Huishoudelijke flexibiliteit wordt pas écht waardevol met interoperabele HEMS. Waarom deze aanbesteding cruciaal is en hoe AI hierop voortbouwt lees je hier.
Interoperabele HEMS: waarom dit nu zo belangrijk is
In 2024 werd in sommige Nederlandse regio’s meer dan 70 keer per jaar een transportbeperking op het stroomnet afgekondigd. Tegelijkertijd staat bij mensen thuis vaak een warmtepomp, EV-laadpaal en zonnepanelen gewoon te draaien zonder op het net te letten. Dat wringt.
Hier zit precies de kans: huishoudelijke flexibiliteit. Als warmtepompen, laadpunten, thuisbatterijen en zonnepanelen slim en gecoördineerd aanstuurbaar zijn, wordt het net ontlast en kan de energierekening omlaag. Maar dan moeten al die apparaten wél met elkaar én met een Home Energy Management Systeem (HEMS) kunnen praten.
ElaadNL en het Flexiblepower Alliance Network hebben daarom een aanbesteding geopend voor de ontwikkeling van open source, gestandaardiseerde softwareconnectoren voor Home Energy Management. Dat klinkt technisch – en dat is het ook – maar de impact raakt iedereen met een energierekening. In deze blog leg ik uit waarom dit ontwikkeltraject zo belangrijk is, hoe AI hier een rol in speelt en waarom het voor ontwikkelaars nu hét moment is om in te stappen.
Wat is het probleem met huidige HEMS-oplossingen?
De kern van het probleem is simpel: er is geen eenduidige standaard voor communicatie tussen HEMS en apparaten.
Eilandjes in huis
Vandaag zie je in veel huizen een lappendeken van smart oplossingen:
- een laadpaal met eigen app
- een warmtepomp met eigen portaal
- zonnepanelen met monitoring via de omvormer-app
- soms een thuisbatterij met weer een ander platform
Elk systeem heeft z’n eigen protocol, API en datamodel. Het gevolg:
- HEMS-leveranciers moeten voor elk merk een aparte koppeling bouwen
- huishoudens worden ongemerkt vastgeketend aan een specifiek ecosysteem
- het totale verbruik kan niet optimaal worden afgestemd op prijzen, weer en netcapaciteit
Netbeheerders zitten daarbij ook met de handen in het haar. Zonder zicht op de flexibiliteit in een wijk – hoeveel laadpalen, warmtepompen, batterijen en hoeveel regelbare capaciteit – is het plannen en aansturen van het net veel minder efficiënt.
De werkelijkheid: zolang interoperabiliteit ontbreekt, blijft huishoudelijke flexibiliteit grotendeels theorie.
Het ontwikkeltraject: open source connectoren als basis
ElaadNL en FAN starten vanuit het Landelijk Actieplan Netcongestie een ontwikkeltraject om dit te doorbreken. De aanbesteding (open tot 19-09-2025, 17:00u) richt zich op één concreet doel:
Open source, gestandaardiseerde softwareconnectoren ontwikkelen en testen voor communicatie tussen HEMS en flexibele apparaten in en om het huis.
Wat wordt er precies gevraagd?
Deelnemende partijen worden uitgedaagd om:
- softwareconnectoren te bouwen die verschillende apparaten (warmtepompen, laadpunten, thuisbatterijen) kunnen aansluiten op HEMS
- te werken met open standaarden, zodat andere partijen kunnen aansluiten
- oplossingen te ontwikkelen die merkonafhankelijk zijn
- de software in de praktijk te testen, zodat duidelijk is hoe het werkt bij echte huishoudens
Omdat alles open source is, ontstaat er een gemeenschappelijke basislaag voor de hele markt. Dat is vergelijkbaar met hoe wifi of bluetooth werkt:
- je verwacht dat elk apparaat gewoon verbinding maakt
- ongeacht merk of type router
- zonder dat je je druk maakt over onderliggende protocollen
Voor HEMS is zo’n universele ‘taal’ nog niet goed ingeregeld. Dit traject is een grote stap om dat te veranderen.
