Pelaburan Cip & AI: Apa Malaysia Boleh Belajar dari Eropah

Mengapa kilang cip tiba-tiba jadi isu keselamatan negara

Pada hujung 2025, kerajaan Belanda masuk campur secara kecemasan dalam operasi Nexperia, sebuah pengeluar semikonduktor milik China. Tindakan ini bukan sekadar drama geopolitik antara AS dan China; ia isyarat jelas bahawa kilang cip kini dianggap aset keselamatan negara, bukan lagi sekadar pelaburan biasa.

Ini sangat dekat dengan realiti Malaysia.

Malaysia bergantung kuat kepada pelaburan asing dalam sektor E&E, terutama semikonduktor dan elektronik automotif. Pada masa yang sama, kita sedang menaik taraf ke arah kilang pintar, dengan AI mengawal robotik, kualiti, penyelenggaraan, dan rantaian bekalan. Persoalannya: bagaimana nak tarik pelabur besar, sambil melindungi aset kritikal dan data AI kilang kita?

Eropah sedang bergelut dengan dilema yang sama. Kes Nexperia memberi beberapa pengajaran terus kepada Malaysia – daripada cara mereka menapis pelaburan, hingga bagaimana mereka mengikat subsidi kepada syarat keselamatan dan tadbir urus.

Artikel ini merangkum pelajaran utama dari Eropah dan menterjemahkannya kepada konteks Malaysia, khususnya untuk penggiat AI dalam pembuatan elektronik, automotif dan semikonduktor.

---

Apa yang sebenarnya berlaku dalam kes Nexperia – dan kenapa pelabur resah

Kes Nexperia menunjukkan bagaimana risiko geopolitik boleh memaksa kerajaan ambil alih operasi kilang secara tiba-tiba, walaupun pelaburan itu telah lama berlaku.

Beberapa perkara penting yang berlaku:

• Nexperia ialah syarikat semikonduktor berpangkalan di Belanda tetapi dimiliki Wingtech dari China.
• Pada 12/2024, kerajaan AS memasukkan Wingtech ke dalam Entity List, menghadkan akses teknologi dan eksport.
• Pada 29/09/2025, AS mengembangkan lagi kawalan eksport kepada mana-mana entiti yang 50% dimiliki syarikat dalam senarai tersebut.
• Tindakan ini mencipta risiko ke atas operasi Nexperia di Eropah – daripada akses teknologi hingga keyakinan pelanggan.
• Kerajaan Belanda akhirnya menggunakan kuasa kecemasan untuk mengambil “direct operational control” ke atas operasi strategik Nexperia.

Bagi pelabur, mesejnya bercampur:

• Positif: kerajaan sanggup melindungi rantaian bekalan cip tempatan.
• Negatif: tiada siapa suka bila kerajaan boleh “masuk campur operasi” bila keadaan geopolitik berubah.

Inilah garis halus yang Eropah sedang cuba seimbangkan – dan Malaysia perlu fikir dari sekarang, sebelum isu serupa berlaku di Penang, Kulim atau Melaka.

---

Bagaimana Eropah cuba lindungi kilang cip tanpa bunuh pelaburan

1. Daripada FDI screening kepada kuasa kecemasan

Eropah dulu agak longgar terhadap pelaburan asing. Sekitar 2020 dan selepas pandemik, nada mula berubah.

Menurut penyelidik seperti Nick Houttekier dan Floor Doppen:

• Negara-negara EU mula memperkenalkan rejim saringan pelaburan asing (FDI screening) untuk sektor strategik, termasuk semikonduktor.
• Hampir semua negara EU kini ada mekanisme menilai pengambilalihan syarikat penting oleh pelabur asing.
• Tapi semikonduktor bergerak terlalu pantas – teknologi dan pemain berubah lebih cepat daripada undang-undang.

Kesannya, Eropah mula:

• Menambah kuasa ex-post – kerajaan boleh bertindak walaupun selepas urus niaga selesai.
• Menggunakan saham emas (golden share) dan nasionalisasi sementara – terutama di Perancis – untuk ambil kawalan tanpa memusnahkan hak pelabur sepenuhnya.

Realiti baru: syarikat cip di Eropah kini beroperasi dalam dunia di mana kerajaan bukan sekadar penggubal undang-undang, tetapi boleh menjadi co-pilot dalam keputusan strategik tertentu.

2. Perbezaan budaya – tapi tekanan geopolitik sama

Menariknya, setiap negara Eropah ada gaya sendiri:

• Perancis & Itali – biasa dengan campur tangan kerajaan; rakyat dan industri sudah “imun” dengan peranan negara dalam syarikat strategik.
• Belanda & UK – lebih terbuka dan “arm’s length”; sebab itu tindakan terhadap Nexperia kelihatan sangat luar biasa.
• Jerman – berada di tengah; ada campur tangan, tapi masih berhati-hati supaya tak menakutkan pelabur.

Walaupun gaya berbeza, trend besarnya sama:

• Hubungan kerajaan–syarikat semikonduktor jadi jauh lebih rapat.
• Syarikat kini mahu panduan geopolitik daripada kerajaan, bukan hanya setakat kelulusan lesen.

Bagi Malaysia, kita pun sebenarnya sudah ke arah ini – misalnya dialog rapat antara MIDA, MITI, MOSTI dengan MNC seperti Intel, Infineon, Texas Instruments dan pemain automotif.

