Zorgverzekeraars blijven hangen in p x q, terwijl passende zorg en AI om andere prikkels vragen. Zo breek je uit het oude denken en versnel je echte transformatie.
Waarom ‘oud denken’ van zorgverzekeraars nu zo knelt
27 van de 30 respondenten. Zó groot was de meerderheid in de Zorgvisie-poll die vindt dat zorgverzekeraars “nieuwe kunstjes” moeten leren om passende zorg mogelijk te maken. Dat is geen randruis, dat is een duidelijk signaal uit het veld.
Dit raakt precies waar bestuurders, medisch specialisten en zorgmanagers nu tegenaan lopen. Terwijl de druk op acute zorg, personeel en financiën in 2025 verder oploopt, blijven de financieringsmodellen en het inkoopbeleid opvallend traditioneel. Initiatieven die aantoonbaar werken – denk aan wijkgerichte zorg, digitale triage of gecombineerde eerstelijns- en ziekenhuiszorg – stranden te vaak op schotten, korte contracten en een harde focus op productie.
In deze blog kijk ik naar wat er achter die frustratie schuilgaat, waarom het oude model rond ‘p maal q’ niet meer werkt én vooral welke rol AI in de Nederlandse zorg kan spelen om wél tot passende zorg en transformatie te komen. Met praktische handvatten voor zorgorganisaties én zorgverzekeraars die nu stappen willen zetten.
Wat zorgprofessionals precies bedoelen met ‘oud denken’
Oud denken draait in de kern om één ding: financiële prikkels die volume belonen in plaats van waarde. De poll-respondenten verwoorden dat scherp.
- Contractering op basis van
prijs x hoeveelheid(p x q) - Jaar-op-jaar-productieplafonds en budgettaire schotten
- Korte termijn: jaarlijkse inkooprondes, focus op kosten van volgend jaar
- Concurrentie tussen zorgverzekeraars waar samenwerking nodig is
Een ziekenhuisbestuurder uit de poll zegt het treffend:
“Je ziet de reactie om alles te vertalen naar p x q, terwijl passende zorg er juist voor moet zorgen dat er minder q ontstaat.”
Passende zorg betekent: minder overbodige zorg, beter op de juiste plek, meer preventie, meer digitale en hybride zorg. Dat is per definitie ontschotten en afbouwen van volume. Als je dan blijft afrekenen per verrichting, organiseer je je eigen mislukking.
De rolopvatting van zorgverzekeraars schuurt
Wat zorgprofessionals misschien nog meer steekt dan de financiering, is de houding van verzekeraars. In de poll worden ze omschreven als:
- “marktmeesters” in plaats van maatschappelijke partners
- sterk gericht op winst, marktaandeel en inkoopmacht
- meer bezig met beheersbaarheid en wantrouwen dan met zorg
De ironie die meerdere respondenten noemen: zorgverzekeraars eisen dat zorgaanbieders transformeren, liefst gisteren, maar hun eigen inkoop- en besluitvormingsprocessen blijven grotendeels hetzelfde. Dat botst frontaal met de doelstellingen van het IZA, GALA en passende zorg.
De realiteit? Zolang de spelregels en data-gedreven sturing niet veranderen, kan een bestuurder nog zo visionair zijn, de uitkomst blijft middelmatig.
Waarom p x q niet werkt voor passende zorg
Passende zorg en het klassieke productiemodel gaan simpelweg niet samen. De belangrijkste redenen:
-
Preventie en substitutie worden afgestraft
Als een ziekenhuis, huisartsenorganisatie of ggz-aanbieder succesvol voorkomt dat patiënten instromen, daalt de productie. In een p x q-model betekent dat: minder omzet. Zonder stevige meerjarenafspraken is dat financieel suïcidaal gedrag. -
Innovaties overstijgen de schotten
Een wijkkliniek, digitale triage of ziekenhuiszorg thuis raakt vaak:- medisch-specialistische zorg
- huisartsenzorg
- wijkverpleging
- sociaal domein Terwijl de bekostiging nog per domein en per sector is georganiseerd. Het geld kan niet makkelijk meebewegen.
