Flexibiliteit bij bedrijven: zo helpt AI de energiemarkt

Waarom flexibiliteit nu bovenaan de agenda staat

Nederlandse bedrijven lopen tegen harde grenzen van het stroomnet aan. Aansluitingen worden geweigerd, uitbreidingen uitgesteld en projecten schuiven jaren op. Tegelijk wil de politiek de CO₂‑uitstoot snel omlaag en meer wind- en zonnestroom het net op krijgen.

Tijdens een debat op 28-11-2025 kondigde minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei, VVD) aan dat er extra maatregelen voor flexibiliteit bij bedrijven komen, samen met ACM en de netbeheerders. De toezichthouder dringt aan op meer vaart met flexcontracten, zodat bedrijven hun verbruik kunnen sturen in plaats van alleen meer netcapaciteit te vragen.

Dit raakt rechtstreeks aan waar deze serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” over gaat: slimmer omgaan met energie, in plaats van alleen maar méér beton, koper en staal. De kern: flexibel stroomverbruik + slimme AI‑sturing = minder netcongestie, lagere kosten en snellere verduurzaming.

In deze blog lees je:

• wat Hermans en de ACM precies willen bereiken,
• welke soorten bedrijfsflexibiliteit er zijn,
• hoe AI helpt om flexibiliteit veilig en automatisch aan te sturen,
• en welke concrete stappen je vandaag al kunt zetten.

Wat bedoelen Hermans en ACM met ‘flexibiliteit’?

De boodschap van Hermans is helder: bedrijven moeten niet langer alleen denken in “meer aansluiting”, maar ook in “slimmer verbruik”. De ACM vraagt netbeheerders daarom om vaart te maken met het aanbieden van flexibele contracten.

Onder flexibiliteit vallen grofweg drie dingen:

1. Vraagverschuiving
   Een bedrijf verplaatst verbruik naar uren met veel aanbod (bijvoorbeeld zonnige middagen of winderige nachten) en gebruikt minder in piekuren.

2. Vraagafschakeling
   Een deel van het vermogen kan tijdelijk omlaag bij netcongestie of hoge prijzen, zonder de bedrijfsvoering te ontwrichten.

3. Lokale opwek en opslag slim inzetten
   Zonnepanelen, batterijen, warmtepompen en elektrolyse kunnen actief worden ingezet om pieken af te vlakken.

Flexibiliteit is in feite een onzichtbare uitbreiding van het elektriciteitsnet – sneller en goedkoper dan nieuwe kabels.

Voor de politiek en toezichthouder is één ding duidelijk geworden: zonder grootschalige inzet van flexibel stroomverbruik bij bedrijven loopt de energietransitie vast.

Waarom AI onmisbaar is voor bedrijfsflexibiliteit

Je kunt een productielijn of koelhuis natuurlijk handmatig uitzetten, maar dat is geen structurele oplossing. Flexibiliteit wordt pas echt interessant als je het grotendeels automatiseert, en daar komt AI om de hoek kijken.

1. Vraagvoorspelling: weten wat er morgen gebeurt

AI‑modellen kunnen:

• energieverbruik per kwartier voorspellen op basis van historische data, weersverwachtingen en productieplanning;
• prijsverwachtingen op de groothandelsmarkt inschatten;
• lokale congestie‑signalen en netbeheerderssignalen meenemen.

Dit maakt het mogelijk om bijvoorbeeld vandaag al te plannen dat je morgen:

• de warmtepompen harder laat draaien tussen 12:00 en 15:00,
• de batterij oplaadt bij veel wind,
• niet‑kritische processen verschuift uit dure piekuren.

2. Slimme aansturing: automatische beslislogica

AI kan continu beslissen: wat zet ik op, wat zet ik af en wanneer? Daarbij kun je harde grenzen instellen:

• productie mag nooit onder X eenheden per uur komen;
• voedselveiligheid en temperatuurgrenzen zijn heilig;
• laadniveau van elektrische trucks mag niet onder een minimum zakken.

