Slimme apparaten en HEMS worden cruciaal voor lagere energierekeningen én een oplossing voor netcongestie. Zo bereiden Nederlandse huishoudens en professionals zich voor.
Slimme apparaten thuis: zo help je het volle stroomnet
In sommige wijken in Nederland moeten bedrijven inmiddels járen wachten op een aansluiting door netcongestie. Tegelijkertijd hangen er op miljoenen daken zonnepanelen die op zonnige middagen massaal terugleveren. Dat spanningsveld komt nu letterlijk je meterkast binnen.
De kick-off die minister Sophie Hermans op 29-09-2025 gaf bij het Elaad Testlab in Arnhem markeert een duidelijke koers: slimme, net-intensieve apparaten in en om huis gaan een hoofdrol spelen in het oplossen van het volle stroomnet – én in het verlagen van je energierekening.
Dit artikel laat zien wat er achter die aankondiging schuilgaat, waarom Home Energy Management Systems (HEMS) cruciaal worden, welke rol normen van NEN spelen en vooral: wat dit de komende jaren betekent voor Nederlandse huishoudens, installateurs, energiebedrijven en technologie-aanbieders.
Waarom slimme flexibiliteit in huis onmisbaar wordt
De kern is simpel: we gebruiken steeds meer stroom op dezelfde kabels. Dat schuurt.
De druk op het Nederlandse stroomnet
Nederland elektrificeert in hoog tempo:
- elektrische auto’s (EV’s)
- warmtepompen
- inductiekookplaten
- thuisbatterijen
- zonnepanelen op daken
Al deze apparaten zijn net-intensief: ze vragen of leveren in korte tijd veel vermogen. Als iedereen tegelijk laadt, verwarmt en teruglevert, loopt het net vast. Dat zie je nu al in de vorm van:
- wachttijden voor nieuwe aansluitingen
- beperkingen op teruglevering
- spanningsproblemen in woonwijken
De klassieke oplossing – overal dikkere kabels en nieuwe transformatorhuisjes – is traag, duur en beperkt beschikbaar door schaarse vakmensen. Flexibiliteit in de vraag en het aanbod achter de voordeur is daarom geen luxe meer, maar een voorwaarde voor een haalbare energietransitie.
Wat flexibiliteit in huis concreet betekent
Flexibiliteit gaat niet over “kou lijden” of “in de winter met een trui op de bank zitten”. Het gaat over slim schuiven in tijd met verbruik en opslag, zónder comfortverlies:
- je EV vooral laden als er veel zon of windstroom is
- je warmtepomp iets eerder of later laten draaien
- je thuisbatterij laten vollopen als stroom goedkoop en schoon is
- huishoudelijke apparaten (wasmachine, droger, vaatwasser) automatisch starten in goedkope uren
De realiteit: dit moet automatisch gebeuren, via een HEMS, anders doet niemand het structureel. Dáár richt het programma van ElaadNL, NEN en het ministerie zich nu expliciet op.
HEMS als brein van het slimme huis
Een HEMS is in feite het brein in je meterkast dat productie, opslag en verbruik aanstuurt.
Wat doet een HEMS precies?
Een goed HEMS koppelt minimaal:
- zonnepanelen / omvormer – hoeveel produceer je nu?
- elektrische auto / laadpaal – wanneer moet de auto vol zijn? Hoe snel mag hij laden?
- warmtepomp – wat is de gewenste binnentemperatuur en wanneer is warmte nodig?
- thuisbatterij – wanneer laden/ontladen?
- slimme meters en tarieven – wat is de actuele prijs per kWh en de capaciteitstarieven?
Vervolgens stuurt het systeem apparaten zó aan dat je:
- zoveel mogelijk eigen zonnestroom direct gebruikt
- je verbruik verschuift naar uren met lage prijs of lage netbelasting
- het net helpt ontlasten – zonder dat je daar elke dag zelf mee bezig bent
Met de opkomst van dynamische energietarieven (uurtarieven gebaseerd op de groothandelsmarkt) wordt dit financieel steeds interessanter. Er zijn nu al dagen in het voorjaar met uren waarin de stroomprijs nul of zelfs negatief is. Een slim HEMS verdient zich dan heel concreet terug.