Hoe AI een slim huis écht slim maakt
Interoperabiliteit is stap één. AI is stap twee. Zodra apparaten en HEMS op dezelfde taal draaien, kun je pas echt slimme dingen doen met data en algoritmes.
Waar AI direct waarde toevoegt
Een interoperabel HEMS met AI kan onder andere:
- Vraag voorspellen: op basis van historisch gebruik, weerdata en kalender (werkdag, weekend, vakantie)
- Dynamische tarieven benutten: laden en verwarmen verschuiven naar uren met lage prijzen
- Netcapaciteit respecteren: rekening houden met maximale belasting van de huisaansluiting en (in de toekomst) netcongestiesignalen
- Comfort waarborgen: AI stuurt bij binnen de comfortgrenzen (temperatuur, vertrektijden auto, gewenste laadstatus)
Voorbeeldscenario:
Een huishouden heeft zonnepanelen, een EV en een warmtepomp. De AI in het HEMS ziet dat het morgen zonnig wordt, dat de dynamische prijs tussen 13:00 en 15:00 uur laag is en dat er ’s avonds meer vraag op het net is. Het systeem plant dan:
- extra verwarmen van het huis en de boiler rond 14:00 uur
- het opladen van de auto grotendeels in de middag
- minimale netafname in de dure avonduren
Zonder een interoperabel fundament móet dit soort slimme strategie per merk en per platform apart worden uitgevonden. Dat remt innovatie en verhoogt de kosten.
AI voor netbeheerders en energieleveranciers
Aan de systeemkant speelt AI ook een grote rol. Met gestandaardiseerde connectoren wordt het mogelijk om:
- geanonimiseerde gegevens over flexibiliteit per wijk te verzamelen
- vraagvoorspellingen te trainen die rekening houden met flexibiliteit bij huishoudens
- stuurprofielen te genereren die op wijkniveau het net ontlasten, zonder dat bewoners comfort verliezen
Hier zie je direct de koppeling met onze serie AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie: AI-algoritmes worden pas echt krachtig als de onderliggende infrastructuur (zoals HEMS en apparaatkoppelingen) betrouwbaar en open is.
Waarom dit traject interessant is voor ontwikkelaars
Voor softwarebedrijven, startups en techteams bij OEM’s is dit ontwikkeltraject meer dan een subsidieregeling. Het is een kans om de standaard van morgen mee te ontwerpen.
Voordelen voor deelnemende partijen
De belangrijkste pluspunten op een rij:
- Voorsprong in de markt: je bouwt direct mee aan de basis waar de rest later op moet aansluiten
- Lager risico: dankzij het collectieve karakter en de open source-aanpak hoef je niet in je eentje de hele standaard te dragen
- Versneld product development: eenmaal ontwikkelde connectoren kun je hergebruiken in je eigen commerciële producten
- Betere aansluiting op AI-toepassingen: gestandaardiseerde data en protocollen maken het veel eenvoudiger om AI-modellen te integreren
Ik zie in de praktijk dat partijen die vroeg instappen in open standaarden (denk aan OCPP bij laadinfra) vaak een structurele voorsprong houden. Ze begrijpen de standaard, beïnvloeden de roadmap en bouwen sneller betrouwbare producten.
Wat voor partijen passen goed bij dit traject?
- HEMS-aanbieders en energieplatformen
- Fabrikanten van warmtepompen, EV-laadpunten, thuisbatterijen
- AI- en data-analytics bedrijven met ervaring in energiemodellen
- System integrators en IoT-softwareontwikkelaars
Wie nú mee ontwikkelt, bepaalt mede hoe makkelijk of moeilijk het straks is om AI, flexibele tarieven en netsturing aan elkaar te knopen.
Wat levert interoperabiliteit huishoudens concreet op?
