Interoperabele HEMS: sleutel tot een slim en flexibel huis

Waarom interoperabiliteit in Home Energy Management nú urgent is

In sommige Nederlandse wijken is de ruimte op het stroomnet al volledig opgesoupeerd, terwijl het aantal warmtepompen, elektrische auto’s en zonnepanelen elk jaar met dubbele cijfers groeit. Netbeheerders spreken van netcongestie; bewoners merken het in wachttijden voor een zwaardere aansluiting of terugleverbeperkingen.

De reality check: zolang deze apparaten niet goed met elkaar én met het net kunnen communiceren, benutten we maar een deel van de flexibiliteit die in onze woningen zit. Dat remt de energietransitie én maakt stroom voor iedereen duurder dan nodig.

Daarom is de nieuwe aanbesteding van ElaadNL en het Flexiblepower Alliance Network (FAN) voor open source interoperabiliteit in Home Energy Management Systems (HEMS) zo belangrijk. Dit is geen technisch hobbyproject, maar een noodzakelijke bouwsteen voor een slim, betaalbaar en AI-gestuurd energiesysteem in Nederland.

In deze blog leg ik uit:

• wat interoperabele HEMS precies oplossen;
• hoe open source standaarden de markt en innovatie openbreken;
• welke rol AI speelt in slim energiemanagement thuis;
• en waarom het voor bedrijven nu hét moment is om mee te doen.

Wat is de aanbesteding van ElaadNL en FAN precies?

De aanbesteding draait om het ontwikkelen en testen van open source softwareconnectoren die de communicatie mogelijk maken tussen:

• energie-intensieve apparaten in en om huis, zoals:
  • warmtepompen
  • laadpunten voor elektrische auto’s
  • thuisbatterijen
  • eventueel slimme boilers en grote huishoudelijke apparaten
• en Home Energy Management Systemen (HEMS), fysiek of virtueel.

De opdracht komt voort uit het Landelijk Actieplan Netcongestie (LAN). De planning:

• Inschrijven kan tot 19-09-2025, 17:00 uur
• Bedoeld voor ontwikkelaars, leveranciers en consortia die:
  • ervaring hebben met energiestandaarden;
  • open source software kunnen en willen bouwen;
  • en hun producten willen voorbereiden op een toekomst met verplicht slim sturen en flexibiliteit.

De kern: ontwikkel gestandaardiseerde, open source connectoren zodat een HEMS op een uniforme manier kan praten met verschillende apparaten én met de buitenwereld (bijvoorbeeld energieleveranciers, aggregators en netbeheerders).

Zonder gezamenlijke taal tussen HEMS en apparaten blijft huishoudelijke energieflexibiliteit grotendeels theorie.

Waarom interoperabele HEMS cruciaal zijn voor de energietransitie

De energietransitie thuis gaat razendsnel. In 2030 rekent Nederland op miljoenen elektrische auto’s, een groot aandeel warmtepompen en massale uitrol van zonnepanelen. Die ontwikkeling heeft twee gezichten:

• Positief: enorme hoeveelheid duurzame opwek en flexibiliteit in woningen.
• Negatief: piekbelasting op het net als iedereen tegelijk laadt, verwarmt of teruglevert.

Huishoudelijke flexibiliteit: van potentie naar praktijk

Een gemiddeld huishouden met:

• zonnepanelen (3–5 kWp)
• een elektrische auto (batterij 50–70 kWh)
• een warmtepomp
• en mogelijk een thuisbatterij

heeft in theorie tientallen kWh aan stuurbare flexibiliteit per dag. Denk aan:

• laadmomenten van EV’s verschuiven;
• warmtepomp slim laten voorverwarmen op goedkope, groene uren;
• batterijen laden als er veel zon is in de wijk;
• tijdelijk minder verbruiken als het net krap is.

Maar dat werkt alleen als er een slimme regisseur is – het HEMS – die alle apparaten coördineert, en dat doet op basis van:

• dynamische energietarieven;
• netcapaciteitssignalen;
• weersverwachtingen;
• en gebruikersvoorkeuren (comfort, vertrek- en laadtijden, etc.).

