Flexibele bedrijven, stabiel net: zo helpt AI de energietransitie

Waarom flexibele bedrijven nu ineens prioriteit zijn

Op piekmomenten draait het Nederlandse stroomnet deze winter al tegen de grens aan. Alleen al in 2024 liep de spanning in verschillende regio’s zo hoog op dat nieuwe aansluitaanvragen werden ‘on hold’ gezet. Tegelijkertijd staan in industrieterreinen honderden megawatts aan flexibele vraag en eigen opwek klaar om slim te worden aangestuurd – maar vaak gebeurt er nog niets mee.

Minister Sophie Hermans kondigde op 28-11-2025 aan dat er extra maatregelen komen om flexibel stroomverbruik bij bedrijven vlot te trekken, samen met ACM en netbeheerders. Die politieke beweging is belangrijk, maar het echte verschil wordt gemaakt op de werkvloer: bij de bedrijven zelf én in de systemen die hun energieverbruik aansturen.

Hier komt AI in de Nederlandse energiesector in beeld. Flexcontracten zonder slimme sturing zijn als dynamische benzineprijzen zonder boordcomputer: theoretisch interessant, praktisch onbruikbaar. In deze blog laat ik zien:

• waarom flexibiliteit nu zo hoog op de agenda staat,
• welke rol nieuwe regels en flexcontracten spelen,
• hoe AI bedrijven helpt om hier veilig én winstgevend op in te stappen,
• welke concrete stappen je de komende 6 maanden kunt zetten.

Dit artikel hoort bij de serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” en zoomt in op de combinatie van beleid, techniek en businesscase voor flexibele bedrijven.

---

Wat Hermans, ACM en netbeheerders nu eigenlijk willen

De kern: bedrijven moeten hun verbruik meer gaan schuiven in tijd, zodat het stroomnet minder snel vastloopt en duurzame opwek beter wordt benut.

De ACM heeft netbeheerders al opgeroepen meer haast te maken met flexcontracten. Hermans sluit daar nu politiek op aan en werkt aan aanvullende maatregelen. In gewone taal betekent dat drie dingen:

1. Meer variabele capaciteit
   Niet alleen ‘vaste’ aansluitcapaciteit, maar ook blokken vermogen die je op bepaalde uren wel en niet mag gebruiken.

2. Prijsprikkels voor flexibel gedrag
   Lagere kosten als je meebeweegt met netcongestie en marktprijzen, hogere kosten als je op piekmomenten blijft draaien.

3. Betere regels en duidelijkheid
   Minder juridische ruis rond termen als non‑firm capacity, curtailment, vergoedingen en aansprakelijkheid.

Dit beleid is hard nodig, maar het lost één groot probleem niet op: de complexiteit aan de klantzijde. Een productieplanner of facilitair manager kan nu eenmaal niet handmatig elk uur besluiten welke installaties harder of zachter draaien. Daar is slimme automatisering – en dus AI – voor nodig.

---

Flexibiliteit bij bedrijven: kansen én obstakels

Waar zit de flexibiliteit in de praktijk?

Bij de meeste middelgrote en grote bedrijven zit er meer flexibiliteit in de assets dan men denkt. Typische ‘flexlocaties’ in Nederland zijn:

• koel- en vrieshuizen (food, pharma, logistiek),
• productie met ovens, compressoren of pompen,
• kantoren met grote klimaatinstallaties (HVAC),
• datacenters en grote ICT‑omgevingen,
• waterbedrijven, afvalwaterzuiveringen, pompgemalen,
• bedrijventerreinen met veel zonnepanelen en eigen batterijopslag.

Een koelhuis kan bijvoorbeeld een paar uur eerder of later extra koelen, zolang de temperatuur in de cellen binnen de bandbreedte blijft. Een compressorenpark kan in rustige uren buffervaten vullen. Dat zijn allemaal kilowatts die je kunt verschuiven zonder comfort- of productieverlies.

Waarom gebeurt het dan nog zo weinig?

De meeste bedrijven lopen tegen dezelfde drie obstakels aan:

1. Onzekerheid en risico’s
   “Wat als mijn productieschema uitloopt?”
   “Wat als de temperatuur buiten de norm schiet?”
   Zonder harde garanties durft men installaties niet zomaar te sturen op prijs of netbelasting.