Voor huishoudens is dit geen abstract technisch verhaal. Een interoperabel HEMS raakt direct aan drie thema’s: kosten, comfort en keuzevrijheid.
1. Lagere energierekening
Met een HEMS dat goed praat met alle apparaten kunnen bewoners:
- dynamische energietarieven écht benutten
- eigen zonne-energie maximaal direct gebruiken
- piekbelasting verlagen en zo in de toekomst boetes of hogere capaciteitskosten vermijden
Een goed ingestelde combinatie van HEMS + dynamische tarieven + slimme sturing kan in huishoudens met EV en warmtepomp al snel honderden euro’s per jaar schelen.
2. Meer comfort, minder gedoe
In plaats van vijf losse apps ontstaat één centrale ‘regiekamer’ voor het huis. De bewoner stuurt in principe wensen aan (comforttemperatuur, vertrektijd auto, maximale maandkosten) en het HEMS regelt de details.
Belangrijk: omdat alles op open standaarden draait, kun je makkelijker van leverancier wisselen zonder je hele set apparaten te vervangen.
3. Toekomstbestendige woning
Met de versnelde elektrificatie – vooral nu warmtepompen en elektrische auto’s mainstream worden – wordt de aansluiting van een woning een schaars goed. Netbeheerders zullen strenger kijken naar piekverbruik.
Een interoperabel HEMS maakt het mogelijk om:
- binnen de grens van de aansluiting te blijven
- toch meerdere energie-intensieve apparaten tegelijk in huis te hebben
- voorbereid te zijn op nieuwe diensten, zoals flexibiliteitsmarkten voor consumenten
Wie nú bouwt of renoveert, doet er verstandig aan om HEMS en interoperabiliteit alvast in de plannen mee te nemen.
Hoe past dit in de bredere AI-gedreven energietransitie?
In deze blogserie over AI voor de Nederlandse energietransitie komt steeds hetzelfde patroon terug:
- Digitalisering van de infrastructuur (zoals slimme meters, slimme laadpalen, digitale onderstations)
- Standaardisatie en interoperabiliteit (open protocollen, gedeelde datamodellen)
- AI-toepassingen (vraagvoorspelling, netoptimalisatie, voorspellend onderhoud)
De aanbesteding voor interoperabele HEMS-connectoren valt precies in stap 2. Zonder dit fundament blijven AI-initiatieven hangen in pilots en eilandjes.
Mijn stellige mening:
Wie serieus aan de slag wil met AI in de gebouwde omgeving, moet interoperabiliteit niet als bijzaak, maar als voorwaarde zien.
Dit ontwikkeltraject helpt om die voorwaarde in de Nederlandse woning te verankeren.
Wat kun jij nu doen?
Afhankelijk van je rol zijn de volgende stappen logisch:
Voor ontwikkelaars en bedrijven
- Onderzoek of je organisatie kan meedoen aan het ontwikkeltraject
- Inventariseer welke protocollen en datastandaarden je nu al gebruikt en waar overlap zit
- Denk vooruit: hoe kun je AI-modellen koppelen aan een toekomstig interoperabel HEMS?
Voor gemeenten, corporaties en beleidsteams
- Neem interoperabele HEMS op in beleidskaders en aanbestedingen voor renovatie of nieuwbouw
- Stimuleer projecten waar huishoudelijke flexibiliteit en AI-gestuurd energiemanagement worden getest
Voor consumenten en prosumenten
- Let bij nieuwe aankopen (laadpaal, warmtepomp, zonnepanelen) op open standaarden en koppelbaarheid met HEMS
- Vraag installateurs expliciet naar toekomstbestendige, merkonafhankelijke oplossingen
De aanbesteding van ElaadNL en FAN is een duidelijk signaal: de markt beweegt richting open, slimme en AI-ready energiemanagement in huis. Wie daar nu op voorsorteert, profiteert de komende jaren het meest – technisch, commercieel én financieel.