De AI‑aansturing vertaalt dit naar concrete acties, zoals:

• koelinstallaties 20 minuten pauzeren,
• compressoren later starten,
• laadvermogen van EV‑vloot tijdelijk verlagen,
• batterij ontladen op het juiste moment.

De realiteit: zonder AI wordt flexibiliteit al snel te complex en risicovol om handmatig te beheren, zeker bij meerdere vestigingen en tientallen installaties.

3. Predictive maintenance: flexibiliteit die niet stuk gaat

Een extra voordeel van AI‑toepassingen in de industrie is dat je:

• slijtage en storingsrisico’s vroegtijdig ziet,
• onderhoud plant buiten drukke productie- of congestiemomenten,
• voorkomt dat je precies tijdens een congestie-alarm een cruciale installatie verliest.

Zo blijft je flexvermogen betrouwbaar genoeg om er ook echt op te durven sturen én afspraken met netbeheerder of energieleverancier na te komen.

Praktische vormen van flexibiliteit per type bedrijf

De vraag die ik bij klanten het vaakst hoor is: “Waar zit bij ons nu eigenlijk flexibiliteit?”. Een paar herkenbare voorbeelden uit de Nederlandse praktijk.

Productiebedrijven en procesindustrie

Hier zit flexibiliteit vaak in:

• buffervoorraad: tijdelijk iets langzamer produceren is acceptabel;
• hulpinstallaties: perslucht, koeling, pompen, intern transport;
• reinigings- en spoelprocessen buiten piekuren plannen.

Met AI‑sturing kun je bijvoorbeeld:

• het spoelprogramma automatisch naar uren met lage prijs verschuiven;
• compressoren in een slim schema laten draaien, afgestemd op prijs en netbelasting;
• productiecapaciteit moduleren in stapjes in plaats van alles of niets.

Koel- en vrieshuizen, food en agri

Dit zijn vaak toppers in flexibiliteit, zolang je binnen voedselveiligheidsregels blijft.

Mogelijkheden:

• temperatuur in koelcellen binnen een bandbreedte laten pendelen;
• extra “voor‑koelen” bij veel zonne‑ of windstroom;
• tijdelijke reductie van koelvermogen in netcongestie‑uren.

AI‑modellen kunnen exact berekenen hoe snel de temperatuur oploopt, zodat je maximale flexibiliteit benut zonder risico op kwaliteitsverlies.

Kantoren, logistiek en mobiliteit

In de gebouwde omgeving en logistiek gaat het vooral om:

• slimme laadpleinen voor elektrische voertuigen;
• gebouwbeheersystemen (HVAC, warmtepompen, WKO-installaties);
• batterijopslag bij grotere kantoren of hubs.

Een AI‑gestuurde laadstrategie kan bijvoorbeeld:

• laadsessies spreiden over de nacht;
• slim inspelen op dynamische tarieven;
• problemen met de maximale aansluitwaarde voorkomen.

Dit is precies het soort flexibiliteit waar netbeheerders en Hermans nu op sturen met nieuwe contractvormen.

Hoe flexcontracten en AI elkaar versterken

De ACM riep netbeheerders op om meer haast te maken met flexcontracten. Zulke contracten geven je korting, extra capaciteit of prioriteit, in ruil voor flexibiliteit.

Typische elementen van een flexcontract zijn:

• een maximaal verbruik in piekuren;
• mogelijkheid voor de netbeheerder om in uitzonderlijke situaties af te schakelen;
• tariefprikkels: goedkoper op rustige uren, duurder op drukke.

Zonder technologie voelt dat spannend; je wilt niet dat zomaar de stekker eruit gaat. Met AI kun je die spanning weghalen:

• Automatische bewaking van de contractgrenzen;
  zodra je boven een afgesproken grens dreigt te komen, stuurt het systeem processen bij.

• Realtime inzicht in wat er gebeurt;
  dashboards laten direct zien wat de impact op productie, comfort en kosten is.

• What-if‑scenario’s;
  simuleren hoeveel je bespaart of aan extra capaciteit krijgt als je méér of minder flexibiliteit aanbiedt.

