CWZ laat patiƫnten zelf prikken en druppelen. Wat kunnen andere ziekenhuizen en de wijkverpleging hiervan leren? Praktische aanpak, valkuilen en de rol van AI.
Waarom een ziekenhuis patiƫnten zelf laat prikken en druppelen
1200 patiĆ«nten in Ć©Ć©n jaar die eerder naar huis konden, vaak zĆ³nder wijkverpleging. Dat is geen theoretisch toekomstbeeld, maar wat het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ) in Nijmegen al bereikt heeft met de afdeling Zelfzorg thuis.
Dit raakt precies aan de grootste zorgpijn van dit moment: personeelstekort, overvolle bedden en een wijkverpleging die structureel "nee" moet verkopen. Terwijl de vraag naar zorg de komende jaren alleen maar verder oploopt, zeker nu in de wintermaanden de druk op de ziekenhuizen weer oploopt.
Zelfzorg thuis ā patiĆ«nten zelf laten prikken, druppelen, steunkousen aantrekken of een infuus bedienen ā is geen luxe meer. Het is een harde noodzaak als we de Nederlandse zorg toegankelijk en betaalbaar willen houden. In deze blog laat ik zien wat CWZ doet, waarom het werkt, welke rol AI en digitale ondersteuning hierin kunnen spelen en hoe je dit in jouw organisatie verantwoord kunt opbouwen.
Wat CWZ precies doet met āZelfzorg thuisā
De kern is simpel: alles wat een patiƫnt zelf veilig kan doen, leert het ziekenhuis de patiƫnt ook zelf doen.
Vanuit de afdeling Zelfzorg thuis krijgen patiƫnten en naasten gestructureerde instructies voor:
- zelf injecteren (bijvoorbeeld antistolling of biologicals)
- druppelen (onder andere bij oogheelkunde)
- wondverzorging
- steunkousen aantrekken
- omgaan met pompjes en infuus- of sondeapparatuur
Waar dit vroeger automatisch naar de wijkverpleging ging, kijkt CWZ nu eerst: kan deze patiƫnt, eventueel met een mantelzorger, dit zelf leren?
Dat levert direct winst op:
- 1200 patiƫnten per jaar eerder naar huis
- minder inzet van wijkverpleging
- kortere opnames en lagere ligduur
- meer regie en zelfvertrouwen bij patiƫnten
Het begon volgens het Zorgvisie-artikel met iets ogenschijnlijk kleins: een busreisje waarbij een longarts zag hoe goed patiĆ«nten zichzelf konden organiseren. Dat inzicht ā patiĆ«nten kunnen vaak meer dan we denken ā is de basis van het hele concept.
Waarom zelfzorg thuis onmisbaar wordt in de Nederlandse zorg
Zelfzorg thuis is geen leuk projectje, maar een logisch antwoord op drie harde realiteiten in Nederland.
1. Personeelstekort in ziekenhuis Ć©n wijkverpleging
De ramingen van onder meer het RIVM zijn helder: als we niets veranderen, zijn er rond 2040 honderdduizenden extra zorgmedewerkers nodig. Die zijn er simpelweg niet. We merken dat nu al:
- gesloten bedden door gebrek aan verpleegkundigen
- wachttijden in de wijkverpleging
- uitgestelde operaties omdat de nazorg niet rondkomt
Elke handeling die een patiƫnt veilig zelf kan, haalt structureel druk van het systeem af.
2. Passende zorg en concentratie op complex werk
Passende zorg betekent dat zorgprofessionals hun tijd besteden aan dĆe zorg die Ć©cht hun expertise vraagt. Een oncologieverpleegkundige is niet opgeleid om standaard steunkousen aan te trekken bij een verder vitale patiĆ«nt. Dat kan, met goede instructie, vaak prima thuis.
Door zelfzorg thuis te omarmen, kunnen ziekenhuizen en wijkverpleging zich meer richten op:
- instabiele of kwetsbare patiƫnten
- complexe handelingen en coƶrdinatie
- zorg rond acute verslechtering
3. Patiƫntregie en kwaliteit van leven
De meeste patiƫnten willen naar huis zodra het enigszins kan. Minder ziekenhuisdagen betekent:
- betere nachtrust
- lagere kans op ziekenhuisinfecties
- meer gevoel van controle
PatiĆ«nten die leren zelf te prikken of druppelen, geven vaak terug dat dit hun zelfvertrouwen vergroot. Ze worden minder afhankelijk en voelen zich minder āpatiĆ«ntā en meer mens.
Hoe je zelfzorg thuis veilig en schaalbaar organiseert
Zelfzorg thuis uitrollen is meer dan een paar folders uitdelen. CWZ pakt het programmatisch aan. De rode draad: gestandaardiseerde instructies, digitale ondersteuning en duidelijke selectiecriteria.
