Interoperabele HEMS: sleutel tot een slim, flexibel huis

Interoperabele HEMS: sleutel tot een slim, flexibel huis

In een gemiddeld Nederlands rijtjeshuis draaien in 2025 al snel vijf tot tien ‘energie-slurpers’: warmtepomp, laadpaal, inductiekookplaat, elektrische boiler, misschien een thuisbatterij en natuurlijk zonnepanelen op het dak. Los van elkaar zijn het slimme apparaten. Samen gedragen ze zich vaak nog ouderwets dom.

Dat is precies het probleem dat achter de nieuwe aanbesteding van ElaadNL en het Flexiblepower Alliance Network (FAN) zit. Ze zoeken partijen die open source software gaan bouwen om energie-intensieve apparaten en Home Energy Management Systemen (HEMS) echt goed met elkaar te laten praten. En ja, daar hoort een stevige rol voor AI in energiemanagement bij.

Dit bericht past naadloos in de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie”: zonder goede data en standaardisatie blijft AI in de energietransitie namelijk een oefening op papier. In deze blog leg ik uit waarom deze interoperabiliteit zo belangrijk is, wat het ontwikkeltraject inhoudt, en vooral: wat bedrijven én huishoudens hier concreet aan hebben.

Waarom interoperabiliteit in HEMS nu cruciaal is

De kern: zonder een gestandaardiseerde manier van communiceren tussen HEMS en apparaten blijven flexibiliteit en AI-toepassingen hangen in pilots en niche-oplossingen.

Nederland versnelt op drie fronten tegelijk:

• Steeds meer elektrische auto’s en laadpunten thuis
• Snelle groei van warmtepompen en elektrische kookplaten
• Doorbraak van zonnepanelen, dynamische contracten en opkomst van thuisbatterijen

Al die apparaten vragen of leveren stroom op wisselende momenten. Dat is fantastisch voor de energietransitie, maar alleen als het verbruik slim wordt aangestuurd:

• Laden als de stroom goedkoop en duurzaam is
• Terugschakelen als het net onder druk staat (netcongestie)
• Voorrang geven aan comfort (warmte, koken) zonder het net te overbelasten

Daar heb je een HEMS voor nodig dat:

1. alle apparaten kan ‘zien’ en aansturen
2. externe signalen (prijzen, netcapaciteit, weersverwachting) kan verwerken
3. met AI-algoritmes slimme keuzes kan maken

Zolang ieder merk z’n eigen gesloten ecosysteem bouwt, lukt dat niet. Dan krijg je precies wat veel mensen nu al merken:

Je kunt pas echt slim sturen als je alles van hetzelfde merk koopt – en zelfs dan werkt het maar half.

Voor netbeheerders ontstaat nóg een probleem: zonder standaard is het bijna onmogelijk om op wijkniveau goed zicht te krijgen op beschikbare huishoudelijke flexibiliteit. En zonder die flexibiliteit blijven netten onnodig zwaar belast en moeten kabels duurder en sneller worden verzwaard.

Het ontwikkeltraject van ElaadNL en FAN uitgelegd

De aanbesteding die op 24-07-2025 is geopend, richt zich op het ontwikkelen en testen van open source softwareconnectoren tussen HEMS en flexibele apparaten zoals warmtepompen en laadpunten.

Wie zit hierachter?

Het traject komt voort uit het Landelijk Actieplan Netcongestie (LAN) en wordt getrokken door:

• ElaadNL – kenniscentrum voor slimme laadinfrastructuur
• Flexiblepower Alliance Network (FAN) – samenwerkingsverband rond flexibiliteit en open standaarden

Hun doel is helder: een gestandaardiseerde, open basis creëren waardoor:

• HEMS van verschillende leveranciers met uiteenlopende apparaten kunnen praten
• marktpartijen sneller interoperabele producten kunnen uitbrengen
• netbeheerders beter kunnen sturen op flexibiliteit

Belangrijk detail: de software moet open source zijn. Dat verlaagt de drempel voor marktpartijen, versnelt innovatie en maakt het eenvoudiger om er AI-componenten bovenop te bouwen.

