑model dat minimaal één van de volgende vragen beantwoordt:
- Hoe ziet onze vraag/last er uit in 2030 op uurbasis?
- Waar loopt ons net (of onze aansluiting) als eerste vast?
- Waar zit de meeste winst in flexibiliteit of efficiëntie?
- Leg de uitkomsten naast de KEV en toets of ze consistent zijn; zo niet, begrijp waarom
Zo wordt de KEV 2024 geen pdf in een la, maar een startpunt voor datagedreven besluitvorming.
Vooruitkijken: van KEV 2024 naar een AI‑gestuurde energietransitie
De PBL‑podcast over de KEV 2024 laat zien hoe complex het speelveld is. De boodschap ná het luisteren is wat mij betreft glashelder:
"Meer van hetzelfde gaat de klimaatdoelen niet opleveren. We hebben Ă©n extra beleid nodig Ă©n een slimmer energiesysteem."
AI is daarbij geen luxe, maar een randvoorwaarde. Zonder slimme voorspelmodellen, optimalisatie‑algoritmen en voorspellend onderhoud lopen we onnodig tegen grenzen van het net, hogere kosten en grotere risico’s op storingen aan.
Voor iedereen die werkt aan de Nederlandse energietransitie – van gemeente tot industrie, van netbeheerder tot start‑up – is dit hét moment om drie dingen te doen:
- Lees de rode lijnen van de KEV 2024 – begrijp het nationale speelveld.
- Breng je eigen data op orde – zonder goede data geen zinvolle AI.
- Koppel KEV‑scenario’s aan concrete AI‑cases – vraagvoorspelling, netoptimalisatie, onderhoudspredictie, flex‑sturing.
De energietransitie wordt in 2030 afgerekend op cijfers, niet op intenties. Wie nu slim met KEV‑inzichten en AI aan de slag gaat, bouwt niet alleen aan klimaatdoelen, maar ook aan concurrentiekracht en leveringszekerheid.
Wil je verder met KEV + AI?
Werk je bij een gemeente, netbeheerder, energiebedrijf of industriële verbruiker en wil je KEV‑scenario’s vertalen naar concrete AI‑toepassingen in jouw organisatie? Dan is dit hét moment om een pilot op te zetten rond vraagvoorspelling, netoptimalisatie of onderhoudspredictie.
De combinatie van KEV 2024 als strategisch kompas en AI als operationele motor maakt de Nederlandse energietransitie niet alleen schoner, maar ook slimmer.