Het probleem: elk apparaat spreekt zijn eigen taal

Zonder interoperabiliteit krijg je precies wat we nu vaak zien:

• elk merk warmtepomp heeft een eigen app en protocol;
• elk laadpunt heeft z’n eigen “slimme” cloudoplossing;
• HEMS-systemen werken vaak alleen optimaal met een beperkt ecosysteem;
• integraties zijn maatwerk, duur en kwetsbaar.

Gevolg:

• huishoudens kunnen niet maximaal profiteren van dynamische tarieven;
• apparaten sturen soms tegen elkaar in (EV laadt vol terwijl de batterij leegloopt);
• netbeheerders en flexmarktpartijen hebben geen helder beeld van de beschikbare flexibiliteit in een wijk;
• consumenten raken vendor locked-in bij één merk of platform.

Interoperabele HEMS doorbreken dat. Net zoals wifi en bluetooth ooit de boel standaardiseerden in de IT-wereld, moet een open standaard voor Home Energy Management dat nu doen in de energiewereld.

De rol van AI in slim Home Energy Management

Interoperabiliteit is de basis, maar AI maakt het echt slim. In de serie AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie draait het precies daarom: data + algoritmen + standaarden = een veerkrachtig energiesysteem.

Wat AI kan doen met een interoperabel HEMS

Zodra apparaten en HEMS volgens open standaarden communiceren, kan AI onder andere:

• Verbruik voorspellen per woning

  • op basis van historisch gedrag, weersdata en kalenderpatronen;
  • met accuratesse die vaak >90% kan bereiken voor dagvoorspellingen.

• Slimme laad- en verwarmingsplannen maken

  • EV laden in de goedkoopste 4 uur binnen een vertrekvenster;
  • warmtepomp laten voorverwarmen vóór een netschaarste-uur;
  • dat alles rekening houdend met comfort (minimale binnentemperatuur, gewenste SOC bij vertrek).

• Duurzame opwek maximaal zelf gebruiken

  • extra wassen of vaat draaien als de zon schijnt;
  • batterij precies genoeg laden om pieken af te vlakken.

• Realtime inspelen op netcongestie

  • automatisch tijdelijk minder verbruiken in piekuren als er een signaal van de netbeheerder komt;
  • of juist extra laden als er veel wind- of zonnestroom is.

AI kan dit op huishoudniveau én op wijk- of portefeuilleniveau (denk aan energieleveranciers, VvE’s of woningcorporaties) organiseren. Maar dat lukt alleen als de onderliggende datastromen betrouwbaar en gestandaardiseerd zijn. Dáár voorziet deze aanbesteding in.

Waarom open source en standaarden goed zijn voor de markt

Voor veel bedrijven voelt open source eerst als: “geven zonder direct te verdienen”. In de energiewereld is het vaak precies andersom: wie nu inzet op open standaarden, bouwt versneld een schaalbare business.

Voordelen voor ontwikkelaars en fabrikanten

De aanbesteding van ElaadNL en FAN maakt deelname aantrekkelijk, onder andere omdat:

• je voorop loopt in een noodzakelijke marktontwikkeling;
• de risico’s worden gedeeld (geen solo-investering in een eigen, mogelijk doodlopende standaard);
• je producten sneller voldoen aan toekomstige regelgeving rond flexibiliteit en datatoegang;
• je makkelijker integreert met:
  • HEMS-aanbieders
  • energieleveranciers met dynamische tarieven
  • flex-aggregators
  • netbeheerders.

Concreet betekent dit:

• kortere ontwikkeltijd voor nieuwe features (je bouwt bovenop een bestaande, open basis);
• minder afhankelijkheid van één grote partij of propriëtair ecosysteem;
• aantrekkelijker producten voor installateurs en consumenten, omdat ze merkonafhankelijk kunnen koppelen.

Voordelen voor huishoudens

Voor bewoners – en dat zijn uiteindelijk de gebruikers van al die slimme systemen – levert interoperabiliteit tastbare voordelen op:

• hogere besparing bij dynamische energietarieven doordat sturen écht optimaal kan;
• vrijheid om merken te mixen: laadpaal van merk A, warmtepomp van merk B, HEMS van merk C;
• toekomstbestendigheid: je hoeft niet alles te vervangen als je één apparaat vervangt;
• betere benutting van de bestaande aansluiting, dus:
  • minder kans op kosten voor verzwaring;
  • minder problemen met teruglevering.