2. Gebrek aan realtime inzicht
   Veel meetdata zitten opgesloten in losse systemen: BMS, SCADA, HMI, gebouwbeheersystemen. Er is geen integraal beeld: wat gebeurt er met mijn verbruik als ik hier 20% terugschakel?

3. Handmatig is het niet te doen
   EPEX-prijzen, onbalansprijzen, netbeperkingen, productieplanning, weerdata – als je dat met Excel en buikgevoel wilt combineren, haak je vanzelf af.

Hier zit precies de koppeling met AI in de energietransitie: geautomatiseerd beslissen, maar binnen harde randvoorwaarden uit de operatie.

---

Hoe AI flexcontracten werkbaar en winstgevend maakt

AI is niet magisch, maar wél extreem goed in drie dingen die voor flexibiliteit cruciaal zijn: voorspellen, optimaliseren en automatiseren.

1. Vraag- en productievoorspelling

Met historische verbruiksdata, productieplanningen en weersvoorspellingen kan een AI‑model vrij nauwkeurig voorspellen:

• wat het verbruik per kwartier gaat zijn,
• wat zonnepanelen of windturbines op je terrein opleveren,
• welke pieken er op basis van seizoenen en weekpatronen ontstaan.

Zo’n model ziet patronen die mensen missen, zoals:

“Elke maandag tussen 9:00 en 11:00 draait de piek 18% hoger door een combinatie van opstarten van lijnen, HVAC en laadpalen.”

Met dat inzicht wordt het veel makkelijker om flexcontracten met de netbeheerder te gebruiken zonder in de problemen te komen.

2. Slimme optimalisatie: euro’s én CO₂

De volgende stap is optimalisatie. AI‑algoritmes kunnen bijvoorbeeld elk kwartier beslissen:

• of je nu of later moet koelen,
• of productie‑batch A een uur verschoven kan worden,
• of je accu moet laden of ontladen,
• of het loont om extra eigen opwek te gebruiken of juist terug te leveren.

Daarbij kun je meerdere doelen tegelijk wegen:

• minimaliseer energiekosten,
• minimaliseer CO₂‑uitstoot (bijv. draaien op uren met veel wind/zon),
• voorkom overschrijding van aansluitcapaciteit of flexlimieten,
• respecteer alle operationele grenzen (temperatuur, druk, doorlooptijd).

Eerlijk gezegd: dit is precies waar mensen minder goed in zijn. AI‑systemen rekenen honderden scenario’s per dag door en kiezen de variant die financieel én operationeel het beste uitpakt.

3. Volledig geautomatiseerde aansturing

De laatste stap is integratie met je installaties:

• koppeling met BMS/GBS, SCADA, EMS of laadplein‑backends,
• automatische setpoint‑aanpassingen (temperatuur, vermogen, toerental),
• vooraf ingestelde ‘no go’-zones voor veiligheid en kwaliteit.

Zo wordt flexibiliteit een achtergrondproces. Operators houden de controle via duidelijke dashboards en override‑mogelijkheden, maar hoeven niet elk kwartier te beslissen.

In de praktijk zie ik dat bedrijven met zo’n AI‑gestuurd systeem vaak binnen 6–12 maanden:

• 10–25% op netkosten besparen (capaciteitstarieven, piekvermijding),
• 5–15% minder CO₂ uitstoot hebben door sturen op groene uren,
• beter kunnen onderhandelen over flexcontracten, omdat ze hun flexibiliteit onderbouwd in beeld hebben.

---

Van beleid naar praktijk: stappenplan voor de komende 6 maanden

De aangekondigde maatregelen van Hermans en de ACM maken flexibiliteit juridisch en contractueel aantrekkelijker. Maar hoe pak je dit praktisch aan als Nederlands bedrijf dat iets wil met AI en energie?

Stap 1 – Breng je flexibiliteit in kaart

Begin niet met techniek, maar met een inventarisatie per asset:

• Welke installaties verbruiken het meest? (top 10)
• Wat is écht bedrijfskritisch, wat kan schuiven?
• Welke technische grenzen zijn er? (temperatuur, druk, comfort, procestijd)
• Welke contracten heb je nu? (vaste capaciteit, dynamische tarieven, PPA’s)

Maak hier een simpel overzicht van. Deze lijst wordt je ‘speelveld’ voor AI en flex.

