Nieuw RIVM-domein PPG bundelt bevolkingsonderzoeken, vaccinatieprogramma’s en opschaling bij infectieziekten. Wat betekent dat concreet voor jouw zorgpraktijk?
Nieuw RIVM-domein PPG: wat dit betekent voor onze zorg
In Nederland krijgt op dit moment ruim 1 op de 3 mensen ooit de diagnose kanker, en jaarlijks maken miljoenen mensen gebruik van vaccinatieprogramma’s en bevolkingsonderzoeken. Achter al die uitnodigingen, vaccinaties en uitslagen zit een enorme logistieke en medische operatie. Die moet niet alleen betrouwbaar zijn, maar óók snel kunnen opschalen als er een crisis ontstaat, zoals tijdens corona.
Daar zit precies de kern van het nieuwe RIVM-domein Preventieprogramma’s en Opschaling voor de Publieke Gezondheid (PPG). Sinds 01-11-2024 is PPG officieel een zelfstandig domein binnen het RIVM, met als opdracht: preventieprogramma’s slimmer organiseren én Nederland beter voorbereiden op toekomstige uitbraken van infectieziekten.
Voor professionals in de zorg, gemeenten, GGD’en en beleidsmakers is dit geen puur organisatorisch nieuws. Dit raakt de dagelijkse praktijk: van het Rijksvaccinatieprogramma tot griepprikken in het najaar, van prenatale screening tot snelle opschaling bij een nieuwe pandemie. In deze blog neem ik je mee door wat PPG precies doet, waarom deze structuurwijziging nodig is en hoe jij hier in jouw werkveld op kunt inspelen.
Wat is het nieuwe domein PPG precies?
PPG is het nieuwe RIVM-domein dat alle landelijke preventieprogramma’s én de landelijke opschalingsfunctie bij infectieziekte-uitbraken onder één regie brengt.
Het domein Preventieprogramma’s en Opschaling voor de Publieke Gezondheid (PPG) bestaat uit vier nieuwe centra en valt onder directielid Daniëlle Schiet. Het bundelt taken die eerder waren verspreid over:
- het Centrum voor Bevolkingsonderzoek (CvB),
- de Dienst Vaccinvoorziening en Preventieprogramma’s (DVP),
- en de Landelijke Functie Opschaling Infectieziektebestrijding (LFI).
Door deze functies samen te brengen ontstaat één centrale plek voor:
- ontwerp en organisatie van bevolkingsonderzoeken en screenings;
- planning, inkoop en distributie van vaccins voor landelijke programma’s;
- coördinatie van grootschalige vaccinatiecampagnes (zoals bij Covid-19);
- landelijke opschaling bij grote uitbraken van infectieziekten.
De gedachte hierachter is vrij simpel: als preventie, vaccinatie en opschaling één keten vormen, kun je sneller schakelen, beter plannen en burgers helderder informeren.
Waarom PPG is ontstaan na corona
De coronacrisis heeft pijnlijk duidelijk gemaakt dat versnipperde verantwoordelijkheden kostbare tijd en capaciteit kunnen kosten.
Tijdens Covid-19 zagen we:
- enorme opschaling in korte tijd: van kleinschalige GGD-prikken naar megavaccinatiestraten;
- wisselende vraag naar vaccins, testcapaciteit en personeel;
- grote behoefte aan landelijke regie bij beleid, logistiek en communicatie.
Na die periode heeft het RIVM een duidelijke les getrokken:
landelijke preventieprogramma’s en crisisopschaling moeten niet in gescheiden ‘kokers’ zitten, maar in één domein met centrale sturing.
Dat betekent onder andere:
- sneller opschalen bij een nieuwe epidemie, omdat draaiboeken, data en ketenpartners al zijn georganiseerd;
- betere aansluiting tussen reguliere programma’s (zoals griepvaccinatie) en extra campagnes (bijvoorbeeld bij een nieuwe variant of nieuw virus);
- minder dubbel werk tussen verschillende RIVM-onderdelen en duidelijkere aanspreekpunten voor GGD’en, ziekenhuizen en huisartsen.
Voor zorgorganisaties en gemeenten maakt dit het makkelijker om mee te bewegen met landelijke strategieën, omdat er één domein is dat zowel de rustige tijden als de crisistijd in het vizier heeft.
De kernactiviteiten van PPG: wat gebeurt er concreet?
PPG beheert en organiseert vrijwel alle grote landelijke preventieprogramma’s die burgers via overheid en zorg ontvangen. Denk aan uitnodigingen die bij mensen thuis op de mat vallen, tot aan vaccinaties die jij in de spreekkamer zet.