Waarom standaarden hier onmisbaar zijn
De grootste valkuil: elk merk bedenkt zijn eigen “slimme” oplossing. Dan krijg je:
- een laadpaal die alleen met de app van de fabrikant werkt
- een warmtepomp die niet praat met je zonnepanelen
- een thuisbatterij die weer een ander portaal gebruikt
Daar wordt de consument tureluurs van, en voor installateurs is het een nachtmerrie. Zonder gemeenschappelijke standaarden blijft flexibiliteit versnipperd en onbetrouwbaar.
Precies daarom is de koppeling tussen testen (ElaadNL) en normontwikkeling (NEN) zo belangrijk. Fabrikanten testen hun apparaten in het Elaad Testlab, de ervaringen daar vloeien rechtstreeks door in nieuwe normdocumenten. Dat zorgt ervoor dat een HEMS straks niet alleen een mooi plaatje is in een brochure, maar in de praktijk ook écht werkt – merkoverstijgend.
De rol van ElaadNL en NEN: van testlab naar norm
Minister Hermans vatte het scherp samen:
“Slimme apparaten kunnen een belangrijk onderdeel van de oplossing voor het volle stroomnet worden. Dat gaat alleen lukken als het mensen thuis zo min mogelijk moeite kost.”
Die “zo min mogelijk moeite” krijg je alleen met interoperabiliteit en goede bescherming van privacy en comfort. Dat is precies waar ElaadNL en NEN nu samen aan trekken.
Wat doet ElaadNL in het testtraject?
ElaadNL richt zich op de praktijk:
- testen van slimme net-intensieve apparaten (o.a. laadpalen, warmtepompen, batterijen)
- controleren of ze goed kunnen samenwerken en informatie uitwisselen
- evalueren van communicatieprotocollen (zoals OCPP, ISO 15118 en andere sectorstandaarden)
- nauwe samenwerking met fabrikanten via een recente Request for Proposal
Het Elaad Testlab wordt door dit project ook expliciet opengesteld voor fabrikanten van slimme apparaten in en om huis. Dat maakt Nederland een soort proeftuin voor Europa: wat hier werkt, kan later relatief eenvoudig worden opgeschaald.
Wat doet NEN aan normen voor slimme energie?
NEN vertaalt praktijkervaring naar duidelijke, toepasbare normdocumenten. Belangrijke stappen:
- 2024: publicatie van NTA 8043 ‘Slimme laadpalen en laaddiensten’
- lopend: ontwikkeling van een normdocument voor slimme warmtepompen
- start binnenkort: normen voor HEMS, slimme thuisbatterijen en slimme zonne-omvormers
Waarom zijn die NEN-normen zo strategisch belangrijk?
- ze bieden houvast voor fabrikanten (waar moeten we minimaal aan voldoen?)
- ze maken het werkbaar voor installateurs (compatibiliteit, veiligheid)
- ze geven vertrouwen aan consumenten (privacy, veiligheid, comfort)
- ze vormen vaak de basis voor Europese en internationale standaarden
Nederland pakt hier bewust een voortrekkersrol. Netcongestie is hier eerder en scherper voelbaar dan in veel andere landen, dus we lopen voorop in de zoektocht naar oplossingen. Door nationale normen op tijd goed neer te zetten, kan Nederland ook op Europees niveau de richting mede bepalen.
Wat betekent dit concreet voor huishoudens en professionals?
De startschot-ceremonie is leuk, maar wat kun je er als huishouden, installateur of energieprofessional in 2025 en 2026 mee? Meer dan je denkt.
