Integrale geboortezorg werkt, maar is kwetsbaar. Waarom nu niet tornen aan bekostiging, en hoe AI kan helpen om kwaliteit én betaalbaarheid te versterken.
Waarom aan de geboortezorg niet meer getornd mag worden
In zeven Nederlandse regio’s werken integrale geboortezorgorganisaties (IGO’s) inmiddels dagelijks aan één simpel doel: moeder en kind zo gezond mogelijk door de zwangerschap en bevalling loodsen. Onderzoek uit 2024 laat zien dat deze integrale organisaties de kwaliteit van geboortezorg verbeteren. Minder overdrachtsfouten, betere afstemming, meer continuïteit rond de zwangere.
En toch hangt er een wolk boven dit fragiele succes: discussies over nieuwe vormen van bekostiging, zoals budgetbekostiging. Zorgexperts waarschuwen dat een te grove ingreep in de financiering de samenwerking die zo moeizaam is opgebouwd, zomaar kan afbreken.
Dit blog zet op een rij waarom de samenwerking in de geboortezorg zo precair is, wat er op het spel staat bij bekostiging, en hoe digitale en AI-oplossingen kunnen helpen om én kwaliteit én betaalbaarheid te versterken – zonder het systeem weer om te gooien.
Wat een IGO precies oplost in de geboortezorg
De kern: een integrale geboortezorgorganisatie doorbreekt de schotten tussen eerste lijn (verloskundigenpraktijk, kraamzorg) en tweede lijn (ziekenhuis, gynaecologie).
Van losse eilandjes naar één keten
In de ‘oude’ situatie zag je vaak:
- aparte dossiervoering in eerstelijn en ziekenhuis
- onduidelijkheid over wie eindverantwoordelijk is
- financiële prikkels die samenwerking eerder tegenwerken dan stimuleren
IGO’s proberen dat te corrigeren. In een IGO worden o.a. afspraken gemaakt over:
- gezamenlijke zorgpaden (bijvoorbeeld voor hoog-risicozwangerschappen)
- eenduidige triage en verwijzing
- gezamenlijke kwaliteitsindicatoren en uitkomsten
- gedeelde besluitvorming met de zwangere
Onderzoek laat zien dat dit kan leiden tot onder meer:
- betere ervaringen van vrouwen rond continuïteit van zorg
- minder kans op miscommunicatie tussen zorgverleners
- meer ruimte voor passende zorg (bijvoorbeeld thuis bevallen waar dat veilig kan)
De boodschap van experts: dit is niet vanzelf gegaan, maar via jarenlange gesprekken, vertrouwen opbouwen en soms stevige conflicten. De huidige samenwerking is geen stabiel bouwwerk, maar eerder een zorgvuldig opgebouwde stellage. Daar moet je niet zomaar met een sloophamer (lees: een nieuwe bekostigingsvorm) doorheen.
Waarom budgetbekostiging zoveel onrust geeft
Budgetbekostiging klinkt aantrekkelijk: één budget voor de hele keten rond zwangerschap en bevalling, waarmee de regio het “maar moet regelen”. Minder declaraties, minder productieprikkels, meer ruimte voor preventie. Op papier logisch.
De realiteit in de geboortezorg is complexer.
Drie spanningsvelden bij budgetbekostiging
-
Machtsverschuiving in de regio
Wie beheert het budget? Het ziekenhuis? De IGO? De verzekeraar? Zodra er één partij de ‘portemonnee’ vasthoudt, verschuift ook de machtsbalans. Dat kan wantrouwen aanjagen bij andere partijen. -
Risico op nieuwe schotten
Waar het huidige integrale model juist schotten probeert af te breken, kan een verkeerd ingericht budget nieuwe grenzen creëren:- tussen subgroepen (laag-risico vs. hoog-risico)
- tussen wijkverloskundigen en ziekenhuis
- tussen preventie en acute zorg
-
Kwetsbaarheid van bestaande afspraken
IGO’s zijn vaak gestoeld op precieze verdeelsleutels, gezamenlijke besluitvormingsstructuren en zorgvuldig onderhandelde contracten met zorgverzekeraars. Een nieuwe bekostigingssystematiek kan die afspraken ineens waardeloos maken, waardoor iedereen opnieuw moet beginnen.