1. Bevolkingsonderzoeken naar kanker
PPG is verantwoordelijk voor de landelijke organisatie van:
- Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker
- Bevolkingsonderzoek borstkanker
- Bevolkingsonderzoek darmkanker
Concreet gaat het om:
- het selecteren en uitnodigen van de juiste leeftijdsgroepen;
- kwaliteitsborging van labs, apparatuur en processen;
- bewaken van wachttijden en doorlooptijden;
- landelijke monitoring van deelnamecijfers en uitkomsten.
Voor huisartsen, verloskundigen en specialisten betekent dit dat de keten van uitnodiging tot diagnose zo soepel mogelijk moet lopen. PPG is het schakelpunt dat de randvoorwaarden organiseert, zodat jij je kunt richten op counselling, diagnostiek en behandeling.
2. Het Rijksvaccinatieprogramma (RVP)
Het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) en aanvullende vaccatieprogramma’s vallen nu ook onder PPG. Dat gaat onder meer om:
- kindervaccinaties (bijvoorbeeld tegen DKTP, BMR, HPV);
- griepvaccinatie voor risicogroepen;
- pneumokokkenvaccinatie voor ouderen;
- Covid-19-vaccinatie voor specifieke doelgroepen en campagnes.
PPG regelt hierbij:
- inkoop, distributie en voorraadbeheer van vaccins;
- landelijke richtlijnen, uitnodigingen en communicatie;
- monitoring van vaccinatiegraad en bijwerkingen (in samenwerking met andere RIVM-onderdelen).
Voor huisartsenpraktijken, JGZ-organisaties, verpleeghuizen en GGD’en zorgt dit voor meer voorspelbaarheid: één domein dat over de hele linie meekijkt, van planning tot bijlevering en van doelgroepen tot communicatie.
3. Screening tijdens en na de zwangerschap
Ook prenatale en neonatale screeningsprogramma’s hebben een plek binnen PPG. Denk aan:
- prenatale screening op down-, edwards- en patausyndroom;
- structureel echoscopisch onderzoek (20-wekenecho);
- neonatale hielprikscreening;
- gehoorscreening bij pasgeborenen.
Deze programma’s vragen intensieve samenwerking tussen verloskundigen, echocentra, kraamzorg, jeugdgezondheidszorg en laboratoria. Door deze binnen PPG te organiseren, ontstaat meer samenhang met andere preventieprogramma’s en betere mogelijkheden tot datagedreven verbetering.
4. Opschaling bij infectieziekte-uitbraken
De Landelijke Functie Opschaling Infectieziektebestrijding (LFI) is nu onderdeel van PPG. Dat betekent dat dezelfde organisatie die de reguliere programma’s draait, ook verantwoordelijk is voor:
- landelijke coördinatie bij grote uitbraken (bijvoorbeeld nieuwe griepvariant, uitbraken van mazelen of meningokokken);
- opschalingsscenario’s (vaccinatie, testcapaciteit, bron- en contactonderzoek);
- verdeling van middelen (vaccins, beschermingsmiddelen, personeelsondersteuning).
Dat verkort de lijn tussen “normale” preventie en crisisstand. Dezelfde systemen, partners en logistiek kunnen veel sneller worden opgeschaald.
Wat betekent PPG voor zorgprofessionals en organisaties?
De komst van PPG verandert niet van de ene op de andere dag jouw dagelijkse agenda, maar het verandert wél de manier waarop landelijke programma’s worden aangestuurd en ondersteund.
Meer samenhang in preventie
Omdat bevolkingsonderzoeken, vaccinaties en screenings nu in één domein zitten, kun je als organisatie:
- beter integrale preventiestrategieën ontwikkelen (bijvoorbeeld combinatie-afspraken: griepprik + pneumokokken + informatie over darmkankerscreening);
- profiteren van eenduidige communicatie richting burgers, met minder versnipperde brieven en campagnes;
- makkelijker aansluiten op landelijke pilots of innovaties (zoals digitale uitnodigingen of AI-ondersteunde triage in labs).
Heldere aanspreekpunten en ketenregie
Voor GGD’en, ziekenhuizen, regionale kankercentra en eerstelijnsorganisaties maakt PPG de lijnen korter:
- één domein als strategisch aanspreekpunt bij landelijke programma’s;
- meer voorspelbaarheid in planning van campagnes (bijv. najaarsvaccinatie);
- duidelijkere richtlijnen rondom opschaling bij regionale clusters.
Dat is ook relevant voor digitale zorg- en AI-leveranciers: wie AI-oplossingen bouwt voor triage, screening of capaciteitsplanning, heeft nu te maken met één RIVM-domein dat zowel de reguliere data als de crisisdata beheert.
