Batterijen, EMS en AI: versneller voor emissieloos bouwen

Batterijen, EMS en AI: versneller voor emissieloos bouwen

Op een gemiddelde grote bouwplaats in 2025 ligt de stroomvraag tegenwoordig makkelijk boven de 1 MW. Graafmachines, hijskranen, vrachtwagens, lichtmasten, ketenpark: alles elektrisch. Terwijl de netaansluiting ter plekke vaak niet verder komt dan een tijdelijke 3x80A.

Daar wringt het. De ambitie voor emissieloos bouwen groeit snel, maar het elektriciteitsnet loopt achter. Batterij-energieopslagsystemen (BESS), slimme Energy Management Systems (EMS) en steeds vaker AI-gestuurde sturing zijn daardoor geen luxe meer, maar voorwaarde om projecten überhaupt door te kunnen laten gaan.

ElaadNL bracht dit najaar een whitepaper uit over de standaardisatie van communicatie tussen EMS en BESS. Dat klinkt technisch – en dat ís het ook – maar het raakt direct aan heel praktische vragen van aannemers, materieelleveranciers, netbeheerders en opdrachtgevers. In deze blog zet ik de essentie van het whitepaper op een rij, koppel het aan de bredere serie AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie en vertaal het naar concrete keuzes voor de bouw.

Waarom batterijen onmisbaar zijn voor emissieloos bouwen

De kern is simpel: emissieloos bouwen kan niet zonder betrouwbare stroomvoorziening, en die is er op veel bouwlocaties niet via het vaste net.

Batterijen op de bouwplaats lossen drie structurele problemen op:

1. Beperkte netcapaciteit
   Veel binnenstedelijke projecten krijgen niet meer dan een magere tijdelijke aansluiting. Een BESS fungeert als buffer: het laadt rustig op als de vraag laag is en levert piekvermogen als meerdere machines tegelijk draaien of laden.

2. Locaties zonder netaansluiting
   Denk aan dijkversterkingen, windparken op land of infra-projecten langs snelwegen. Daar is een BESS gekoppeld aan (tijdelijke) bronnen zoals aggregaten op HVO, mobiele zonnevelden of kleine windturbines vaak de enige realistische route naar emissiereductie.

3. Piekvermogen voor laden van elektrisch materieel
   Snelladen van een vloot elektrische bouwvoertuigen vraagt kortstondig extreem veel vermogen. Een batterijinstallatie kan dit leveren zonder het net te overbelasten.

De realiteit op de bouwplaats in 2025: steeds meer materieel is elektrisch beschikbaar, maar de bottleneck verschuift naar de energie-infrastructuur en de aansturing daarvan.

De bottleneck: gebrek aan standaardisatie tussen EMS en BESS

Waar gaat het nu mis? Niet in de hardware, maar in de communicatie.

ElaadNL schetst in het whitepaper dat de integratie van BESS in een EMS vroeger weken duurde en nu vaak binnen enkele dagen kan. Klinkt positief, maar er is een addertje:

Elke nieuwe batterij of nieuw EMS vraagt opnieuw om maatwerk.

Elke leverancier heeft zijn eigen protocollen, eigen datapunten, eigen implementatie. Gevolg:

• Elke koppeling is een mini-ICT-project
• Wisselen van leverancier wordt lastig en duur
• Schaalbare uitrol over meerdere projecten stokt
• Fouten en storingen liggen op de loer

Voor een markt die in slechts een paar jaar moet groeien van pilots naar honderden emissieloze bouwplaatsen tegelijk, is dat simpelweg te traag en te duur.

Wat betekent dit in de praktijk?

Een paar heel herkenbare situaties die ik geregeld hoor:

• Een aannemer wil voor een nieuw project overstappen op een andere BESS-leverancier omdat die betere condities biedt. De integratie met het bestaande EMS blijkt zo complex dat hij tóch maar bij de oude leverancier blijft.
• Een project krijgt een grotere hijskraan dan gepland. Er moet extra batterijcapaciteit bij. De extra unit kan wel fysiek gekoppeld worden, maar softwarematig is de koppeling maanden werk.
• Een netbeheerder wil data over verbruik en pieken om mee te nemen in netplanning. Die data is er, maar niet in een uniforme structuur, dus integratie met eigen systemen loopt vast.

