GLB-pilots, AI en beleid: zo maak je slimme landbouw schaalbaar

In 2025 zijn 22 GLB-pilots afgerond. In elk van die pilots hebben boeren, adviseurs en onderzoekers in opdracht van het ministerie van LNV (nu LVVN) nieuwe maatregelen en werkwijzen getest voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Denk aan resultaatgerichte eco-regelingen, precisielandbouw, bodemverbetering en biodiversiteitsmaatregelen.

De harde realiteit: zónder goede verbinding tussen pilots en beleid verdwijnen veel van die inzichten in een la. En dat is precies wat BoerenNatuur en LTO Nederland willen voorkomen met hun nieuwe handreiking voor een betere aansluiting tussen GLB-pilots en beleid.

Voor iedereen die bezig is met slimme landbouw, data en AI – van akkerbouwer tot melkveehouder en van erfbetreder tot beleidsmaker – is dit een cruciaal moment. Want wat nu besloten wordt, bepaalt of slimme landbouw met AI straks echt werkt op Nederlandse bedrijven óf blijft hangen in kleine projectjes.

In deze blog laat ik zien:

• waarom die handreiking belangrijk is voor jouw bedrijf;
• hoe je GLB-pilots kunt koppelen aan AI en precisielandbouw;
• welke concrete stappen boeren, collectieven en beleidsmakers nu kunnen zetten.

1. Wat doen die 22 GLB-pilots eigenlijk voor slimme landbouw?

De kern is simpel: GLB-pilots zijn het testlab voor de landbouw van morgen. In die pilots wordt uitgeprobeerd wat in de praktijk werkt – inhoudelijk, praktisch én financieel.

In veel pilots zie je dezelfde bouwstenen terug:

• resultaatgericht belonen: minder betalen per maatregel, meer op basis van resultaat (bijvoorbeeld aantoonbare toename in kruidenrijk grasland of bodembiodiversiteit);
• precisielandbouw: variabele toediening van mest en gewasbescherming, taakkaarten, drones en sensoren;
• data en monitoring: sensoren in de bodem, satellietbeelden, perceelskaarten, biodiversiteitsmetingen;
• samenwerking in het gebied: agrarische collectieven, waterschappen, natuurorganisaties en gemeenten.

Voor de serie “AI voor Nederlandse Agri-Food: Slimme Landbouw” is één ding duidelijk:

GLB-pilots zijn dé plek waar slimme algoritmes, sensordata en praktijkervaring bij elkaar komen.

Zodra je bijvoorbeeld eco-regelingen koppelt aan meetbare indicatoren – bodemorganische stof, gewasgroen, nestgelegenheid – heb je automatisch een rol voor AI:

• modellen die opbrengst en risico voorspellen;
• systemen die perceelsniveau-adviezen geven;
• automatische herkenning van akker- en weidevogels op camerabeelden;
• vroegtijdige ziekiedetectie uit drone- of satellietbeelden.

2. Waar gaat de handreiking van BoerenNatuur en LTO over?

De handreiking van BoerenNatuur en LTO Nederland gaat in de kern over één vraag:

Hoe zorg je dat inzichten uit GLB-pilots écht landen in beleid en niet ophouden na het project?

Hoewel de hele tekst van de handreiking hier niet voorhanden is, kun je – gebaseerd op eerdere trajecten – drie duidelijke lijnen verwachten.

2.1 Van losse pilot naar schaalbaar beleid

Veel pilots laten zien: het werkt op 20 of 50 bedrijven. Maar beleid vraagt onderbouwde antwoorden op vragen als:

• Werkt dit ook bij 2.000 bedrijven?
• Wat betekent het voor administratieve lasten?
• Kunnen RVO-systemen ermee overweg?
• Hoe borg je controle en handhaving?

De handreiking helpt om pilots zó in te richten dat deze vragen vanaf het begin meegenomen worden. Denk aan:

• uniforme datastandaarden;
• duidelijke indicatoren voor resultaatgericht belonen;
• afspraken over data-eigenaarschap en privacy.

2.2 Boerenbelang centraal

BoerenNatuur en LTO zijn scherp op één punt: beleid moet werkbaar en verdienbaar blijven. De handreiking zal daarom nadruk leggen op:

• eenvoud in regelingen en administratie;
• ruimte voor regionale invulling via collectieven;
• passende vergoeding voor extra risico en investering.