Impact op AI en datagedreven zorg
De campagnecontext “AI voor Nederlandse Zorg” raakt PPG direct. Preventieprogramma’s zijn namelijk enorm data-intensief:
- miljoenen uitnodigingen per jaar;
- grootschalige screeningsdata;
- vaccinatiestatussen per leeftijd, regio en risicogroep.
Als deze gegevens onder één domein vallen, ontstaan betere kansen voor:
- voorspellende modellen: waar dreigt dalende deelname aan bevolkingsonderzoek? Welke regio’s lopen achter met vaccinaties?;
- risicostratificatie: wie heeft het meeste baat bij extra herinneringen, outreach of maatwerkcommunicatie?;
- operationele AI: optimalisatie van planningen, voorraadbeheer en logistiek (bijvoorbeeld vaccinverdeling per regio).
Organisaties die nu al met AI in de zorg bezig zijn, doen er verstandig aan om PPG te zien als dé strategische partner voor:
- datatoegang (binnen wettelijke kaders);
- validatie van modellen op populatieniveau;
- landelijke implementatie van succesvolle innovaties.
Hoe kun je je als organisatie voorbereiden op werken met PPG?
Wie slim inspeelt op PPG, zet zijn organisatie beter neer voor de komende jaren van preventie- en crisiszorg. Een paar praktische stappen:
1. Breng jouw rol in de preventieketen in kaart
- Neem je deel aan bevolkingsonderzoeken (diagnostiek, verwijzing, behandeling)?
- Voer je vaccinaties uit (JGZ, huisartsen, ziekenhuizen, ouderenzorg)?
- Ben je betrokken bij prenatale of neonatale screening?
Zodra je dat scherp hebt, kun je gericht volgen welke PPG-ontwikkelingen voor jou het meest relevant zijn.
2. Check je data- en IT-structuur
PPG zal de komende jaren steeds meer inzetten op digitale informatie-uitwisseling en datagedreven sturing. Zorg dat:
- je systemen netjes registreren wie welke uitnodiging of vaccinatie krijgt;
- gegevens veilig en gestructureerd uitwisselbaar zijn met landelijke systemen;
- je interne procesdata bruikbaar zijn voor capaciteitsplanning (denk aan AI-toepassingen voor planning van spreekuren of vaccinatiemomenten).
3. Verbind preventie met je strategische agenda
Te vaak staat preventie nog los van de rest van de strategie van zorgorganisaties. Met PPG wordt het juist logischer om preventie als lijn te zien:
- van preventieprogramma naar reguliere zorg;
- van bevolkingsonderzoek naar oncologische behandeling;
- van vaccinatie naar ziekenhuisopnames en IC-belasting.
Als raad van bestuur, medisch manager of programmaleider kun je nu expliciet beleid maken: hoe sluit onze organisatie aan op landelijke PPG-doelen, en welke innovaties (bijvoorbeeld AI in triage of planning) gaan we daarbij gebruiken?
De komende maanden: communicatie en implementatie
Volgens het RIVM worden de komende maanden alle communicatiemiddelen aangepast aan de nieuwe structuur. Denk aan:
- vernieuwde brieven en uitnodigingen;
- aangepaste websites, brochures en professionaleninformatie;
- hernoeming van onderdelen zoals CvB en DVP onder de PPG-paraplu.
Voor jou als professional of beleidsmaker is dit een goed moment om:
- intern te informeren wat PPG is en wat er verandert;
- lopende samenwerkingen met RIVM/partners tegen het licht te houden;
- te kijken waar digitale zorg, AI en preventie elkaar kunnen versterken.
Mijn verwachting is dat PPG de komende jaren steeds zichtbaarder wordt als landelijke regisseur van preventie en opschaling. Organisaties die nu alvast aanhaken – inhoudelijk, organisatorisch én digitaal – hebben straks een voorsprong.
Slot: waarom PPG meer is dan een nieuwe naam
PPG is geen cosmetische reorganisatie. Het is een structurele keuze om preventie, vaccinatie en crisisrespons als één keten te organiseren. Dat maakt Nederland wendbaarder bij nieuwe uitbraken en effectiever in dagelijkse preventiezorg.
Voor jou in de zorgpraktijk, bij een gemeente, GGD, kennisinstelling of healthtechbedrijf betekent dit:
- duidelijkere landelijke regie;
- meer kansen om data en AI in te zetten voor preventie;
- een stevigere basis voor samenwerking rond grote programma’s.
De vraag is niet óf dit domein invloed krijgt op jouw werk, maar wanneer en hoe. Wie nu al nadenkt over zijn rol in de preventieketen – en bereid is om mee te bewegen met PPG – staat sterker als de volgende golf aan programma’s, innovaties en opschalingsvragen komt.