Sebuah utiliti bandar di AS sanggup bayar USD22 juta untuk komputer kuantum. Apa kaitannya dengan AI, tenaga dan minyak & gas di Malaysia? Ini jawapan ringkasnya.
Mengapa satu utiliti bandar sanggup bayar USD22 juta untuk komputer kuantum?
Sebuah utiliti milik bandar Chattanooga, Amerika Syarikat, baru sahaja berbelanja sekitar RM100 juta (USD22 juta) untuk membeli sebuah komputer kuantum khusus untuk kegunaan tenaga dan rangkaian. Mereka jangka boleh pulang modal dalam masa kurang tiga tahun.
Ini bukan universiti penyelidikan. Ini bukan gergasi teknologi. Ini syarikat utiliti elektrik dan fiber bandar – lebih kurang seperti TNB atau anak syarikat telekom milik kerajaan.
Langkah berani ini beri satu mesej jelas: kuantum dan AI semakin masuk ke jantung infrastruktur awam – grid elektrik, rangkaian fiber, keselamatan siber, malah perancangan bandar pintar.
Bagi Malaysia, terutamanya pemain tenaga dan minyak & gas seperti PETRONAS, TNB, Sarawak Energy, Sabah Electricity dan agensi kerajaan yang mengurus infrastruktur kritikal, cerita Chattanooga ini patut dibaca sebagai preview masa depan sendiri.
Dalam artikel ini, saya nak pecahkan:
- Apa sebenarnya Chattanooga sedang buat dengan komputer kuantum
- Kenapa ini relevan untuk AI dalam minyak & gas / tenaga di Malaysia
- Di mana peluang terbesar untuk kerajaan dan utiliti kita mula melangkah
- Langkah praktikal 12–24 bulan yang boleh diambil sekarang
Apa yang Chattanooga beli – dan apa kaitan dengan utiliti
Jawapan ringkas: Mereka membeli komputer kuantum kelas perusahaan dan menjadikannya sebahagian daripada ekosistem utiliti bandar.
Beberapa poin penting dari rancangan Chattanooga:
- Utiliti bandar EPB melabur USD22 juta untuk komputer kuantum IonQ Forte Enterprise
- IonQ sendiri menambah USD15 juta dan membuka pejabat di Chattanooga
- Sistem ini sedia beroperasi sekitar awal 2026
- EPB akan menjual jam penggunaan komputer kuantum kepada syarikat dan institusi penyelidikan
- Model kewangan mereka anggarkan pulang modal < 3 tahun
Kenapa utiliti yang biasanya konservatif sanggup pergi sejauh ini?
Kerana mereka melihat kuantum sebagai infrastruktur masa depan, sama seperti fiber optik yang mereka pasang sejak 2009.
EPB sudah pun ada smart grid dan rangkaian fiber berkelajuan tinggi. Kuantum adalah "lapisan seterusnya" untuk:
- Keselamatan grid & rangkaian (quantum-safe security)
- Pengoptimuman operasi (load balancing, perancangan penyelenggaraan, pengurusan aset)
- Tarikan pelaburan & bakat teknologi ke bandar
Ini selari dengan cara Malaysia bercakap tentang Pelan Tindakan Ekonomi Digital, Bandar Pintar, dan grid tenaga masa depan – cuma Chattanooga sudah beralih daripada blueprint kepada pembelian perkakasan sebenar.
Kuantum + AI: Kombinasi baharu untuk tenaga, minyak & gas
Dalam sektor tenaga dan minyak & gas, kita sudah biasa dengar penggunaan AI untuk:
- Reservoir modelling dan simulasi bawah tanah
- Predictive maintenance untuk turbin, pam, kompresor
- Pengesanan anomali untuk keselamatan operasi & HSSE
- Pengoptimuman penggunaan tenaga di kilang dan loji
Kuantum menambah satu lagi lapisan keupayaan di atas semua ini.
1. Masalah pengoptimuman yang terlalu besar untuk komputer biasa
Presiden IonQ menyebut: kebanyakan masalah perniagaan dunia boleh diubah menjadi masalah pengoptimuman. Komputer kuantum sangat kuat dalam kelas masalah ini kerana ia boleh "lihat keseluruhan landskap serentak" – bukan satu-satu kombinasi seperti komputer klasik.