1. Kies heel scherp wƔt patiƫnten zelf mogen doen
Niet elke handeling is geschikt voor zelfzorg. Een praktisch startkader:
- laag risico bij fout uitvoeren
- vaak terugkerende handeling
- goed te observeren (visueel of via metingen)
- eenvoudig te beschrijven in stappen
Typische āquick winsā zijn:
- insuline of antistollingsinjecties
- oogdruppelschemaās na een operatie
- subcutane toediening van medicatie via een pen
- eenvoudige wondverzorging
2. Werk met duidelijke selectiecriteria voor patiƫnten
De grootste fout die organisaties maken: zelfzorg voor iedereen willen. Dat hoeft niet en dat moet je ook niet willen. Maak criteria, bijvoorbeeld:
- cognitief in staat om instructies te begrijpen
- voldoende handfunctie en motoriek
- basisbegrip van hygiƫne
- gemotiveerd of bereid om het te proberen
- beschikbaarheid van een mantelzorger indien nodig
Wie hier niet aan voldoet, krijgt gewoon professionele zorg. Zelfzorg thuis is een extra optie, geen verplichting.
3. Combineer fysieke training met digitale tools
Hier komt de AI-campagne AI voor Nederlandse Zorg direct in beeld. Want digitale middelen en AI maken het verschil tussen een klein project en schaalbare impact.
Concreet kun je denken aan:
- Instructievideoās in een patiĆ«ntportaal of app, afgestemd op het persoonlijke behandelplan.
- Stapsgewijze checklists die de patiƫnt door de handeling leiden.
- AI-chat of digitale coach die laagdrempelig vragen beantwoordt: āIk heb net geprikt, maar er komt een klein beetje bloed, is dat normaal?ā
- Slimme herinneringen voor druppelschemaās of het tijdstip van injecties.
De verpleegkundige blijft eindverantwoordelijk voor de eerste instructie en de beoordeling van bekwaamheid. AI en e-health nemen daarna de herhaling, monitoring en veelgestelde vragen over.
4. Borgen van veiligheid: protocollen en feedbackloops
Veilige zelfzorg vraagt om strakke borging:
- schriftelijke Ć©n visuele instructies
- toetsmomenten: patiƫnt voert de handeling eerst onder supervisie uit
- heldere afspraken: wanneer moet de patiƫnt bellen?
- laagdrempelig contactpunt (telefonisch of digitaal)
Daarnaast is structurele dataverzameling cruciaal:
- aantal patiƫnten in zelfzorgprogramma
- complicaties of fouten
- heropnames
- ervaringen van patiƫnten en professionals
Met die data kun je waar nodig bijsturen en aantonen dat zelfzorg thuis niet alleen goedkoper, maar ook veilig is.
De rol van AI in zelfzorg thuis: van nice-to-have naar noodzaak
AI wordt vaak geassocieerd met complexe beeldanalyse of decision support. Maar juist in iets ogenschijnlijk āsimpelsā als zelfzorg thuis kan AI enorm veel waarde toevoegen.
Praktische AI-toepassingen voor zelfzorg
Een paar concrete voorbeelden die ik in de praktijk vaak terugzie of als logisch volgende stap zie:
-
Persoonlijke leerpaden
Een AI-systeem kan inschatten hoeveel instructie een patiƫnt nodig heeft, gebaseerd op:- leeftijd en digitale vaardigheden
- eerdere interacties met het portaal
- foutjes of onzekerheid bij de eerste training
Zo krijgt de ene patiĆ«nt drie korte videoās, de ander een extra oefensessie met de verpleegkundige.
-
Beeldherkenning voor wondzorg
Patiƫnt maakt een foto van de wond via een app. AI herkent mogelijke infectiesignalen (roodheid, vocht, zwelling) en geeft een alert aan de wondverpleegkundige. De verpleegkundige beslist, de AI signaleert. -
Taalondersteuning en begrijpelijke uitleg
AI kan medische uitleg automatisch herschrijven in B1-taal, of vertalen naar andere talen. Daarmee vergroot je de groep patiƫnten die veilig aan zelfzorg kan doen, ook als Nederlands niet hun moedertaal is. -
Slimme triage van patiƫntvragen
Een AI-assistent kan standaardvragen (bijvoorbeeld: "Mag ik douchen na het prikken?") direct beantwoorden volgens ziekenhuisprotocol. Alleen de complexe of onduidelijke vragen gaan door naar de verpleegkundige.