En belangrijk voor de maatschappij: hoe beter we de flexibiliteit thuis benutten, hoe minder snel het net gigantisch uitgebreid hoeft te worden. Dat scheelt miljarden aan investeringen, die uiteindelijk toch via de energierekening bij de consument terechtkomen.

Hoe kun je als organisatie aanhaken?

Voor organisaties in de Nederlandse energiesector – van startups tot grote OEM’s – is dit een uitgelezen moment om aan te sluiten.

Wie zouden extra goed moeten opletten?

• Fabrikanten van warmtepompen, EV-laadpunten, batterijen en omvormers
  • Koppeling met HEMS wordt de standaardverwachting van klanten.
• HEMS-ontwikkelaars en softwarehuizen
  • Interoperabiliteit bepaalt straks je marktbereik.
• Energieleveranciers met dynamische tarieven
  • Slimme sturing wordt hét concurrentievoordeel op prijs én duurzaamheid.
• Aggregators en flexibiliteitsplatformen
  • Toegang tot betrouwbare, gestandaardiseerde flexibiliteit in woningen is je core-business.
• Woningcorporaties en projectontwikkelaars
  • Interoperabele HEMS bieden schaalbare oplossingen voor duizenden woningen tegelijk.

Wat levert deelname concreet op?

Deelnemen aan het ontwikkeltraject betekent:

• direct betrokken zijn bij het ontwerp van de toekomstige standaard;
• praktijkervaring opdoen in pilots en testsituaties;
• sneller een marktproof product neerzetten dat aansluit bij wat netbeheerders, overheden en energiebedrijven verwachten;
• zichtbaarheid als partij die actief bijdraagt aan de Nederlandse energietransitie.

Voor bedrijven die serieus werk willen maken van AI-gedreven energiediensten (zoals slim laden, geautomatiseerde optimalisatie of wijkbatterijconcepten) is interoperabiliteit simpelweg basis-infrastructuur. Je kunt geen goed algoritme bouwen op versnipperde, gesloten datastromen.

Wat betekent dit voor de serie ‘AI voor Nederlandse Energie’?

In deze blogreeks laten we zien hoe AI de Nederlandse energietransitie versnelt: via netoptimalisatie, vraagvoorspelling, onderhoudspredictie en integratie van hernieuwbare energie. Interoperabele HEMS vormen een cruciale schakel tussen de digitale laag (AI en data) en de fysieke laag (laadpunten, warmtepompen, batterijen).

Hier is de kern:

Zonder een open, gestandaardiseerde manier waarop apparaten in huis communiceren, blijft AI in de energie­sector vooral een theoretische belofte.

Met initiatieven als deze aanbesteding ontstaat de infrastructuur waarmee:

• AI-modellen betrouwbare data krijgen over flexibel vermogen in wijken;
• netbeheerders fijnmazig kunnen sturen zonder inbreuk op comfort;
• consumenten automatisch profiteren van slimme sturing, zonder twintig apps en handmatig plannen.

Voor ontwikkelaars, energiebedrijven en technologiepartijen is dit hét moment om te kiezen: bouw je verder in je eigen silo, of help je mee aan een gezamenlijke basis waar je straks sneller, goedkoper en slimmer op kunt innoveren?

Wie nu instapt, heeft in 2026 en 2027 een voorsprong met producten die:

• voldoen aan de komende eisen rond flexibiliteit en datatoegang;
• klaar zijn voor AI-gestuurde diensten;
• en aantoonbaar bijdragen aan het verminderen van netcongestie.

De Nederlandse energietransitie wordt niet gewonnen met nóg een app of nóg een propriëtair platform, maar met een robuuste, open standaard waar slimme algoritmen en apparaten samen op kunnen draaien. Interoperabele Home Energy Management Systems zijn daar een van de belangrijkste bouwstenen van.