Wat wordt er precies ontwikkeld?

Geïnteresseerde partijen worden uitgedaagd om:

• softwareconnectoren te ontwikkelen tussen HEMS en apparaten (warmtepompen, laadpunten, batterijen, omvormers)
• te werken vanuit bestaande of nieuwe open standaarden voor datamodellen en protocollen
• de oplossingen te testen in praktijkopstellingen, zodat niet alleen theorie maar ook implementatie wordt bewezen

Daarmee ontstaat een soort “wifi voor energie in huis”: je verwacht dat elk apparaat gewoon werkt zodra je het verbindt. Diezelfde vanzelfsprekendheid moet er komen voor energiesturing.

Waar AI het verschil gaat maken in Home Energy Management

Zodra apparaten en HEMS betrouwbaar met elkaar kunnen praten, kun je er slimme intelligentie bovenop zetten. Dit is precies waar AI voor de Nederlandse energietransitie concreet wordt.

Van domme schakelaars naar voorspellende sturing

Met standaard HEMS-communicatie kan AI onder meer:

• Vraagvoorspelling doen: hoeveel stroom gaat dit huishouden de komende uren nodig hebben?
• Prijsoptimalisatie: bij dynamische tarieven automatisch kiezen wanneer je laadt of verwarmt
• Netvriendelijk sturen: terugschakelen op momenten van lokale schaarste of netcongestie
• Comfort bewaken: leren wat de voorkeuren van bewoners zijn, en binnen die marges optimaliseren

Voorbeelden:

• De AI in je HEMS ziet dat morgenmiddag veel zon wordt verwacht, terwijl je elektrische auto pas ’s avonds weg hoeft. In plaats van nu aan de dure, ‘grijze’ stroom te laden, plant het systeem het laden overdag.
• De warmtepomp draait iets eerder op hogere capaciteit als er veel windstroom op het net zit. Je huis is comfortabel warm, terwijl je netkosten dalen en je CO₂-voetafdruk krimpt.

Data, standaarden en AI horen bij elkaar

AI-algoritmes hebben consistente, kwalitatieve data nodig. Zonder gestandaardiseerde communicatie krijg je dit:

• elk apparaat heeft z’n eigen datamodel en begrippen
• HEMS-leveranciers moeten per merk een aparte koppeling bouwen
• AI-modellen zijn niet schaalbaar of robuust, want elke installatie is anders

Met de open source connectoren uit dit traject ontstaan juist:

• herbruikbare datamodellen voor energie-intensieve apparaten
• een stabiele basis voor AI-gedreven energiemanagement op huishoud- én wijkniveau
• minder implementatiekosten en kortere doorlooptijden voor nieuwe innovaties

In simpele taal: zonder goede interoperabiliteit blijft AI een slimme piloot in een cockpit vol defecte meters.

Wat dit betekent voor bedrijven, ontwikkelaars en start-ups

Voor bedrijven in energie, domotica en AI is deelname aan dit traject strategisch slim. Niet alleen omdat er nu een aanbesteding openstaat, maar vooral omdat de markt onvermijdelijk die kant op beweegt.

Waarom meedoen aantrekkelijk is

Door deel te nemen aan het ontwikkeltraject:

• sta je vooraan in de ontwikkeling van een noodzakelijke marktstandaard
• verminder je je technisch en commercieel risico – je ontwikkelt mee aan de basis waar de sector op gaat draaien
• kun je sneller commerciële producten lanceren die voldoen aan toekomstige eisen van netbeheerders, energieleveranciers en toezichthouders

Vooral voor:

• HEMS-bouwers
• fabrikanten van warmtepompen, laadpalen, batterijen en omvormers
• AI- en softwarebedrijven in de energiesector
• energiecoöperaties en service providers

…is dit precies het moment om in te stappen. Als je nu al werkt aan AI voor energiemanagement, wil je niet straks achteraf je hele stack moeten ombouwen naar een nieuwe standaard.