-
Korte looptijden maken leren onmogelijk
Contracten van één jaar zijn dodelijk voor innovaties die pas na 2-3 jaar hun rendement bewijzen. Dan wordt elk project een pilot zonder vervolg. -
Risico’s liggen eenzijdig bij de zorgaanbieder
Minder productie? Risico ligt bij de aanbieder. Meer complexe instroom? Vaak ook. Zonder gedeeld risico en gedeeld voordeel ontstaat er geen echte samenwerking.
Passende zorg vergt dus een ander type sturing, waar uitkomsten, gezondheid en samenwerking centraal staan. En daar komt AI nadrukkelijk in beeld.
Hoe AI zorgverzekeraars kan helpen uit het oude denken te breken
Als we het hebben over AI voor de Nederlandse zorg, denken veel mensen eerst aan klinische toepassingen: beslisondersteuning, beeldherkenning, triage. Maar AI kan net zo goed de financiële en organisatorische kant van het zorgstelsel moderniseren.
1. Slimmere risico- en populatieanalyses
AI-modellen kunnen populatiedata, declaratiegegevens en uitkomstinformatie combineren om:
- hoogrisicogroepen in kaart te brengen
- effecten van preventieprogramma’s te voorspellen
- regio’s te identificeren waar substitutie (ziekenhuis → eerste lijn) het meeste oplevert
Zorgverzekeraars kunnen daarmee proactief meerjarenafspraken maken: niet meer alleen achteraf volume afrekenen, maar vooraf investeren in programma’s waarvan het effect op kosten én gezondheid onderbouwd is.
Goed ingestelde AI-modellen geven niet alleen inzicht waar geld naartoe gaat, maar ook waar je het verantwoord kunt weghalen.
2. Van productie naar uitkomsten sturen
Passende zorg vraagt dat je stuurt op uitkomsten: kwaliteit van leven, complicaties, opnames, wachttijden. Alleen: die data zijn versnipperd en ongestructureerd.
AI kan hier:
- vrije-tekst-EPD-gegevens structureren
- PROMs en PREMs automatisch analyseren
- dashboards genereren op regiovlak, per aandoening of per keten
Zorgverzekeraars kunnen deze inzichten gebruiken om waardegerichte contracten af te sluiten:
- afspraken over complicatiereductie
- verlaging van heropnames
- verbetering van ervaren gezondheid
In plaats van: x behandelingen tegen prijs y.
3. Administratieve lasten verlagen in inkoop en verantwoording
Veel ergernis in het veld gaat over verantwoording, audits en inkoopformats die elk jaar veranderen. AI kan hier verrassend praktisch zijn:
- automatische controle van declaraties op patronen in plaats van per regel
- slimme dossiervorming, zodat zorgverleners minder hoeven over te typen
- generatieve AI voor het vertalen van zorgplannen naar verantwoordingsteksten
Hoe minder energie er gaat naar vinklijstjes en handmatige controles, hoe meer ruimte er is voor echte dialoog over transformatie.
4. Regionale scenario’s doorrekenen
In het Integraal Zorgakkoord staat de regio centraal. Maar de vraag blijft vaak: wat betekent dit concreet in euro’s, capaciteit en kwaliteit?
Met AI-gedreven simulatiemodellen kun je scenario’s doorrekenen:
- Wat gebeurt er als 20% van de laagcomplexe SEH-bezoeken via digitale triage gaat?
- Wat is de impact als 30% van de hartfalenpatiënten ziekenhuiszorg-thuis krijgt?
- Wat levert het op als ggz-zorg verschuift naar eerstelijns- en e-mental health?
Dit soort modellen maken het voor zorgverzekeraars én aanbieders makkelijker om gezamenlijk beslissingen te nemen en risico’s te delen. Niet op buikgevoel, maar op data.
Van kritiek naar actie: wat je nu wél kunt doen
Alleen klagen over oud denken helpt niemand. De vraag is: wat kunnen bestuurders, medisch specialisten, huisartsen en zorgverzekeraars nu concreet doen om samen vooruit te komen?
