Crisiswet netcongestie: hoe AI de groene industrie redt

Crisiswet netcongestie: waarom AI nu het verschil moet maken

De wachtlijst voor een zwaardere stroomaansluiting is in delen van Nederland langer dan de gemiddelde wachttijd voor een huurwoning. Bedrijven die willen elektrificeren, warmtepompen installeren of een zonnepark bouwen, horen steeds vaker: “Het net zit vol.”

D66 en CDA schuiven daarom een Crisiswet Netcongestie naar voren als politiek antwoord. Hun boodschap: als Nederland zijn verdienvermogen en groene industrie serieus neemt, moet de file op het elektriciteitsnet met hoogste prioriteit worden aangepakt.

Dit raakt precies de kern van onze serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie”. Want een crisiswet alleen legt geen extra kabel in de grond en bouwt geen nieuw onderstation. De echte versnelling komt pas als we juridische ruimte, slimme planning én kunstmatige intelligentie (AI) combineren.

In deze blog laat ik zien:

• wat zo’n Crisiswet netcongestie in de praktijk kan betekenen;
• waarom groene industrie zonder AI tegen muren blijft oplopen;
• welke concrete AI-toepassingen nú al helpen om congestie te verminderen;
• hoe je als netbeheerder, gemeente of industriecluster vandaag kunt beginnen.

Wat D66 en CDA willen: crisisaanpak voor een structureel probleem

De kern van het voorstel van D66 en CDA is helder: netcongestie wordt behandeld als een nationale crisis, met een aparte wet die extra instrumenten geeft om het stroomnet sneller uit te breiden én slimmer te gebruiken. De redenering: zonder betrouwbaar en beschikbaar net is er geen groene industrie, geen elektrificatie en geen sterke economie.

Wat betekent een Crisiswet Netcongestie waarschijnlijk?

De exacte wettekst is er nog niet, maar op basis van eerdere discussies rond stikstof, woningbouw en energie kun je aan het volgende denken:

• Versnelde procedures voor netuitbreiding (kortere vergunningstrajecten, minder stapels bezwaarprocedures).
• Duidelijke prioritering: welke projecten gaan voorrang krijgen op schaarse netcapaciteit (bijvoorbeeld batterijopslag, warmtenetten, elektrolysers, netverzwaring voor bedrijventerreinen)?
• Meer regie vanuit het Rijk: minder versnippering tussen gemeenten, provincies, netbeheerders, industrieclusters en RES-regio’s.
• Tijdelijke uitzonderingen (bijvoorbeeld op milieuregels of ruimtelijke beperkingen) om knelpunten sneller op te lossen.

Politiek gezien gaat dit over tempo, regie en keuzes durven maken. Maar de échte capaciteit komt niet alleen uit extra koper in de grond. De manier waarop we het bestaande net gebruiken, is minstens zo belangrijk. En daar komt AI in beeld.

De harde realiteit: alleen bouwen is te traag en te duur

Netbeheerders investeren recordbedragen in uitbreiding, maar lopen alsnog achter de vraag aan. Waarom? Omdat onze manier van plannen nog grotendeels uit het analoge tijdperk komt, terwijl de energietransitie extreem dynamisch en onzeker is.

Wat gaat er nu mis zonder AI?

1. Grove aannames in plaats van fijnmazige data
   Veel investeringsbeslissingen zijn gebaseerd op scenario’s die om de paar jaar worden geüpdatet. In een wereld met warmtepomptrends, datacenters, waterstofplannen en elektrische trucks is dat gewoon te langzaam.

2. Beperkte zichtbaarheid op lokale netten
   Middenspannings- en laagspanningsnetten worden vaak pas zichtbaar als het misgaat: uitval, klagende klanten, afschakelingen.

3. “Worst case” dimensionering
   We bouwen netten op piekbelasting die maar een paar uur per jaar voorkomt. Dat leidt tot dure overcapaciteit én toch congestie op andere plekken.

4. Menselijke planning op een niet-menselijke complexiteit
   Tienduizenden aansluitaanvragen, wisselende regelgeving, ruimtelijke beperkingen, stikstofruimte, financiering… Dat kan geen enkel menselijk team optimaal overzien.

