Bagaimana Komputer Kuantum Mengubah Utiliti & Tenaga

Bagaimana Komputer Kuantum Mengubah Utiliti & Tenaga

Pada 2026, sebuah utiliti bandar di Chattanooga, Amerika Syarikat akan menghidupkan sebuah komputer kuantum bernilai USD22 juta (lebih kurang RM100 juta). Ini bukan projek universiti, bukan eksperimen makmal – ini dimiliki utiliti bandar yang tugas utamanya ialah bekalkan elektrik dan fiber kepada rakyat.

Ini sangat dekat dengan apa yang sedang Malaysia kejar melalui Blueprint Ekonomi Digital Malaysia, Rangka Tindakan Peralihan Tenaga Negara dan pelaburan AI oleh Petronas serta utiliti besar lain. Haluan global sudah jelas: AI dan pengkomputeran berprestasi tinggi (HPC dan kuantum) akan menjadi tulang belakang bandar pintar, grid pintar dan operasi tenaga.

Dalam siri "AI dalam Minyak & Gas / Tenaga" ini, kisah Chattanooga ialah cermin masa depan. Ia tunjuk apa yang bakal jadi biasa untuk TNB, Petronas, Sabah Energy, Sarawak Energy, malah kerajaan negeri yang serius dengan data & AI.

Artikel ini huraikan:

• Apa sebenarnya Chattanooga buat dengan komputer kuantum mereka
• Mengapa utiliti – bukan semestinya syarikat teknologi – yang memecut dahulu
• Bagaimana konsep sama boleh diaplikasi kepada sektor minyak & gas dan tenaga di Malaysia
• Langkah praktikal untuk agensi kerajaan & utiliti yang belum bersedia, tapi tak mahu tertinggal

Chattanooga: Utiliti Bandar Yang Berani Masuk Kuantum

Jawapannya ringkas: Chattanooga gunakan utiliti milik bandar sebagai platform pelaburan teknologi tinggi untuk menarik ekonomi digital & memperkasakan infrastruktur kritikal.

EPB, utiliti milik bandar Chattanooga yang bekalkan elektrik dan fiber optik, membuat beberapa keputusan strategik:

• Melabur USD22 juta untuk membeli komputer kuantum IonQ Forte Enterprise
• Bekerjasama dengan syarikat kuantum IonQ, yang turut menyumbang USD15 juta dan membuka pejabat di Chattanooga
• Menubuhkan pusat inovasi kuantum untuk latihan, pembangunan aplikasi dan kolaborasi dengan universiti serta startup
• Menjual masa penggunaan komputer kuantum kepada syarikat lain, dengan sasaran balik modal dalam < 3 tahun

Ini bukan projek CSR. Ini model perniagaan.

Menurut CEO EPB, hari ini di dunia mungkin ada kurang daripada 200 komputer kuantum. Aset yang jarang macam ini secara automatik jadi magnet:

• Magnet bakat (ahli sains data, jurutera, penyelidik)
• Magnet pelaburan (syarikat R&D, startup deep tech)
• Magnet projek peringkat global

Dan semua ini berpaksikan utiliti bandar, bukan syarikat Big Tech.

Apa Sebenarnya Komputer Kuantum Bantu Untuk Utiliti & Tenaga?

Komputer kuantum sangat hebat untuk satu jenis masalah: pengoptimuman skala besar yang klasik sangat perlahan untuk diselesaikan.

Dalam dunia tenaga dan minyak & gas, hampir semua masalah besar ialah masalah pengoptimuman:

• Bagaimana nak agih beban grid supaya stabil, murah dan hijau?
• Bagaimana nak susun jadual penyelenggaraan loji, platform, paip, dan kapal supaya risiko rendah dan kos minimum?
• Bagaimana nak rancang laluan kapal LNG, lori tangki, dan dron pemeriksa paip dengan gabungan kos, masa dan keselamatan?

Presiden & CEO IonQ sebut begini:

"Kebanyakan masalah perniagaan di dunia boleh ditukarkan kepada masalah pengoptimuman, dan komputer kuantum sangat bagus untuk masalah pengoptimuman kerana ia tengok semua kemungkinan secara selari."

Dalam bahasa mudah:

• Komputer klasik buat satu kiraan lepas satu – laju juga, tapi tetap bersiri
• Komputer kuantum boleh pertimbangkan berjuta kombinasi serentak, sebab qubit boleh berada dalam banyak keadaan pada masa yang sama

Untuk utiliti dan syarikat tenaga, ini membuka beberapa aplikasi:

1. Perancangan dan Pengimbangan Grid Pintar

EPB sudah pun mengoperasikan grid pintar dan rangkaian fiber berkelajuan tinggi. Dengan kuantum, mereka boleh:

• Mengoptimumkan pengagihan tenaga masa nyata merentas kawasan
• Mencampur sumber tenaga (fossil, solar, hidro, bateri) dengan lebih efisien
• Menjana jadual dispatch generasi dan storage yang lebih menjimatkan tanpa mengorbankan kebolehpercayaan

Bayangkan konteks Malaysia:

• TNB mengurus integrasi solar berskala besar, hidro di Semenanjung dan Sabah/Sarawak, serta import/ekspot tenaga antara wilayah
• Petronas pula mengurus loji janakuasa gas, pengeluaran LNG, dan bekalan gas ke industri

Masalah-masalah ini semakin kompleks bila kita tambah sasaran net-zero, tarif dinamik, dan fleksibiliti pengguna. Komputer kuantum + AI boleh jadi enjin pengoptimuman di belakang tabir.