Dalam konteks tenaga & O&G Malaysia, masalah pengoptimuman yang sukar gila ini termasuk:
- Penjadualan penghantaran LNG, kapal, dan paip secara serentak
- Perancangan turnaround kilang dengan ratusan kekangan (keselamatan, vendor, bahagian, cuaca)
- Pengagihan beban antara loji janakuasa konvensional, solar, hidro dan bateri
- Routing trak, kapal tangki dan lori bahan api merentasi Semenanjung, Sabah & Sarawak
Sekarang kita guna AI dan algoritma canggih, tapi semuanya masih berasaskan komputer klasik. Kuantum boleh:
- Mengurangkan masa pengiraan daripada jam/hari kepada minit
- Mencari konfigurasi yang lebih hampir kepada optimum global
- Mencuba lebih banyak senario serentak (contohnya, 1000 kombinasi jadual pipeline dan kapal sekaligus)
2. Cybersecurity grid & infrastruktur minyak & gas
Satu kebimbangan besar global: komputer kuantum akan memecahkan kaedah enkripsi biasa (RSA, ECC) dalam beberapa tahun atau dekad akan datang.
Dalam artikel Chattanooga, IonQ secara terang menyebut:
“Quantum computers will break existing encryption methods and will pose a major cybersecurity threat… Quantum networks, however, are the way to prevent that.”
Bagi Malaysia, ini menyentuh terus:
- SCADA dan OT system di platform luar pesisir dan loji penapisan
- Kawalan grid dan sistem kawalan loji janakuasa
- Sistem trading tenaga, carbon credit, dan data operasi sensitif
Teknologi quantum networking dan quantum key distribution (QKD) menjanjikan:
- Saluran komunikasi yang boleh kesan cubaan "mengintai"
- Perlindungan lebih kuat untuk data kawalan grid dan pipeline
Chattanooga sudah menguji rangkaian kuantum bandar sejak 2022. Ia konsep yang sangat relevan jika Malaysia ingin memastikan grid nasional, fasiliti PETRONAS dan infrastruktur tenaga lain kekal selamat dalam era kuantum.
3. Peramalan kegagalan & penyelenggaraan pintar
EPB menyebut mereka mahu guna kuantum untuk:
- Meramal gangguan bekalan elektrik dengan lebih awal
- Merancang penyelenggaraan berdasarkan corak kegagalan halus
Bayangkan pendekatan sama untuk:
- Kegagalan subsea equipment atau riser di pelantar
- Downhole tools yang sukar diakses
- Transformer, kabel bawah tanah dan GIS substation milik utiliti Malaysia
AI hari ini sudah buat kerja baik dalam predictive maintenance. Kombinasi AI + kuantum membenarkan model yang:
- Menganalisis lebih banyak pemboleh ubah (vibration, acoustic, tekanan, korosi, suhu, data cuaca)
- Menjalankan simulasi senario dalam skala jauh lebih besar
- Mengoptimumkan masa henti (downtime) untuk kurangkan kehilangan hasil
Apa yang Chattanooga ajar kerajaan & utiliti Malaysia
Ada tiga pelajaran utama daripada Chattanooga yang sangat boleh diterjemahkan ke konteks Malaysia.
1. Anggap kuantum sebagai infrastruktur bandar, bukan projek R&D terpencil
EPB tidak treat kuantum sebagai projek makmal. Mereka:
- Letak di bawah utiliti bandar yang ada mandat servis awam
- Bentuk pusat inovasi kuantum bersama universiti dan startup
- Gunakan model perniagaan: jual jam penggunaan kepada industri
Ini sangat berpadanan dengan cara kerajaan Malaysia bercakap tentang Bandar Pintar, MyDigital dan blueprint tenaga boleh baharu – di mana infrastruktur digital (cloud, 5G, fiber, pusat data) dianggap utiliti asas.
Untuk kita, pendekatan sama boleh bermula dengan:
- Konsortium kuantum nasional yang melibatkan PETRONAS, TNB, MIMOS, universiti, dan agensi kerajaan
- Satu atau dua lokasi perintis (contoh: Pengerang, Bintulu, Greater Klang Valley) sebagai zon ujian kuantum & AI untuk tenaga
2. Mulakan kecil tapi dengan sasaran komersial yang jelas
Walaupun nilai USD22 juta nampak besar, strategi EPB sebenarnya konservatif:
- Mereka sasarkan pulang modal < 3 tahun dengan jualan jam kuantum
- Mereka pilih satu vendor (IonQ) dan bina partnership jangka panjang
- Mereka link terus pelaburan kepada aplikasi sebenar – grid security, ramalan gangguan, R&D tempatan
Untuk pemain Malaysia, pelaburan awal mungkin bukan terus beli komputer kuantum:
- Sewa akses
quantum-as-a-servicedari pembekal global - Taja beberapa projek rintis fokus:
- Pengoptimuman rangkaian paip gas & produk
- Penjadualan turbin dan storage dalam grid bercampur (gas + hidro + solar)
- Portfolio optimization untuk projek tenaga boleh baharu
Yang penting: jelas nilai perniagaan, bukannya "kami buat kuantum sebab nampak canggih".