Het gevolg: bedrijven durven scherpere flexafspraken te maken, waardoor netbeheerders meer ruimte op het bestaande net krijgen zonder overal nieuwe kabels te hoeven leggen.

Stappenplan: zo bouw je als bedrijf aan een flexibele en AI‑ready energiehuishouding

Je hoeft niet morgen een volledig AI‑platform te hebben. Begin klein, maar begin wel gestructureerd.

Stap 1 – Breng je energiedata op orde

Zonder data geen AI. Start met:

• slimme meters per hoofdverdeelkast;
• sub‑meters op grote installaties (koeling, perslucht, laadpleinen, ovens);
• een centrale plek waar alle data wordt verzameld (EMS of dataplatform).

Zorg dat je minimaal kwartierdata hebt, liefst realtime.

Stap 2 – Zoek je flexibiliteitsparels

Loop met operatie, techniek en energiemanagement de site(s) langs en vraag:

• welke processen hoeven niet per se exact op dit tijdstip te draaien?
• waar is buffer (thermisch, voorraad, planning)?
• welke installaties kunnen moduleren in plaats van alleen aan/uit?

Noteer per optie:

• maximaal vermogen (kW),
• hoe lang je het proces mag aanpassen,
• randvoorwaarden (kwaliteit, veiligheid, comfort).

Stap 3 – Start met simpele regels, daarna AI

Je hoeft niet meteen een complex model. Vaak kun je beginnen met:

• tijdschema’s aanpassen op basis van uurtarieven;
• vaste regels: “als prijs > X, verlaag vermogen Y”;
• simpele prioriteitslijsten voor wat eerst omlaag of omhoog gaat.

Daarna kun je AI toevoegen voor:

• betere voorspelling van verbruik, prijzen en congestie;
• dynamische optimalisatie over meerdere scenario’s;
• automatische aanpassing bij veranderende productieplanning.

Stap 4 – Maak het contractueel interessant

Als je flexibiliteit aantoonbaar kunt sturen, kun je daar financiële waarde uit halen:

• nieuwe of gunstigere flexcontracten met de netbeheerder;
• dynamische energiecontracten en onbalansmarkten;
• interne businesscase: lagere piekvermogens, minder netverzwaring, lagere CO₂‑uitstoot.

Zorg dat je resultaten meetbaar zijn:

• piekvermogen in kW vóór en ná;
• aantal congestie‑uren dat je probleemloos doorkomt;
• kostenverschil per MWh.

Wat betekenen de plannen van Hermans concreet voor jou?

De aankondiging van Hermans dat er extra maatregelen voor flexibiliteit bij bedrijven komen, betekent in praktijk drie dingen:

1. Flexibiliteit wordt geen nice‑to‑have meer maar randvoorwaarde.
   Bij netaansluitingen, uitbreidingen en projecten zal de vraag “wat doet u met flexibiliteit?” standaard terugkomen.

2. Regelgeving en producten gaan versneld ontstaan.
   Meer typen flexcontracten, meer mogelijkheden voor congestiemanagement en waarschijnlijk ook meer rapportage‑ en dataverplichtingen.

3. Bedrijven die hun energiesturing en data op orde hebben, krijgen een voorsprong.
   Ze kunnen sneller vergroenen, eerder uitbreiden en profiteren van prijsvoordelen.

Binnen de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” is dit de rode draad: wie AI inzet voor netoptimalisatie, vraagvoorspelling en flexibiliteitssturing, kan mee in de versnelling die politiek en markt nu afdwingen. Wie blijft hangen in klassieke, starre verbruiksprofielen, loopt vast op netcongestie en gemiste kansen.

Tijd om zelf aan zet te komen

De vraag is dus niet óf flexibiliteit en AI een rol gaan spelen in jouw energiehuishouding, maar wanneer je ermee begint en hoe slim je het aanpakt.

• Breng je data op orde.
• Identificeer je flexpotentieel.
• Automatiseer de eerste beslissingen.
• Gebruik AI om het stap voor stap slimmer te maken.

Bedrijven die dat nu doen, profiteren straks het meest als de nieuwe flexmaatregelen van Hermans, ACM en netbeheerders volledig uitgerold zijn.