AI & Risiko Tenaga: Gas Turki, Sekatan, dan Peluang Malaysia

Pada 12/12/2025, Presiden Turki Recep Tayyip Erdogan berangkat ke Turkmenistan untuk sambutan ulang tahun ke-30 dasar berkecuali negara Asia Tengah itu. Di sebalik majlis rasmi dan gambar pemimpin di atas karpet merah, fokus sebenar hanyalah satu: gas asli.

Turki sedang berbincang untuk mengukuhkan bekalan gas daripada Iran dan Turkmenistan melalui kombinasi kontrak jangka panjang dan perjanjian swap. Namun, semuanya berlaku dalam bayang-bayang sekatan antarabangsa yang sentiasa berubah. Satu pindaan kecil pada rejim sekatan boleh menggoncang perancangan infrastruktur bernilai berbilion dolar.

Untuk pemain tenaga di Malaysia – Petronas, utiliti besar seperti TNB, Sabah Electricity, Sarawak Energy, serta pengendali loji jana kuasa gas – cerita Turki ini bukan sekadar berita antarabangsa. Ini adalah cermin kepada risiko yang kita sendiri hadapi dalam rantaian bekalan LNG, pelaburan luar negara, dan perancangan jangka panjang tenaga negara.

Artikel ini mengupas:

• bagaimana sekatan ke atas Iran dan Turkmenistan mengganggu rancangan gas Turki,
• apa implikasinya kepada kestabilan tenaga serantau,
• dan yang paling penting, bagaimana AI (kecerdasan buatan) boleh bantu pemain Malaysia merancang, mengoptimum dan mengurangkan risiko dalam perjanjian tenaga global.

---

1. Apa Sebenarnya Berlaku: Turki, Iran, Turkmenistan dan Gas

Inti cerita Turki mudah: mereka perlukan lebih banyak gas, tetapi sumbernya penuh risiko geopolitik.

Turki selama ini bergantung pada kombinasi gas Rusia, Iran, Azerbaijan, LNG spot, dan sedikit gas domestik. Kini, Ankara mahu:

• memanjangkan dan mengukuhkan kontrak gas dengan Iran, dan
• menggunakan perjanjian swap dengan Turkmenistan, di mana gas Turkmenistan mengalir melalui Iran ke Turki.

Masalahnya? Iran dan Turkmenistan berhadapan pelbagai bentuk sekatan dan tekanan antarabangsa. Walaupun butiran terkini mungkin berubah dari masa ke masa, coraknya jelas:

Rantaian bekalan gas merentas sempadan kini sama banyak bergantung kepada politik dan undang-undang antarabangsa seperti ia bergantung kepada geologi dan paip.

Bagi Turki, kesan langsungnya ialah:

• ketidakpastian harga dan volum,
• risiko gangguan bekalan secara tiba-tiba,
• dan cabaran merancang kapasiti storan serta penjanaan elektrik.

Walaupun Turki cuba memposisikan diri sebagai hub gas Eurasia, langkah itu sentiasa dibayangi kebarangkalian sekatan baharu, pertukaran rejim, atau konflik serantau.

---

2. Kenapa Cerita Gas Turki Patut Risaukan Pemain Tenaga Malaysia

Kita mungkin jauh dari Ashgabat atau Tehran, tetapi rantaian bekalan tenaga hari ini benar-benar global. LNG dari Timur Tengah, Afrika atau Rusia boleh sampai ke terminal regasifikasi di Johor atau Melaka. Sekatan di satu wilayah boleh mengheret naik harga di seluruh dunia.

Beberapa sebab kenapa pengurus tenaga di Malaysia patut ambil serius:

1. Pendedahan Harga LNG Antarabangsa
   Loji jana kuasa gas di Malaysia masih banyak bergantung kepada LNG yang ditambat pada harga antarabangsa. Kalau bekalan ke Turki terganggu dan Eropah mula mencari LNG tambahan, harga spot boleh melambung dan menekan kos penjanaan kita.

2. Pelaburan Luar Negara Petronas
   Petronas aktif di Timur Tengah, Asia Tengah, dan Afrika. Setiap perubahan rejim sekatan atau konflik boleh:

   • mengganggu operasi di lapangan,
   • melambatkan projek piping atau LNG,
   • menukar hasil projek daripada ‘sangat menarik’ kepada ‘hampir tak berbaloi’ dalam tempoh beberapa tahun saja.