2. Keselamatan Siber Infrastruktur Kritikal

EPB secara terbuka sebut dua perkara penting:

• Komputer kuantum pada masa depan akan memecahkan kaedah enkripsi sedia ada
• Tetapi rangkaian kuantum (quantum network) boleh beri keselamatan tahap baru – anda bukan saja boleh elak pencerobohan data, malah tahu bila orang cuba mencuri intip

Bagi sektor tenaga Malaysia yang bergantung pada SCADA, EMS, PCS dan pelbagai OT sistem lama, ini serius:

• Serangan siber ke atas grid atau platform pengeluaran bukan lagi soalan "kalau", tapi "bila"
• Bila kuantum mula matang, enkripsi klasik (RSA, ECC) akan jadi lemah

Chattanooga sudah:

• Lancarkan rangkaian kuantum pertama mereka pada 2022
• Bekerjasama dengan universiti tempatan untuk bangunkan algoritma pengesanan serangan awal

Untuk Malaysia, ini selari dengan keperluan:

• Melindungi pipeline, terminal LNG, loji janakuasa, pelantar offshore dan pusat data tenaga
• Seimbangkan akses data (untuk AI) dengan keselamatan peringkat negara

3. Ramalan Kerosakan & Penyelenggaraan (Predictive Maintenance) Level Seterusnya

Hari ini Petronas dan utiliti besar di Malaysia sudah guna AI dan IoT untuk predictive maintenance:

• Vibration monitoring untuk pam dan turbin
• Analisis imej untuk paip korosi dan kebocoran
• Model ML untuk jangka hayat peralatan kritikal

Komputer kuantum tambah satu lapisan lagi:

• Jalankan model simulasi yang jauh lebih kompleks dan besar (contoh: seluruh rangkaian paip + suhu + tekanan + corak aliran + sejarah operasi)
• Menggabungkan ratusan pembolehubah dalam pengoptimuman jadual shutdown, turnaround dan resource allocation

EPB sendiri sebut manfaat seperti:

• Keupayaan lebih baik untuk ramal gangguan dan keperluan penyelenggaraan grid
• Pengukuhan keselamatan grid melalui pengesanan awal aktiviti mencurigakan

Rumusannya: apa yang Chattanooga buat untuk grid bandar, pemain tenaga Malaysia boleh buat untuk loji, platform, paip dan grid nasional.

Kenapa Utiliti Di Hadapan, Bukan Sekadar Syarikat Teknologi

Realitinya, utiliti dan syarikat tenaga ada tiga kelebihan besar berbanding kementerian biasa bila masuk dunia AI & kuantum.

1. Aset data yang besar dan berterusan
   Utiliti jana data 24/7: meter, sensor, log, SCADA, cuaca, permintaan pengguna. Sama juga dengan pelantar minyak, kilang LNG, dan loji jana kuasa. Data ini ialah "fuel" kepada AI dan kuantum.

2. Model perniagaan yang tahan lama dan boleh rancang jauh
   Infrastruktur tenaga dirancang dalam horizon 20–30 tahun. Jadi masuk akal untuk:

   • Labur dalam teknologi yang mungkin ambil 5–10 tahun untuk matang
   • Bangunkan pusat inovasi yang pulangannya jangka panjang

3. Peranan strategik dalam dasar negara
   Grid, bekalan gas dan minyak bukan sekadar bisnes – ia aset keselamatan negara. Sebab itu kerajaan lebih mudah menyokong:

   • Projek perintis seperti rangkaian kuantum
   • Dana bersama (co-funding) untuk pusat inovasi AI & kuantum

Chattanooga guna posisi ini dengan sangat baik:

• Mereka jadikan pelaburan fiber optik 2009 sebagai batu asas
• Kemudian bina smart grid, diikuti rangkaian kuantum, dan kini komputer kuantum penuh

Ini model "step-by-step" yang Malaysia boleh tiru:

1. Fiber + 5G + pusat data tempatan
2. Grid pintar & IoT industri tenaga
3. AI untuk analitik masa nyata
4. HPC & seterusnya kuantum untuk pengoptimuman berskala negara

Bagaimana Ini Berhubung Dengan Malaysia: Minyak, Gas & Utiliti

Jika Chattanooga boleh buat sebagai bandar bersaiz sederhana, Malaysia – dengan Petronas, TNB dan pelan digital nasional – sebenarnya ada lebih banyak kelebihan.

Berikut beberapa senario yang sangat realistik dalam 5–10 tahun akan datang:

1. "Quantum-Ready" AI untuk Minyak & Gas

Sebelum melompat beli komputer kuantum, langkah praktikal ialah bangunkan aplikasi AI yang sedia disambung ke kuantum bila tiba masa.