De experts zeggen feitelijk: het systeem werkt eindelijk beter – ga nu niet in één klap alle spelregels veranderen.
De echte vraag: hoe houd je kwaliteit én betaalbaarheid in balans?
Niet tornen aan de basisstructuur wil niet zeggen dat alles maar moet blijven zoals het is. De Nederlandse geboortezorg kampt met:
- toenemende zorgvraag (meer complexe zwangerschappen, hogere gemiddelde leeftijd van moeders)
- personeelstekorten in ziekenhuizen, verloskundigenpraktijken en kraamzorg
- druk van zorgverzekeraars om kosten te beheersen
De kunst is om de goede elementen van integrale geboortezorg te versterken, zonder het financiële fundament weg te trekken.
Slimme verbeteringen zonder stelselwijziging
Een aantal richtingen waar veel winst te halen is, zonder weer een grote stelseloperatie:
-
Bundeling van bekostiging per zorgpad, niet per losse handeling
Denk aan één integraal tarief voor het volledige traject van preconceptiezorg t/m kraamperiode, binnen bestaande DBC/segment-structuren. -
Sterke regionale meerjarenafspraken
Zorgverzekeraars en IGO’s kunnen meerjarige contracten sluiten met afspraken over kwaliteit, uitkomsten en volumes. Dat geeft stabiliteit én prikkels voor verbeteringen. -
Uitkomstbekostiging stap voor stap uitbreiden
Koppeling van een deel van de vergoeding aan uitkomsten: bijvoorbeeld maternale morbiditeit, NICU-opnames, patiëntervaringen. Klein beginnen, monitoren, bijstellen. -
Gerichte investeringen in preventie
Denk aan stoppen-met-roken-programma’s, begeleiding bij overgewicht of diabetes, intensieve begeleiding bij kwetsbare gezinnen. Relatief kleine bedragen kunnen dure complicaties voorkomen.
Waar AI en digitalisering het verschil gaan maken
De campagnecontext “AI voor Nederlandse Zorg” raakt de geboortezorg direct. AI en data-analyse zijn bij uitstek geschikt voor een keten als de geboortezorg, waarin veel disciplines samenwerken rond één cliënt met een helder gedefinieerd traject.
1. Betere risicosignalering tijdens zwangerschap
AI-modellen kunnen, op basis van duizenden zwangerschappen, patronen herkennen die mensen over het hoofd zien. Denk aan verhoogde kans op:
- pre-eclampsie
- vroeggeboorte
- groeivertraging van de baby
Voorwaarde:
- goede, gestandaardiseerde data uit zowel eerste als tweede lijn
- transparante modellen (uitlegbaar aan zorgverleners én cliënten)
- afspraken over verantwoordelijkheid: AI ondersteunt, de professional beslist
IGO’s hebben hier een streepje voor, omdat zij al data over de hele keten verzamelen en gezamenlijke IT-afspraken hebben.
2. Eén integraal dossier als ruggengraat
Iedereen in de geboortezorg kent het probleem:
- verloskundige werkt in systeem A
- ziekenhuis in systeem B
- kraamzorg in systeem C
Een integraal, ketenbreed dossier – desnoods via een slim uitwisselingsplatform – maakt:
- medicatie- en allergie-informatie overal beschikbaar
- overdracht tussen eerste en tweede lijn veiliger
- kwaliteits- en uitkomstmeting veel eenvoudiger
AI kan hier bovenop draaien voor:
- automatische samenvattingen van consulten
- slimme waarschuwingen bij afwijkende waarden
- voorspellingen op populatieniveau (bijv. waar extra capaciteit nodig is)
3. Beslisondersteuning rond “juiste zorg, juiste plek”
Passende zorg in de geboortezorg betekent o.a.:
- thuis bevallen als dat veilig kan én de wens er is
- poliklinisch of klinisch bij verhoogd risico
- tijdig opschalen bij verslechtering
AI-ondersteunde beslismodellen kunnen hierbij:
- actuele risicoprofielen tonen
- scenario’s vergelijken (wat betekent keuze A of B voor risico en capaciteit?)