3. Perancangan Jangka Panjang Grid dan Tenaga
   Suruhanjaya Tenaga, TNB dan utiliti lain perlu merancang kapasiti 10–20 tahun ke hadapan. Jika model ramalan hanya mengambil kira permintaan dan harga pasaran tanpa memasukkan risiko geopolitik, rancangan kapasiti boleh tersasar dengan teruk.

Saya selalu cakap begini bila berbual dengan eksekutif tenaga:

"Kalau model kewangan anda anggap dunia sentiasa aman dan kontrak sentiasa dipatuhi, itu bukan model – itu harapan."

Di sinilah AI mula memainkan peranan yang jauh lebih serius daripada sekadar “analitik cantik dalam dashboard”.

---

3. AI Sebagai “Radar Risiko” Untuk Perjanjian Tenaga Global

AI paling berkesan dalam kerja yang memerlukan pencernaan data yang terlalu banyak dan terlalu laju untuk manusia hadam. Dalam konteks gas Turki–Iran–Turkmenistan, dan juga pertaruhan Malaysia dalam pasaran global, kita bercakap tentang:

• ratusan ribu dokumen – kontrak, undang-undang, garis panduan sekatan,
• berjuta-juta titik data – harga spot, volum eksport, kapasiti storan,
• ratusan isyarat politik – ucapan pemimpin, berita kebocoran, perubahan polisi kastam, pergerakan tentera.

3.1 Pemodelan Risiko Sekatan Berasaskan AI

Satu penggunaan praktikal: model AI yang meramal kebarangkalian sekatan baharu atau pengukuhan sekatan sedia ada.

Model begini boleh:

• menganalisis sejarah sekatan terhadap negara tertentu (contoh Iran, Rusia),
• memadankan pola dengan indikator semasa seperti:
  • ketegangan diplomatik,
  • resolusi PBB,
  • perubahan dasar luar negara besar,
• dan mengeluarkan skor risiko (contoh: 0–100) untuk tempoh 6–24 bulan akan datang.

Bayangkan jika pasukan niaga gas Petronas atau pembeli LNG di utiliti Malaysia ada paparan seperti:

• “Risiko sekatan tambahan ke atas Negara X dalam 12 bulan: 67/100”
• senario kesan ke atas volum eksport,
• simulasi impak kepada harga LNG di rantau Asia.

Keputusan yang lahir daripada data sebegini biasanya jauh lebih tajam berbanding hanya bergantung kepada laporan berita dan ‘gut feeling’.

3.2 Simulasi Senario dan ‘Digital Twin’ Rantaian Bekalan

Konsep yang semakin biasa dalam dunia tenaga ialah digital twin rantaian bekalan – model maya menyeluruh yang meniru aliran fizikal gas dan LNG dari telaga hingga ke pengguna akhir.

AI boleh:

• mensimulasikan apa berlaku jika paip tertentu terganggu,
• mengira kesan jika salah satu pembekal utama hilang 30% kapasiti kerana sekatan,
• mengesyorkan kombinasi pembelian jangka panjang, jangka sederhana dan spot yang paling mengurangkan kos dengan had risiko tertentu.

Bagi Malaysia, digital twin begini boleh meliputi:

• pengeluaran dalam negara (offshore Malaysia),
• terminal LNG (regasifikasi),
• rangkaian paip gas penjanaan kuasa,
• dan permintaan sektor industri & domestik.

Hasilnya: perancangan bekalan yang lebih berdaya tahan bila krisis gas global berlaku, seperti yang kita lihat semasa konflik Rusia–Ukraine dahulu.

---

4. Dari Reservoir ke Kontrak: Bagaimana Petronas Boleh Guna AI Secara Menyeluruh

Petronas memang sudah jauh ke depan dalam AI untuk reservoir modelling, predictive maintenance dan pemantauan keselamatan. Satu langkah seterusnya yang saya rasa sangat kritikal ialah melanjutkan kekuatan AI ini ke bahagian niaga, strategi dan risiko geopolitik.

4.1 AI Untuk Sokong Strategi Niaga Gas

Beberapa aplikasi praktikal untuk pasukan komersial dan niaga:

• Sistem cadangan (recommendation engine) untuk kontrak jangka panjang
  Model AI boleh mengesyorkan struktur kontrak terbaik (tenor, formula harga, volum fleksibel) berdasarkan:

  • profil risiko pembekal,
  • sejarah gangguan bekalan,
  • ramalan harga pasaran hub utama.