Waarom AI hier juist wƩl werkt
Bij acute diagnostiek ligt de lat voor AI extreem hoog, en terecht. Bij zelfzorg thuis kun je AI inzetten als ondersteunende laag, niet als besluitvormer:
- de protocollen komen van het ziekenhuis
- de verpleegkundige doet de eerste beoordeling
- AI helpt met uitleg, herinneren, signaleren en filteren
Daardoor is de kans op grote schade klein, terwijl de tijdwinst en schaalbaarheid groot zijn.
Valkuilen en hoe je ze voorkomt
Elke organisatie die met zelfzorg thuis aan de slag gaat, loopt ongeveer tegen dezelfde valkuilen aan.
1. Te veel vanuit kosten denken, te weinig vanuit patiƫnt
Als het primair een financieel project is, voelen patiƫnten zich gebruikt. De kunst is om patiƫntvoordeel en systeemvoordeel te koppelen:
- minder ziekenhuisbezoeken
- meer eigen regie
- maar Ć³Ć³k: minder druk op wijkverpleging en personeel
Communiceer dat eerlijk. Patiƫnten prikken echt niet graag alleen om het ziekenhuisbudget te ontlasten. Wel als zij er zelf comfort en autonomie voor terugkrijgen.
2. Onvoldoende scholing van professionals
Zelfzorg thuis vraagt een andere houding van artsen en verpleegkundigen:
- loslaten wat je vroeger automatisch zelf deed
- lesgeven in plaats van alleen uitvoeren
- comfort opbouwen met digitale en AI-ondersteuning
Investeer in:
- scholing in teach-back methoden
- trainingen in digitale vaardigheden
- ruimte in het rooster om goed te instrueren (want dat betaalt zich later terug)
3. Geen goede samenwerking met de wijkverpleging
Zelfzorg thuis is geen concurrent van de wijk, maar een bondgenoot. De realiteit: wijkteams zijn overbelast. Door een deel van de eenvoudige handelingen naar de patiƫnt zelf te verschuiven, blijft er meer capaciteit over voor:
- zeer kwetsbare ouderen
- complexe combinaties van zorg en ondersteuning
Maak daarom regionale afspraken:
- welke patiƫnten gaan naar zelfzorg, welke naar wijkverpleging?
- welke informatie heeft de wijk nodig als er toch opgeschaald moet worden?
- hoe stem je digitale hulpmiddelen op elkaar af?
Hoe je vandaag de eerste stap zet
Je hoeft geen compleet nieuwe afdeling te starten om te beginnen. Drie concrete stappen die in vrijwel elk ziekenhuis of regionale samenwerking mogelijk zijn:
-
Kies Ć©Ć©n duidelijke use case
Bijvoorbeeld: zelf injecteren met antistolling na een knie- of heupoperatie. Breng in kaart:- hoeveel patiƫnten dit betreft per jaar
- hoeveel wijkverpleging nu nodig is
- welke risicoās en complicaties je ziet
-
Ontwerp een mini-zelfzorgpad
- standaardinstructie door verpleegkundige op de afdeling
- korte videoās en een stappenplan in het patiĆ«ntenportaal
- telefonische/AI-ondersteuning na ontslag
- evaluatie na 3 maanden
-
Meet, leer en schaal uit
Kijk na een paar maanden:- hoe vaak ging het goed, waar ging het mis?
- wat vinden patiƫnten en professionals?
- hoeveel wijkzorg en ligdagen zijn bespaard?
Gebruik die resultaten om bestuurders, medische staf en regionale partners mee te krijgen voor een bredere uitrol ā bijvoorbeeld naar oogdruppels, wondzorg of thuistoediening van medicatie.
Zelfzorg thuis als bouwsteen van toekomstbestendige zorg
Zelfzorg thuis, zoals CWZ dat nu vormgeeft, laat zien dat patiƫnten veel meer kunnen dan wij als zorgprofessionals vaak denken. Met goede instructie, een helder kader en slimme digitale en AI-ondersteuning kun je honderden tot duizenden patiƫnten per jaar eerder en veiliger naar huis laten gaan.
Dit is geen nice-to-have project meer, maar een bouwsteen van toekomstbestendige ziekenhuiszorg Ć©n wijkverpleging in Nederland. Zeker nu we richting 2026 gaan, met blijvende personeelstekorten en een groeiende zorgvraag, is de vraag niet meer Ć³f je met zelfzorg thuis aan de slag gaat, maar hoe snel en hoe slim.
Wie nu begint met een gerichte, datagedreven aanpak, heeft over twee jaar niet alleen minder druk op bedden en wijkteams, maar ook een patiĆ«ntengroep die zich zekerder, zelfstandiger en beter ondersteund voelt ā precies wat passende zorg zou moeten zijn.