Voor huishoudens: zo bereid je je huis voor
De komende jaren wordt flexibiliteit steeds vaker financieel beloond. Drie praktische stappen als je nu al vooruit wilt lopen:
-
Kies apparaten met ‘smart ready’ functionaliteit
Koop je een nieuwe laadpaal, warmtepomp of omvormer? Let op:- ondersteuning van open standaarden (vraag je installateur hier expliciet naar)
- mogelijkheid om te koppelen aan een HEMS of externe stuurdienst
- goede documentatie over integraties met andere merken
-
Oriënteer je op een HEMS of slimme energiedienst
Er komen steeds meer aanbieders die een compleet energiemanagementpakket leveren. Let op:- werkt het systeem met jouw huidige en toekomstige apparaten?
- hoe gaan ze om met data en privacy?
- kun je overstappen van energieleverancier zonder alles te moeten vervangen?
-
Experimenteer met flexibiliteit waar het kan
Ook zonder compleet HEMS kun je al:- een dynamisch energiecontract proberen
- wasmachine en droger inplannen op goedkope uren
- je EV pas na 22:00 laten laden
Wie hier nu mee begint, profiteert straks direct als nieuwe standaarden en producten beschikbaar komen. Je maakt je huis als het ware “HEMS-ready”.
Voor installateurs en adviseurs: nieuwe propositie
Installateurs gaan de komende jaren van “doos ophangen” naar energiesysteemintegratie. Dat klinkt zwaar, maar het biedt juist kansen:
- differentieer je als specialist in slimme net-intensieve apparaten
- volg de ontwikkelingen rond NEN-normen (8043, slimme warmtepompen, aankomende HEMS-normen)
- werk met merken die meedoen in testprogramma’s zoals bij ElaadNL
Een concreet advies dat ik vaak zie werken: bouw een standaard set-up die je keer op keer toepast (bijvoorbeeld: laadpaal merk X + warmtepomp merk Y + HEMS merk Z), waarvan je zeker weet dat alles goed samenwerkt. Dat bespaart gedoe op locatie en discussies bij storingen.
Voor energiebedrijven en technologie-aanbieders
Voor energieleveranciers, aggregators en softwarebedrijven ligt hier een directe kans om:
- nieuwe flexibiliteitsproducten aan te bieden (bijv. vergoedingen voor sturen op netbelasting)
- dynamische tarieven te koppelen aan automatische sturing via HEMS
- hun diensten aan te laten sluiten op de normen waar NEN nu aan werkt
De partijen die nu al actief meedoen in testtrajecten en normcommissies, krijgen straks een duidelijke voorsprong als flexibiliteitsmarkten verder worden opgetuigd.
Nederland als proeftuin voor een toekomstbestendig energiesysteem
Het interessante aan de Nederlandse situatie is dat we én een heel dichtbevolkt land zijn, én snel elektrificeren, én een relatief fijnmazig netwerk hebben. Daardoor lopen we als één van de eersten tegen fysieke grenzen aan.
In plaats van dat als probleem te zien, kiezen ElaadNL, NEN en het ministerie er nu voor om dat om te zetten in een koploperspositie. Door:
- net-intensieve apparaten in en om huis slim aan te sturen met HEMS
- testresultaten structureel te koppelen aan normontwikkeling
- overheid, netbeheerders, marktpartijen en kennisinstellingen te laten samenwerken
ontstaat een aanpak die verder gaat dan losse pilots.
Voor huishoudens betekent dit de komende jaren vooral: meer gemak, meer grip op de energierekening en een eerlijker gebruik van het stroomnet. Voor professionals ontstaat een duidelijke routekaart om producten en diensten toekomstbestendig te maken.
De grote vraag voor de komende periode is niet óf slimme flexibiliteit in huis gemeengoed wordt, maar hóe snel dat gaat en wie er het beste op inspeelt. Wie nu al bouwt aan een huis, product of dienst dat “HEMS-ready” is, staat er straks een stuk sterker voor.
Wil je vooroplopen in de duurzame transitie met slimme energie-oplossingen voor de Nederlandse markt? Dit is hét moment om je strategie, producten en woningen klaar te maken voor een wereld waarin HEMS, slimme apparaten en energieflexibiliteit de norm zijn.