• Penentuan harga dinamik
  Untuk LNG portfolio, AI boleh mengoptimumkan campuran jualan jangka panjang vs spot bagi memaksimumkan margin sambil mengehadkan risiko pendedahan harga.

4.2 Integrasi AI Dengan Pengurusan Aset dan Operasi

Sekatan dan konflik bukan sahaja menjejaskan kontrak; ia juga boleh mengganggu operasi lapangan dan infrastruktur.

Gabungan AI operasi + AI risiko membolehkan:

• penjadualan penyelenggaraan aset kritikal berdasarkan risiko gangguan bekalan global (contoh: elak shutdown besar ketika pasaran sangat ketat),
• perancangan stok penimbal (buffer stock) LNG atau gas paip yang lebih pintar,
• senarai keutamaan projek infrastruktur yang mengambil kira senario geopolitik.

Sebagai contoh, jika model risiko menunjukkan kebarangkalian tinggi gangguan bekalan di satu wilayah, AI boleh:

• mencadangkan peningkatan storan strategik,
• mengesyorkan percepatan projek interkoneksi paip tertentu,
• atau menyarankan semakan semula strategi beli LNG spot vs kontrak jangka panjang.

---

5. Apa Yang Boleh Dibuat Sekarang Oleh Pemain Tenaga Malaysia

Teori tanpa tindakan tak membawa apa-apa. Beberapa langkah praktikal yang boleh dimulakan dalam 6–18 bulan akan datang:

5.1 Audit Data dan ‘Use Case’ Untuk Risiko Geopolitik

Syarikat tenaga Malaysia patut mula dengan soalan:

• Data apa berkaitan kontrak, pembekal, pergerakan harga, gangguan bekalan yang kita ada sekarang?
• Berapa banyak data geopolitik dan pasaran luar (berita, laporan, indeks risiko) yang boleh dihubungkan dengan data operasi?
• Di mana kerugian atau kos tersembunyi yang berpunca daripada kejutan pasaran luar (contoh: tempahan LNG mahal ketika krisis)?

Daripada audit ringkas ini, susun 3–5 use case AI risiko yang paling besar impak kepada EBITDA atau OPEX.

5.2 Bina “Task Force” AI Tenaga & Risiko

Jangan serahkan isu ini hanya kepada pasukan IT. Kumpulan teras patut menggabungkan:

• strategi korporat,
• risk management,
• komersial/niaga gas & LNG,
• operasi loji dan grid,
• dan data science/AI.

Matlamatnya: membina model risiko tenaga yang betul-betul digunakan dalam mesyuarat pelaburan dan perolehan, bukan sekadar projek percubaan.

5.3 Mulakan Dengan Projek Perintis Yang Jelas ROI

Contoh projek perintis yang masuk akal:

1. Model ramalan risiko harga LNG serantau 12–24 bulan, digabung dengan senario geopolitik.
2. Dashboard risiko pembekal gas & LNG, termasuk skor risiko sekatan, politik dan operasi.
3. Pengoptimuman portfolio kontrak gas menggunakan algoritma AI (contoh: pembelajaran pengukuhan) untuk cari imbangan kos–risiko terbaik.

Bila satu projek membuktikan penjimatan sebenar – contohnya, pengurangan kos pembelian LNG 3–5% atau pengurangan insiden “emergency cargo” – keyakinan organisasi terhadap AI akan melonjak.

---

6. Turki Sebagai Amaran Awal, AI Sebagai Strategi Pertahanan

Cerita Erdogan ke Turkmenistan untuk memujuk lebih banyak gas, sambil berdepan kabus sekatan terhadap Iran dan Turkmenistan, adalah gambaran dunia tenaga yang semakin rumit. Negara yang menang dalam dunia ini bukan semata-mata yang ada rizab besar, tetapi yang:

• faham risiko geopolitik secara mendalam,
• ada keupayaan menganalisis data global secara pintar,
• dan berani memasukkan AI ke dalam proses membuat keputusan, bukan hanya ke dalam slaid pembentangan.

Untuk Malaysia, khususnya Petronas dan utiliti besar, AI bukan lagi projek sampingan IT. Ia adalah alat strategi utama untuk memastikan bekalan tenaga kekal stabil, kos terkawal, dan pelaburan luar negara terlindung daripada kejutan sekatan dan konflik.

Persoalan sebenar sekarang bukan lagi sama ada kita perlu AI dalam tenaga, tetapi:

Sejauh mana cepat kita sanggup bergerak sebelum krisis gas global seterusnya memaksa kita mengejar dari belakang?

---