3. Bangunkan bakat & ekosistem, bukan hanya beli mesin
Chattanooga tak sekadar beli hardware. Mereka:
- Minta IonQ buka pejabat fizikal di bandar
- Libatkan universiti tempatan dan inkubator startup
- Bentuk Chattanooga Quantum Collaborative untuk koordinasi komuniti
Malaysia sebenarnya ada kelebihan di sini:
- Ekosistem AI dalam minyak & gas dan tenaga sudah agak matang, dipacu oleh PETRONAS dan beberapa utiliti
- Universiti tempatan sudah ada asas fizik kuantum dan kriptografi
- Pelan Ekonomi Digital menekankan bakat data & AI – kuantum boleh jadi sambungan semula jadi
Langkah praktikal:
- Modul pengenalan kuantum untuk jurutera AI & OT di syarikat tenaga
- Projek tahun akhir universiti yang guna simulator kuantum untuk masalah tenaga sebenar
- Hackathon bersama utiliti dan vendor kuantum bertema grid pintar dan minyak & gas
Bagaimana utiliti & syarikat O&G Malaysia boleh mula dalam 12–24 bulan
Berikut rangka kerja yang saya lihat paling realistik untuk konteks Malaysia sekarang.
Fasa 1: Kesedaran & penentuan kes guna (0–6 bulan)
- Audit masalah pengoptimuman sedia ada
- Contoh: penjadualan kapal LNG, perancangan shutdown loji, pengurusan beban puncak grid
- Kenal pasti 3–5 kes guna kuantum + AI paling bernilai
- Fokus pada pengurangan kos, pengurangan emisi, atau peningkatan kebolehpercayaan bekalan
- Latih kumpulan kecil "champion kuantum"
- Campuran jurutera proses, data scientist, pakar OT/SCADA
Fasa 2: Projek rintis dengan quantum-as-a-service (6–18 bulan)
- Pilih rakan teknologi kuantum dan akses cloud kuantum
- Bangun prototaip untuk 1–2 kes guna:
- Contoh: algoritma kuantum untuk pengoptimuman rangkaian paip + AI untuk ramalan permintaan
- Bandingkan prestasi dengan kaedah klasik:
- Masa pengiraan
- Kualiti penyelesaian (kos operasi, emisi, masa henti)
- Dokumentasikan nilai perniagaan dan pembelajaran teknikal
Fasa 3: Penskalaan & integrasi ke pelan infrastruktur nasional (18–36 bulan)
- Sesuai dengan blueprint nasional seperti MyDigital, Rangka Tindakan Peralihan Tenaga
- Pertimbangkan pelaburan perkakasan (jika masuk akal):
- Bukan semestinya komputer kuantum penuh – mungkin bermula dengan makmal kuantum atau rangkaian ujian
- Bentuk pusat kecemerlangan (CoE) Kuantum + AI Tenaga
- Disokong oleh kerajaan, tetapi dipandu keperluan industri (PETRONAS, TNB, pemain O&G lain)
Menghubungkan kuantum dengan agenda tenaga Malaysia
Kalau kita lihat hala tuju Malaysia hari ini – dekarbonisasi, hidrogen, grid pintar, AI dalam minyak & gas – kuantum bukan menggantikan semua ini. Kuantum melengkapkan.
- AI bantu kita faham data dan pola
- Kuantum bantu kita menyelesaikan masalah pengoptimuman yang "terlalu besar" dengan lebih cekap
- Infrastruktur digital (cloud, 5G, fiber) jadi tulang belakang untuk kedua-duanya
Chattanooga menunjukkan bahawa sebuah bandar bersaiz sederhana pun boleh menjadi hab kuantum jika mereka berani memulakan langkah pertama, mengaitkan pelaburan kepada utiliti sebenar, dan membina ekosistem sekelilingnya.
Malaysia mempunyai kelebihan yang Chattanooga tidak ada: pemain tenaga nasional berskala global, rangka kerja dasar digital yang jelas, dan pengalaman AI operasi yang semakin matang.
Persoalannya sekarang bukan sama ada kuantum akan memberi kesan kepada tenaga dan minyak & gas di Malaysia, tetapi:
Siapa yang akan menjadi peneraju awal yang menguji, mengasah dan memanfaatkan kuantum + AI untuk menjadikan infrastruktur tenaga kita lebih cekap, lebih selamat, dan lebih mampan?
Jika organisasi anda berada dalam tenaga, utiliti atau minyak & gas dan sudah pun bereksperimen dengan AI, masa 12–24 bulan akan datang adalah tempoh terbaik untuk sekurang-kurangnya:
- Faham asas kuantum
- Kenal pasti satu kes guna bernilai tinggi
- Mula berbincang dengan rakan teknologi dan universiti
Mereka yang mula awal akan ada kelebihan pengalaman yang sukar ditebus kemudian. Dan dalam dunia tenaga yang semakin kompetitif, first-mover learning advantage selalunya jauh lebih mahal daripada sekadar harga sebuah komputer kuantum.