En eerlijk is eerlijk: als AI-toepassingen tijd kosten, ondoorzichtig zijn en geen betere beslissingen opleveren, haken boeren terecht af. De koppeling tussen GLB en slimme landbouw heeft dus alleen kans van slagen als boerengemak én bedrijfsresultaat aantoonbaar verbeteren.

2.3 Datagedreven beleid in plaats van papieren werkelijkheid

GLB-beleid leunde lang op papieren controles, kruisjes op formulieren en luchtfoto’s. De nieuwe generatie pilots laat zien dat het anders kan:

• realtime data uit sensoren en satellieten;
• AI-modellen die afwijkingen vroeg signaleren;
• dashboards die boer, adviseur en overheid dezelfde informatie geven.

De handreiking helpt beleidsmakers om data uit pilots structureel te gebruiken voor:

• het bijstellen van eco-regelingen;
• beter gerichte subsidies;
• realistische doelstellingen voor klimaat, water en biodiversiteit.

3. Hoe haak je als boer of adviseur slim aan op GLB-pilots en AI?

Wie in 2025 nog twijfelt of AI “iets voor later” is, loopt het risico ingehaald te worden door collega’s die nu al met data werken. De truc is niet om “iets met AI te doen”, maar om het te koppelen aan concrete GLB-doelen.

3.1 Begin bij een praktisch vraagstuk op je bedrijf

Kies één probleem waar je nu geld, tijd of opbrengst verliest en koppel daar slimme landbouw aan. Bijvoorbeeld:

• Nitraatuitspoeling verminderen: sensoren en meetnetten koppelen aan bemestingsadviezen;
• Plantgezondheid bewaken: drones of satellietbeelden combineren met ziektemodellen;
• Ruwvoeropbrengst optimaliseren: groeimodellen en weerdata gebruiken voor maaimoment en bemesting;
• Biodiversiteit aantonen: vaste meetpunten, cameravallen en vogelherkenning met AI.

Vraag vervolgens: hoe sluit dit aan op een GLB-eco-regeling of -pilot? Als er nu geen pilot in jouw regio loopt, neem contact op met het collectief of je belangenbehartiger: vaak kun je toch aanhaken als praktijkbedrijf of referentiebedrijf.

3.2 Zorg dat je data bruikbaar is voor beleid én voor jezelf

Data is pas waardevol als je het kunt hergebruiken. Een paar praktische tips:

• Werk met open of gangbare dataformaten zodat uitwisseling met RVO, adviespakketten of coöperaties mogelijk blijft.
• Leg basisgegevens goed vast: perceelsgrenzen, gewassen, teeltrotatie, toepassing van maatregelen.
• Scheid ruwe data en interpretatie: de ruwe sensordata is van jou; verschillende AI-modellen kunnen daar later iets mee doen.
• Maak afspraken over eigenaarschap met leveranciers van managementsystemen, loonwerkers en dronebedrijven.

Boeren die dit nu al regelen, staan straks sterker als GLB-regelingen meer datagedreven worden. Je hoeft dan niet opnieuw alles te registreren, maar kunt bestaande data benutten.

3.3 Laat je niet verleiden door gadgets, kijk naar besliskwaliteit

Slimme landbouw gaat niet om drones, robots of keurige dashboards. Het gaat om betere beslissingen:

• minder uitspoeling bij dezelfde of hogere opbrengst;
• lagere gewasbeschermingskosten bij gelijkblijvend risico;
• duidelijk aangetoonde milieuprestaties voor GLB-vergoedingen.

Mijn eigen vuistregel: als een AI-tool je binnen één seizoen niet minstens één concrete betere beslissing heeft opgeleverd (geld, tijd of risico), dan klopt de match niet – of het is nog te vroeg voor jouw bedrijf.

4. Wat betekent dit voor beleidsmakers en ketenpartijen?

De handreiking van BoerenNatuur en LTO is óók een signaal aan ministerie, provincies en ketenbedrijven: zet pilots niet aan de rand van het systeem, maar in het hart van het beleid.

4.1 Ontwerp GLB-regelingen “AI-ready”

Als je in beleid kiest voor resultaatgericht belonen, hoort daar automatisch bij:

• heldere, meetbare indicatoren (niet te veel);
• afspraken over datakwaliteit en controles;
• ruimte voor innovatieve meetmethoden, zoals remote sensing en AI.