Contoh untuk Petronas dan operator lain:

• Model AI untuk reservoir modelling yang hari ini jalan di HPC, tetapi direka bentuk supaya sebahagian modul boleh dipindahkan ke kuantum (contoh: pengoptimuman injeksi, penempatan telaga baharu)
• Sistem perancangan supply chain LNG yang gunakan algoritma cuaca, permintaan global, harga spot, dan kekangan logistik – hari ini dijalankan secara klasik, esok boleh "tambah gear" dengan kuantum

2. Pusat Inovasi Kuantum Serantau Berasaskan Utiliti

EPB menubuhkan pusat inovasi kuantum bersama universiti dan startup. Malaysia boleh buat versi yang lebih besar:

• Pusat Kuantum & AI Tenaga Nasional yang dipacu Petronas, TNB dan universiti penyelidikan
• Akses komputer kuantum (sama ada milik sendiri atau melalui cloud) untuk:
  • Penyelidikan grid hijau ASEAN
  • Optimisasi rantaian bekalan minyak & gas merentas negara
  • Latihan jurutera dan saintis data tempatan

Pusat sebegini selari dengan Blueprint Ekonomi Digital Malaysia yang mahu Malaysia jadi hub serantau untuk data dan AI.

3. Rangkaian Kuantum Untuk Infrastruktur Kritikal

Chattanooga sudah membuktikan quantum network boleh dibina atas ekosistem fiber sedia ada. Malaysia ada:

• Rangkaian fiber nasional yang semakin meluas
• Pusat data kerajaan dan komersial yang mula mematuhi standard tinggi
• Aset tenaga yang diiktiraf sebagai infrastruktur kritikal

Gabungkan ini dengan:

• Projek rintis rangkaian kuantum antara pusat kawalan grid, pusat data tenaga dan bilik kawalan platform/loji
• Latihan pantas kepada pasukan keselamatan siber OT untuk memahami ancaman kuantum dan peluang quantum-safe encryption

Apa Langkah Praktikal Untuk Agensi Kerajaan & Utiliti Malaysia?

Anda tak perlu beli komputer kuantum esok. Tapi anda memang perlu jadikan organisasi "quantum-aware" hari ini.

Beberapa langkah realistik yang saya cadangkan, berdasarkan apa yang EPB buat:

1. Mulakan dengan peta jalan (roadmap) AI + HPC + Kuantum

   • Ikatkan roadmap ini dengan pelan transformasi digital dan sasaran net-zero
   • Kenal pasti 3–5 kes penggunaan utama: pengoptimuman grid, perancangan penyelenggaraan, keselamatan siber, supply chain

2. Bentuk kolaborasi tiga serangkai

   • Utiliti / syarikat tenaga (Petronas, TNB, dll.)
   • Universiti tempatan dan pusat penyelidikan
   • Rakan teknologi (penyedia AI, HPC, dan kuantum antarabangsa)

3. Bangunkan pasukan kecil "Quantum & Advanced Computing"

   • Jangan tunggu sampai teknologi matang baru cari bakat
   • Libatkan jurutera OT, pakar keselamatan, saintis data dan arkitek IT

4. Mulakan projek perintis yang kecil tapi bermakna

   • Contoh: gunakan sumber kuantum cloud untuk menyelesaikan satu masalah pengoptimuman khusus, dan bandingkan dengan pendekatan klasik
   • Dokumentasikan manfaat (masa, kos, kualiti keputusan) untuk dijadikan kes perniagaan

5. Lindungi infrastruktur daripada ancaman kuantum

   • Audit algoritma kriptografi yang digunakan di sistem kritikal
   • Rancang transisi kepada post-quantum cryptography berperingkat, selari dengan piawaian global

Bagi organisasi yang serius, ini masa sesuai untuk bercakap dengan rakan teknologi yang sudah biasa dengan dunia utiliti, tenaga dan kerajaan – bukan sekadar vendor IT generik.

Penutup: Dari Chattanooga ke Malaysia – Siapa Berani Dulu?

Cerita Chattanooga tunjuk satu realiti yang susah dinafikan: komputer kuantum sedang bergerak dari makmal ke utiliti bandar. Bukan lagi fantasi sains fiksyen.

Bagi Malaysia, terutama pemain minyak & gas dan tenaga yang sudah kuat dalam AI, ini ialah peluang untuk naik ke peringkat seterusnya:

• Jadikan AI hari ini "kuantum-ready"
• Gunakan kekuatan utiliti dan syarikat tenaga sebagai platform inovasi nasional
• Lindungi infrastruktur kritikal daripada ancaman siber generasi baharu

Persoalan sebenar untuk kita pada 14/12/2025 bukan sama ada kuantum akan datang, tapi: adakah kita mahu jadi antara yang membentuk standard, atau sekadar menjadi pengguna lewat yang mengejar?

Jika organisasi anda sedang merangka pelan AI atau transformasi digital dalam tenaga, ini masa terbaik untuk masukkan bab kuantum sebelum terlambat.