Al deze voorbeelden komen neer op één ding: gebrek aan een uniforme taal tussen EMS en BESS.

De rol van standaardisatie – én wat AI daar extra aan toevoegt

ElaadNL is helder: zonder standaardisatie blijft de markt gefragmenteerd, met hogere kosten en lagere betrouwbaarheid. De energietransitie op de bouwplaats vraagt juist om flexibele en schaalbare oplossingen.

Wat voor standaard is nodig?

De whitepaper pleit voor:

• Een communicatie-interface gebaseerd op bestaande, bewezen standaarden
• Een pragmatische tussenlaagoplossing waarmee verschillende BESS en EMS nu al met elkaar kunnen samenwerken
• Integratie van deze interface in praktijktesten en demo’s
• Het opnemen van standaardisatie-eisen in aanbestedingen (door overheden en grote opdrachtgevers)
• Ontwikkeling van Europese richtlijnen zodat leveranciers niet per land andere oplossingen hoeven te bouwen

Met zo’n aanpak verschuift de markt van maatwerk naar configuratie. Dat is precies het moment waarop AI zijn echte waarde kan laten zien.

Waar komt AI in beeld bij EMS en BESS?

Zodra de basiscommunicatie tussen systemen gestandaardiseerd is, wordt het veel eenvoudiger om AI toe te passen voor:

• Vraagvoorspelling op de bouwplaats
  Op basis van planning, weer, type materieel en historische data voorspelt een AI-model de energiebehoefte per uur of zelfs per kwartier.

• Slim laden en ontladen
  Het EMS kan algoritmen gebruiken om te bepalen wanneer batterijen moeten laden (bijvoorbeeld bij lage netbelasting of hoge PV-opbrengst) en wanneer ze moeten ontladen (piekvraag, hoge tarieven vermijden).

• Onderhoudspredictie van BESS
  Door continu batterijdata te analyseren (temperatuur, laadcycli, degradatie) kan AI vroegtijdig aangeven wanneer onderhoud of vervanging nodig is.

• Netoptimalisatie in samenwerking met de netbeheerder
  Als data uit bouwplaatsen op een gestandaardiseerde manier beschikbaar is, kunnen netbeheerders AI gebruiken om congestie beter te voorspellen en tijdelijke oplossingen efficiënter in te zetten.

De rode draad binnen de serie AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie zie je hier terug: zonder goede data en uniforme interfaces blijft AI een proefballon. Met standaardisatie wordt het een werkpaard.

Hoe ziet een slimme, emissieloze bouwplaats er dan uit?

Laten we het concreet maken met een scenario dat binnen 1 à 2 jaar heel normaal kan zijn.

1. Vooraf: digitale energiescan met AI

Nog voor de eerste schop de grond in gaat, draait de aannemer een digitale energiescan:

• Projectplanning, typen materieel en werktijden worden in een tool geladen.
• Historische data van vergelijkbare projecten voedt een AI-model.
• Het model berekent: te verwachten piekvermogens, dag- en weekprofielen en totale energiebehoefte.
• Op basis daarvan wordt een optimale mix voorgesteld van: netaansluiting, BESS, tijdelijke opwek (zonnepanelen, eventueel HVO-aggregaat als back-up).

Hiermee kan al vroeg met de netbeheerder geschakeld worden, in plaats van last minute.

2. Tijdens de bouw: EMS als regisseur

Op de bouwplaats draait een Energy Management System dat in real-time beslissingen neemt:

• Welke laadpunten krijgen prioriteit? (bijv. graafmachines boven personenauto’s)
• Wanneer wordt de BESS geladen? (bij laag netgebruik of maximale zonopbrengst)
• Welke pieken moeten afgevlakt worden om boetes of netproblemen te voorkomen?