De realiteit: zonder slimme algoritmes blijft de energietransitie zowel te duur als te traag. Een Crisiswet zonder AI is dan vooral een papieren versneller.

Hoe AI netcongestie direct kan verminderen

AI kan drie dingen veel beter dan wij: patronen herkennen in enorme datastromen, razendsnel scenario’s doorrekenen en continu leren van nieuw gedrag. Precies wat je nodig hebt bij een overbelast elektriciteitsnet.

1. Vraagvoorspelling op wijk- en bedrijfsniveau

AI-gestuurde vraagvoorspelling gebruikt historische netdata, weersverwachtingen, productieprofielen van zonneparken en bedrijfsprocessen om uurlijkse én kwartierprognoses te maken.

Concrete toepassingen:

• Voorspellen wanneer een bedrijventerrein zijn piekbelasting haalt, en welke bedrijven daaraan bijdragen.
• Inschatten wanneer een wijk met veel warmtepompen en EV-laders het net gaat overbelasten.
• Beter plannen van onderhoud op momenten dat de belasting laag is.

Het effect? Netbeheerders kunnen veel preciezer aangeven waar écht congestierisico zit en waar ruimte is om alsnog projecten aan te sluiten.

2. Slimme congestiemanagement-contracten

Met congestiemanagement krijgen partijen (bijvoorbeeld zonneparken, batterijen, grote fabrieken) een contract met flexibiliteitsafspraken: zij mogen terugregelen of juist extra afnemen als het net vol dreigt te lopen.

AI maakt die aanpak veel efficiënter:

• Real-time beslissingen: welke flexbron stuurt het systeem aan om congestie te voorkomen, tegen welke vergoeding?
• Dynamische prijzen: tarieven voor transportcapaciteit die per uur of kwartier verschillen.
• Automatische optimalisatie: algoritmes die de goedkoopste combinatie van maatregelen selecteren (terugregelen, opslaan, omleiden).

Zo kun je op knelpunten soms 10–30% extra capaciteit vrijspelen zonder één meter kabel bij te leggen, puur door slimmer te sturen.

3. Flexibele aansturing van batterijen en elektrolysers

Batterijen en waterstof-elektrolysers zijn ideale “shockabsorbers” voor een net met veel zon en wind. Ze nemen stroom op als er te veel is en leveren terug bij tekorten.

AI helpt om:

• oplaad- en ontlaadstrategieën te bepalen op basis van prijs, weersverwachting en netcapaciteit;
• elektrolysers vooral te laten draaien op momenten met lage prijzen en veel hernieuwbare opwek;
• contracten af te stemmen met netbeheerders voor maximaal congestiereductie.

Voor een groene industriecluster kan dit het verschil betekenen tussen “geen aansluitcapaciteit” en “voorwaardelijke aansluiting met slimme sturing”.

Groene industrie: zonder data- en AI-strategie loop je vast

D66 en CDA koppelen de crisisaanpak voor netcongestie direct aan het versterken van groene industrie. Dat is logisch: de grootste industriële CO₂-reductie komt uit elektrificatie (elektrische boilers, e-fuels, waterstof, warmtepompen) en die hebben allemaal veel capaciteit nodig.

Maar veel bedrijven kijken in hun plannen nog te eenzijdig naar fysieke assets (elektrolyser, warmtepomp, batterij) en te weinig naar de digitale laag daaronder.

Drie AI-bouwblokken voor een toekomstbestendige fabriek

1. Energie- en productievraagvoorspelling
   Met AI kun je zowel productievolumes als energievraag nauwkeurig voorspellen. Dat maakt het mogelijk om energie-intensieve processen te verschuiven naar uren met meer netcapaciteit of lagere prijzen.

2. Optimalisatie van energiemix en flexibiliteit
   Algoritmes rekenen continu door: gebruik ik nu mijn eigen batterij, verlaag ik tijdelijk mijn productie, of koop ik dure piekstroom in? Zo haal je meer waarde uit dezelfde netaansluiting.

3. Predictief onderhoud voor kritieke installaties
   Een onverwachte storing op een moment van netspanning kan juist extra congestie veroorzaken. Met AI-gestuurd onderhoud verklein je de kans op uitval én kun je onderhoud plannen in periodes met lage netbelasting.