Een praktische benadering:

• Begin eenvoudig: bijvoorbeeld met 2–3 kernindicatoren per eco-regeling (bodemorganische stof, gewasbedekking, elementen voor biodiversiteit).
• Sta meerdere meetmethoden toe: veldinspectie, gecertificeerde apps, satellietdata, collectiefmonitoring.
• Gebruik pilots als proeftuin voor nieuwe meetvormen en schaal alleen op als boeren, collectieven én uitvoerders het werkbaar vinden.

4.2 Belonen van data-inzet in plaats van extra administratie

Veel boeren hebben het gevoel dat digitale systemen vooral méér papierwerk geven. Willen we dat AI in de Nederlandse agri-foodsector echt gaat helpen, dan moet het andersom:

• hergebruik van data uit taakkaarten, bedrijfsmanagementsystemen en sensoren voor GLB-verantwoording;
• minder controle op papier, meer automatische checks op basis van data;
• duidelijke richtlijnen over wat minimaal nodig is, in plaats van stapels bijlagen.

GLB-pilots kunnen hier het bewijs leveren dat dit kan werken. De handreiking helpt om zulke lessen vast te leggen en mee te nemen in nieuw beleid.

4.3 Koppeling met keten, afzet en bank

Steeds meer ketenpartijen – van retail tot bank – vragen om duurzaamheidsdata: klimaatvoetafdruk, biodiversiteit, bodemkwaliteit. Dat leidt al snel tot “vragen van alle kanten”.

Een slimme route is:

• GLB-eisen, keteneisen en gebiedsdoelen op elkaar afstemmen;
• één basisset indicatoren gebruiken (bijvoorbeeld kringloopprestatie, bodemkwaliteit, biodiversiteit);
• AI inzetten om uit dezelfde basisdata verschillende rapportages te maken.

Zo voorkom je dat boeren drie keer dezelfde gegevens invoeren voor GLB, keurmerk en financiering.

5. Drie concrete acties voor 2025 als je met slimme landbouw verder wilt

Om het praktisch te maken, drie acties die je dit jaar nog kunt oppakken.

Actie 1 – Zoek de GLB-pilots en collectieven in jouw regio op

• Vraag welke pilots er lopen of net zijn afgerond.
• Informeer of je kunt aanhaken als praktijkbedrijf of referentiebedrijf.
• Kijk welke AI- of datatoepassingen daar al worden gebruikt.

Zo profiteer je direct van de kennis die nu al is opgebouwd.

Actie 2 – Kies één GLB-doel en koppel daar AI aan

Bijvoorbeeld:

• Waterkwaliteit → sensoren + bemestingsadvies met algoritme;
• Biodiversiteit → AI-herkenning van vogels/insecten + eco-regeling;
• Klimaat → bodemkoolstofmonitoring + koolstofproject/GLB.

Maak het klein, concreet en koppel het aan een vergoeding of kostenverlaging.

Actie 3 – Leg vast hoe jij met data wilt werken

• Schrijf voor jezelf op: welke data verzamel ik nu al? Waar staat het?
• Check contracten met leveranciers over data-eigendom.
• Bespreek met adviseur of collectief welke standaarden handig zijn richting GLB.

Wie dit nu regelt, heeft in de volgende GLB-periode een voorsprong.

Slot: van pilotland naar praktijkland – nu doorpakken

De 22 GLB-pilots van 2025 laten zien dat slimme landbouw met AI, precisiedata en gebiedssamenwerking niet langer toekomstmuziek is. De handreiking van BoerenNatuur en LTO Nederland is een kans om al die losse inzichten om te vormen tot beleid waar boeren en tuinders echt mee vooruit kunnen.

De keuze is nu: blijven we in Nederland een land van korte projecten, of bouwen we aan een datagedreven GLB-praktijk waarin AI net zo normaal wordt als een trekker of een melktank? Wie vandaag instapt, bepaalt hoe dat systeem er morgen uitziet.

Wil je verder groeien in slimme landbouw en AI op jouw bedrijf? Begin dan bij die ene concrete GLB-doelstelling, zoek de pilots om je heen op en organiseer je data. De rest volgt verrassend vaak vanzelf.