Concurrentievoordeel door open source

Veel bedrijven zijn huiverig voor open source, uit angst hun IP weg te geven. In de energiewereld ligt dat net even anders. De echte waarde zit niet in het basisprotocol, maar in:

• de gebruikservaring, dashboards en apps
• slimme AI- en optimalisatie-algoritmes
• service, onderhoud en betrouwbare integraties

Open source op de basislaag geeft juist:

• lagere integratiekosten met andere systemen
• sneller vertrouwen bij partners en klanten
• betere schaalbaarheid, ook internationaal

Bedrijven die dit nu omarmen, bouwen een voorsprong die lastig is in te halen door partijen die blijven hangen in gesloten, merkgebonden oplossingen.

Wat huishoudens er straks concreet van merken

Voor huishoudens is deze aanbesteding misschien ver-van-mijn-bed, maar de impact is straks heel tastbaar.

Meer vrijheid, minder lock-in

Zodra interoperabiliteit in Home Energy Management de norm wordt, kun je als huishouden:

• makkelijker mixen en matchen tussen merken
• bij vervanging van één apparaat je hele systeem niet opnieuw hoeven opbouwen
• overstappen naar een ander HEMS of energiedienstverlener zonder alles om te wisselen

Het wordt dan net als bij wifi: je verwacht gewoon dat je nieuwe telefoon of laptop het doet op je bestaande netwerk. Niemand accepteert nog dat je een heel huis moet ombouwen omdat één apparaat een ander protocol gebruikt.

Beter profiteren van dynamische energietarieven

Met een goed HEMS dat met al je apparaten praat en AI gebruikt, kun je automatisch profiteren van dynamische energieprijzen en lokale opwek:

• Wasmachines en vaatwassers draaien vooral op goedkope uren
• De auto laadt op als de prijs laag is of je zonnepanelen veel leveren
• De warmtepomp werkt slim met je isolatie en warmtebuffer

Dat scheelt niet een paar dubbeltjes, maar op jaarbasis al snel tientallen tot honderden euro’s, afhankelijk van je installatie en gedrag.

Tegelijk ontlast je het net. Dat klinkt abstract, maar het betekent concreet:

• minder kans op wachttijden voor een verzwaring van je aansluiting
• minder kosten voor netverzwaring die uiteindelijk toch weer in het transporttarief belanden

Hoe dit past in de bredere AI-gedreven energietransitie

De rode draad door de hele serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” is simpel: AI werkt alleen goed als de infrastructuur eromheen klopt.

Bij netbeheerders gaat het dan om digital twins van het elektriciteitsnet, voorspellende onderhoudsmodellen en vraagvoorspelling op wijkniveau. In en om huis gaat het om precies dit soort initiatieven:

• gestandaardiseerde HEMS-communicatie
• open source componenten die breed toepasbaar zijn
• AI-algoritmes die energiestromen sturen in het belang van bewoners én het net

De aanbesteding van ElaadNL en FAN is daarmee geen losstaand project, maar een belangrijke bouwsteen in een toekomst waarin:

• elk huishouden een slim energieknooppunt is
• AI standaard meedraait in de sturing van apparaten
• flexibiliteit een normaal verdienmodel wordt voor burgers en bedrijven

Wie nu ontwikkelt, bepaalt straks hoe dat ecosysteem eruitziet.

---

Heb je een rol in energie, domotica of AI en werk je aan oplossingen voor HEMS, netcongestie of dynamische energietarieven? Dit is het moment om je op interoperabiliteit in Home Energy Management te positioneren. De standaarden die nu worden ontwikkeld, bepalen morgen wie de slimste – én meest toekomstbestendige – plek in de Nederlandse energiemarkt inneemt.