Stap 2 – Zorg voor datatoegang

AI zonder data is nutteloos. Concreet heb je nodig:

• kwartierwaarden van verbruik (liefst per installatie of cluster),
• data van eigen opwek (PV, WKK, batterijen),
• productie- of procesdata (bijv. orderplanning, draaitijden),
• tariefstructuren en – als beschikbaar – dynamische prijsinformatie.

In veel Nederlandse bedrijven is dit technisch al aanwezig, maar versnipperd. Een eerste project is vaak simpelweg: alle relevante energiedata op één plek krijgen.

Stap 3 – Kies een AI‑use‑case met snelle businesscase

Begin klein en concreet. Drie typische pilots die goed werken:

1. Piekvermijding met AI bij een bestaande aansluiting met congestie‑risico.
2. Slim koelen of verwarmen in een groot gebouw of koelhuis.
3. Batterijoptimalisatie bij een zonnedak met netbeperkingen.

Doel: binnen 6–9 maanden aantonen dat er echte euro’s en tonnen CO₂ bespaard worden.

Stap 4 – Stem af met netbeheerder en leverancier

Met de extra maatregelen van Hermans komt er meer ruimte voor maatwerk in flexcontracten. Gebruik dat in je voordeel:

• bespreek welke flexibiliteitsdiensten in jouw regio nuttig zijn,
• vraag expliciet naar non‑firm of flexibele capaciteit,
• onderbouw met data wat je aan sturing kunt bieden.

Een bedrijf dat z’n flexibiliteit én AI‑sturing goed kan aantonen, heeft simpelweg meer onderhandelingskracht.

Stap 5 – Borging, governance en compliance

Omdat je met kritieke installaties werkt, heb je drie dingen strak nodig:

• technische fallback: wat gebeurt er bij AI‑storing of communicatiefout?
• duidelijke rollen: wie mag scenario’s en grenzen aanpassen?
• logging en rapportage: wat is wanneer aangestuurd en waarom?

Dit sluit direct aan bij de zorg van toezichthouders als de ACM: transparantie en controleerbaarheid. AI mag geen black box zijn; beslissingen moeten uitlegbaar blijven.

---

Waarom nú instappen loont voor de duurzame transitie

De extra maatregelen van Hermans zijn geen losstaand beleidsfeitje, maar onderdeel van een bredere beweging: van statisch naar dynamisch energiegebruik. Voor de Nederlandse energietransitie is dat cruciaal.

• Hoe meer bedrijven flexibel kunnen zijn, hoe minder dure netverzwaring nodig is.
• Hoe beter we vraag sturen op momenten met veel zon en wind, hoe lager de CO₂‑uitstoot per geproduceerde euro omzet.
• Hoe slimmer bedrijven hun eigen flexibiliteit inzetten, hoe minder we afhankelijk zijn van fossiele reserves voor balancering.

Mijn stellige mening: bedrijven die nu investeren in AI‑gestuurde flexibiliteit, worden de winnaars van de komende tien jaar. Niet alleen qua kosten, maar ook in vergunningsprocedures, reputatie en toegang tot nieuwe businessmodellen (bijvoorbeeld het leveren van flexibiliteit aan marktpartijen).

Voor onze serie “AI voor Nederlandse Energie: Duurzame Transitie” is dit thema bijna de ruggengraat. Netoptimalisatie, vraagvoorspelling, onderhoudspredictie en integratie van hernieuwbare energie komen allemaal samen in één praktische vraag:

Hoe zorg je dat jouw bedrijf niet langer een passieve netgebruiker is, maar een actieve speler in een slim, duurzaam energiesysteem?

Wil je daar serieus werk van maken in 2026, dan is dit het moment om te beginnen: breng je flexibiliteit in kaart, organiseer je data en kies één concrete AI‑pilot. De politiek zet de deur open met nieuwe regels en flexcontracten; de échte waarde ontstaat als jij er met slimme sturing doorheen stapt.