De boodschap is hard maar eerlijk: groene industrie zonder AI wordt de nieuwe file op het net. Je krijgt projecten simpelweg minder makkelijk door bij netbeheerder, provincie én financiers als je geen geloofwaardig datagedreven plan hebt.

Wat een Crisiswet slim zou maken: AI expliciet meenemen

Als we toch een Crisiswet Netcongestie optuigen, laten we die dan meteen data- en AI-proof maken. Anders lossen we met veel politieke energie vooral de problemen van gisteren op.

Elementen die je expliciet in beleid kunt opnemen

• Verplichte transparantie van netdata op een bruikbaar detailniveau, zodat AI-modellen van netbeheerders, gemeenten en bedrijven op dezelfde feiten draaien.
• Juridische basis voor dynamische nettarieven en flexibiliteitscontracten, ondersteund door algoritmes.
• Voorkeursbehandeling voor projecten die aantoonbaar een AI-gestuurd congestiereductieplan hebben (bijvoorbeeld slimme sturing, opslag, flexibele productie).
• Rijksbudget voor digitale energie-infrastructuur: niet alleen kabels subsidiëren, maar ook dataplatforms, beveiliging en AI-ontwikkeling.

Hiermee maak je AI niet tot gimmick, maar tot formele pijler van het netbeheerbeleid.

Hoe je vandaag al kunt starten met AI tegen netcongestie

Je hoeft niet te wachten tot de Crisiswet door het parlement is. Veel organisaties kunnen nu al concrete stappen zetten.

Voor netbeheerders

• Start met AI-modellen voor lokale vraag- en aanbodvoorspelling op kritieke knooppunten.
• Gebruik AI om aansluitaanvragen te prioriteren op basis van systeemimpact, CO₂-reductie en flexibiliteitspotentieel.
• Bouw een intern data- & modelplatform waarop engineers en planners een gedeeld beeld hebben van congestierisico’s.

Voor gemeenten en provincies

• Vraag bij nieuwe energie-intensieve projecten een digitale congestie-impactanalyse met AI-simulaties.
• Plan bedrijventerreinen, woningbouw en laadinfrastructuur op basis van net-scenario’s, niet alleen op grondprijs of bereikbaarheid.
• Werk samen met netbeheerders aan regionale digitale tweelingen van het energiesysteem.

Voor bedrijven en industrieclusters

• Verzamel eerst je eigen hoogwaardige energiedata (productie, verbruik, flexibiliteit), liefst met kwartierwaarden.
• Ontwikkel een AI-onderbouwde flexibiliteitsstrategie: waar kun je sturen op tijd, vermogen en opslag?
• Presenteer bij gesprekken met netbeheerder concrete algoritme-gestuurde oplossingen (bijvoorbeeld stuurbare elektrolyser, demand response, batterijbesturing) in plaats van alleen een aansluitverzoek.

Wie dit nu al op orde heeft, staat veel sterker als crisisinstrumenten echte keuzes gaan afdwingen.

Waarom dit moment cruciaal is voor Nederland

D66 en CDA hebben gelijk als ze zeggen dat het verdienvermogen van Nederland samenvalt met verduurzaming. Maar het hoe is doorslaggevend. Gaan we vooral harder graven, of gaan we ook slimmer sturen?

De combinatie van:

• een Crisiswet Netcongestie die tempo en regie brengt;
• een duidelijke koers op groene industrie;
• en grootschalige inzet van AI in het energiesysteem

bepaalt of Nederland in 2030 bekendstaat als land met een overvol net en weggelopen investeerders, of als land dat schaarste heeft omgezet in een digitaal aangestuurd energiesysteem.

Als je in de energie‑ of industriesector werkt, is nu het moment om je eigen organisatie klaar te stomen voor deze realiteit. Zorg dat je data op orde is, experimenteer met AI voor netoptimalisatie en vraagvoorspelling, en koppel je investeringsplannen expliciet aan flexibiliteit en congestiereductie.

De komende jaren worden niet beslist door wie de grootste kabels trekt, maar door wie de slimste algoritmes boven op die kabels legt.