- zorgverleners helpen dezelfde taal te spreken richting zwangere
Voor bestuurders en zorgverzekeraars biedt dit een sterkere basis om financiering te koppelen aan passende zorg, in plaats van aan volume.
Praktische stappen voor bestuurders en zorgprofessionals
De vraag is niet óf AI en data een rol gaan spelen in de geboortezorg, maar hoe je dat organiseert zonder de fragiele samenwerking te beschadigen.
Voor bestuurders en IGO-directies
-
Leg bekostiging en samenwerking niet los van elkaar
Voer elk gesprek over nieuwe contracten samen met vertegenwoordigers uit eerste lijn, tweede lijn én kraamzorg. -
Begin klein met AI-projecten
Pilots rond risicosignalering of consult-samenvattingen zijn overzichtelijk. Kies één regio, één ziekenhuis en een paar praktijken, evalueer en schaaf bij. -
Zorg voor gezamenlijke datavisie
Maak afspraken over eigenaarschap, anonimisering, en welke uitkomstindicatoren jullie leidend vinden.
Voor zorgverzekeraars
-
Kies voor stabiliteit in contractering
Geen jaarlijkse schoktherapie, maar meerjarige afspraken met heldere kwaliteitsdoelen. Laat IGO’s niet steeds opnieuw vanaf nul beginnen. -
Vergoed ketenbrede innovaties expliciet
Denk aan vergoedingen voor integrale IT, gezamenlijke scholing of AI-implementaties die de hele keten raken. -
Gebruik data uit IGO’s slim
Niet om te straffen, maar om regio’s met goede uitkomsten te belonen en lessen te delen.
Voor verloskundigen, gynaecologen en kraamzorgorganisaties
-
Claim je plek aan tafel bij bekostigingsafspraken
Laat niet alleen bestuurders of financiers bepalen hoe geld wordt verdeeld. Jullie zien in de praktijk waar het werkt en waar niet. -
Denk mee over AI-toepassingen die werkdruk écht verlagen
Bijvoorbeeld automatische verslaglegging of triage-ondersteuning, in plaats van nóg een extra registratiesysteem. -
Blijf focussen op relatie met de cliënt
AI en data zijn hulpmiddelen. Vertrouwen en communicatie tussen zorgverlener en zwangere blijven doorslaggevend.
Waarom nu vooral rust, focus en gerichte innovatie nodig zijn
De Nederlandse geboortezorg staat internationaal bekend als relatief veilig, met veel keuzevrijheid en een sterke eerstelijn. IGO’s hebben bijgedragen aan betere afstemming en meer integrale zorg. Die samenwerking is echter nog lang niet “af”.
Grote stelselwijzigingen in de bekostiging – zoals abrupt overstappen op budgetbekostiging – brengen een reëel risico met zich mee: dat het broze vertrouwen tussen partijen afbrokkelt en iedereen terugschiet in het oude spel van eilandjes, productie en onderlinge competitie.
De verstandigste koers voor de komende jaren:
- behoud het integrale organisatiemodel als basis
- verbeter de bekostiging geleidelijk, met duidelijke kwaliteitsdoelen
- zet AI en digitalisering gericht in om risico’s eerder te signaleren, overdracht veiliger te maken en passende zorg te ondersteunen
Wie in 2026 écht verschil wil maken in de geboortezorg, richt zich niet op nóg een nieuw financieringsmodel, maar op beter samenwerken, beter data gebruiken en slimmer ondersteunen met technologie. Daar profiteren zwangeren, baby’s én zorgprofessionals direct van.