Omdat de koppeling met de BESS via een gestandaardiseerde interface loopt, kan het EMS:

• Statussen (State of Charge, maximale laad- en ontlaadvermogens) eenduidig uitlezen
• Stuurcommando’s op een uniforme manier versturen
• Zonder enorme omslachtigheid van leverancier wisselen of extra units toevoegen

3. AI als optimalisatie-laag bovenop EMS

Daarbovenop draaien AI-modellen die voortdurend leren van de praktijk:

• Patronen in gebruik: welke dagen en uren zijn structureel zwaar belast?
• Weereffecten: op warme dagen gebruiken koelingssystemen meer energie, in de winter juist verwarming in de keten.
• Onverwachte gebeurtenissen: leveringsvertraging van materieel, versnelde planning door meevallend weer.

Die inzichten worden vertaald in bijgestelde instellingen voor het EMS en het BESS:

• Extra buffercapaciteit vooraf inplannen bij voorspelde drukke dagen
• Laden verschuiven naar uren met lagere tarieven (vooral relevant bij dynamische energiecontracten)
• Tijdig extra batterijcontainers laten aanvoeren bij verwachte structurele overschrijdingen

Zonder uniforme, betrouwbare EMS–BESS-communicatie is dit soort geavanceerde sturing vrijwel onmogelijk.

Wat moeten bouwbedrijven en opdrachtgevers nu al doen?

Je hoeft niet te wachten op volledige Europese standaardisatie om slimmer met batterijen te werken. Een paar concrete stappen die nu al verschil maken:

1. Stel eisen aan interoperabiliteit in aanbestedingen

Of je nu opdrachtgever, gemeente, provincie of groot bouwbedrijf bent: zet eisen op papier.

Vraag bijvoorbeeld:

• Dat de BESS kan communiceren met externe EMS-systemen via een open, gedocumenteerde interface
• Dat alle relevante meetdata beschikbaar is in een gestandaardiseerd datamodel
• Dat leveranciers aansluiten bij lopende Nederlandse en Europese standaardisatie-initiatieven

Zodra dit standaard in uitvragen staat, beweegt de markt automatisch mee.

2. Kies bewust voor “future proof” systemen

Als je nu investeert in een BESS of EMS, vraag dan niet alleen naar prijs en vermogen, maar ook naar:

• Ondersteunde communicatieprotocollen
• Mogelijkheid om AI-modellen of externe optimalisatiediensten te koppelen
• Beschikbaarheid van historische data-export voor verdere analyse

Een iets duurdere maar open oplossing verdient zich meestal snel terug in flexibiliteit.

3. Experimenteer met AI op beperkte schaal

Je hoeft niet meteen je hele bouwvloot onder een AI-regime te brengen. Begin klein:

• Laat een AI-model de laadprofielen van één project analyseren en optimaliseren
• Gebruik voorspellingen om één grote BESS slimmer aan te sturen
• Meet harde resultaten: daling piekvermogen, minder dieseluren, minder storingen, lagere kosten

Dit soort praktijkcases helpt niet alleen intern om draagvlak te creëren, maar voedt ook de bredere energietransitie: hoe meer data en ervaring, hoe beter de volgende generatie oplossingen wordt.

De plek van dit whitepaper in de bredere energietransitie

Binnen de serie AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie gaat het vaak over netoptimalisatie, vraagvoorspelling en integratie van hernieuwbare energie. De bouwplaats is daar eigenlijk een mini-energiesysteem van in het klein:

• Variabele vraag (machines, laadpunten, ketenpark)
• Variabele aanbod (PV, net, soms opslag bij de aannemer zelf)
• Noodzaak om pieken te beperken en betrouwbaarheid hoog te houden

De lessen die we leren bij emissieloos bouwen zijn direct relevant voor andere sectoren: havens, industrieterreinen, logistieke hubs. Overal waar batterijen, EMS en AI samenkomen, is standaardisatie van communicatie de randvoorwaarde om verder te kunnen opschalen.

Zoals projectleider Flip Oude Weernink het treffend samenvat: standaardisatie is niet alleen belangrijk, het is de voorwaarde om de markt voor zero emissie bouwen echt op te schalen.

De vraag is dus niet of we naar een wereld van gestandaardiseerde EMS–BESS-communicatie gaan, maar hoe snel we dat met elkaar willen regelen – en wie er in 2026 al klaar is om daar de voordelen van te plukken.