Voor zorgbestuurders en zorgprofessionals
-
Kom met een stevig, data-onderbouwd transformatieplan
Laat zien:- welke volumes je denkt te reduceren
- welke uitkomsten je verwacht te verbeteren
- welke AI- of datatoepassingen je inzet en wat dat oplevert
-
Vraag expliciet om meerjarenafspraken en risicodeling
Geen innovatie zonder langere horizon. Durf te zeggen: “Dit heeft minimaal 3 jaar nodig, met afbouw van productie én een deel van de besparing voor ons.” -
Werk regionaal en integraal
Passende zorg stopt niet bij de muren van het ziekenhuis of de instelling. Betrek huisartsen, VVT, ggz én het sociaal domein. Hoe integraler je voorstel, hoe sterker je staat. -
Maak AI concreet en veilig
Zorgverzekeraars zijn – terecht – gevoelig voor privacy en ethiek. Toon aan dat:- je data governance op orde is
- je uitlegbare AI gebruikt
- je patiëntenraad en medisch staforgaan zijn aangehaakt
Voor zorgverzekeraars
-
Pas de rolopvatting aan: van marktmeester naar regiopartner
Dat vraagt om andere gesprekken. Minder over tarieven, meer over gezamenlijke doelen per regio. En om het lef om niet alles dicht te timmeren met micro-regels. -
Investeer in medische en data-expertise in de inkoopteams
De poll raakt een terecht punt: inkoop zonder inhoudelijke kennis is vaak “goedkoop is duurkoop”. Combineer artsen Maatschappij & Gezondheid met data scientists en AI-experts. -
Introduceer AI-ondersteunde waardegerichte contracten
Begin met een beperkt aantal aandoeningen of zorgpaden:- hartfalen
- COPD
- heup/knie
- ggz-stemmingsstoornissen
Gebruik AI om uitkomsten en kosten te monitoren en stel contracten bij op basis van data.
-
Maak transformatiegeld echt transformatiegeld
Zorg dat innovatiebudgetten niet worden opgeslokt door reguliere tekorten. Koppel ze aan duidelijke AI- en data-gestuurde doelstellingen en geef rust: meerjarige toezeggingen, minder bureaucratie.
Waarom dit hét moment is om AI in te zetten voor passende zorg
We zitten eind 2025 in een merkwaardige spagaat. Iedereen onderschrijft de noodzaak van passende zorg. De personeelstekorten zijn structureel, de zorgvraag groeit, en de financiële marges slinken. Tegelijkertijd ervaren professionals zorgverzekeraars nog vooral als rem in plaats van versneller.
Juist nu kan AI in de Nederlandse zorg het verschil maken:
- door de juiste populaties en interventies in beeld te brengen
- door de overstap van productie naar uitkomsten concreet en meetbaar te maken
- door administratieve ballast te verminderen
- door regionale scenario’s objectief door te rekenen
Daarvoor is wel nodig dat zowel zorgverzekeraars als zorgaanbieders hun reflex loslaten om alles via het oude p x q-prisma te bekijken. AI is geen wondermiddel, maar een gereedschap om betere, eerlijkere afspraken te maken.
Wie nu durft te investeren in datagedreven, AI-ondersteunde contractering van passende zorg, heeft over drie jaar geen discussies meer over “oud denken”, maar voorbeelden van initiatieven die zichzelf hebben terugverdiend – in euro’s én in gezondheid.
Wil je concreet aan de slag met AI in jouw regio of organisatie, maar loop je vast op financiering of inkoop? Dan is de logische volgende stap: breng samen met je (regio)verzekeraar één scherp gedefinieerd zorgpad in kaart, leg daar de data en AI-kansen naast, en ontwerp vanaf dag één een contract dat minder q beloont in plaats van afstraft.
Daarmee verandert de vraag van: “Kunnen zorgverzekeraars eigenlijk wel meewerken aan transformatie?” naar: “Hoe snel durven we samen door te pakken?”