Soalannya: adakah rangka kerja kita cukup jelas untuk lindungi kilang, data dan model AI – tanpa kelihatan terlalu “mengawal” di mata pelabur?

---

Pelajaran khusus untuk Malaysia: cip, AI, dan kepercayaan pelabur

Untuk Malaysia, isu semikonduktor dan kilang pintar bukan lagi sekadar jumlah FDI atau bilangan robot. Isunya ialah kepercayaan jangka panjang.

Berikut beberapa pelajaran praktikal daripada pengalaman Eropah.

1. Jangan hanya fokus pada “leading edge” – node matang pun kritikal

Houttekier menyebut analogi menarik:

“Sekatan teknologi ini macam waterbed – tekan satu tempat, tekanan bergerak ke tempat lain.”

AS–China bermula dengan sekatan cip 7 nm ke atas, kemudian meluas ke node matang, alat pembungkusan, dan malah bahan mentah.

Untuk Malaysia:

• Banyak operasi di sini berfokus pada back-end, assembly, test, dan node matang untuk automotif, IoT, dan perindustrian.
• Jika polisi kita hanya menilai risiko pada cip tercanggih, kita boleh terlepas “titik cekik” (choke point) sebenar seperti:
  • pengeluaran sensor automotif,
  • kawalan kuasa untuk EV,
  • modul RF untuk 5G industri,
  • atau komponen legacy yang kritikal untuk mesin kilang.

Implikasi untuk AI dalam pembuatan:

AI yang mengoptimumkan OEE, ramalan kerosakan mesin, dan rantaian bekalan sangat bergantung kepada aliran cip node matang yang stabil. Sekatan geopolitik pada segmen ini boleh merosakkan projek kilang pintar walaupun robot dan perisian AI sudah bersedia.

2. Saringan pelaburan perlu “AI-aware” dan bukan sekadar senarai sektor

FDI screening di Eropah terbukti:

• Perlu, tapi tak cukup fleksibel untuk sektor inovasi tinggi seperti semikonduktor dan AI.
• Lambat dan terlalu rigid jika bergantung semata-mata kepada senarai sektor.

Untuk Malaysia, bila kita menyemak pelaburan baharu dalam:

• kilang cip,
• pusat R&D AI,
• pusat data industri,

kita perlu bergerak ke arah:

1. Penilaian berasaskan rantaian nilai, bukan industri semata-mata.

   • Contoh: satu pelaburan kecil dalam pembekal wafer di Kulim mungkin beri kesan kepada pengeluar modul automotif di Jerman atau Jepun.

2. Soalan khusus AI dan data dalam proses kelulusan:

   • Di mana data pengeluaran akan disimpan dan diproses?
   • Siapa pemilik model AI yang dilatih atas data kilang Malaysia?
   • Bolehkah model itu dipindahkan ke luar negara tanpa kawalan?

3. Kuasa mitigasi yang jelas dan boleh diramal, bukan campur tangan ad hoc:

   • Contoh: syarat wajib data residency, akses audit kerajaan terhad, atau ring-fencing entiti tempatan – didokumentasi dengan baik, bukannya keputusan saat akhir.

Pelabur boleh terima kawalan jika peraturan jelas, konsisten dan boleh dijangka. Yang menakutkan mereka ialah ketidaktentuan politik.

3. AI dalam kilang sebagai isu keselamatan, bukan hanya produktiviti

Dalam kilang elektronik dan automotif hari ini, AI bukan lagi sekadar modul tambahan. Ia mengawal:

• jadual pengeluaran,
• pengurusan tenaga,
• pemeriksaan kualiti automatik,
• sistem AGV/robotik dalam gudang,
• dan kadangkala integrasi terus dengan pelanggan OEM global.

Jika model AI itu dimanipulasi, dicuri atau diganggu oleh pihak berkepentingan asing, kesannya boleh jadi:

• kebocoran resepi proses yang unik,
• sabotaj halus pada kualiti produk,
• kelewatan rantaian bekalan yang nampak seperti “kesilapan biasa”.

Eropah mula memasukkan elemen ini ke dalam pendekatan mereka:

• Subsidi di bawah EU Chips Act datang dengan syarat tadbir urus dan pendedahan rantaian bekalan.
• Syarikat yang menerima dana awam perlu mematuhi tahap ketelusan dan kawalan tertentu, termasuk terhadap pemilikan asing.

Malaysia boleh mengambil pendekatan sama untuk insentif AI & automasi kilang:

• Geran atau potongan cukai untuk projek AI kilang boleh dikaitkan dengan:
  • standard keselamatan siber OT/IT,
  • pelan pemulihan jika data atau model AI terjejas,
  • struktur pemilikan dan hak akses yang jelas.

Ini bukan sekadar soal “compliance”, tapi cara praktikal menaikkan tahap keyakinan pelabur global bahawa kapasiti pembuatan Malaysia stabil dan boleh dipercayai.

---

Apa pelabur cari dalam kilang pintar era AI

Pelabur yang menyalurkan ratusan juta dolar ke kilang elektronik, automotif atau semikonduktor hari ini melihat dua perkara serentak:

1. Prospek pulangan: kecekapan tinggi, automasi meluas, AI yang memaksimumkan throughput dan mengurangkan scrap.
2. Risiko jangka panjang: geopolitik, kawal selia, keselamatan data, dan ketelusan kerajaan.

Daripada pengalaman Eropah, ada beberapa faktor yang benar-benar meyakinkan pelabur:

1. Kejelasan “garis merah” kerajaan

Pelabur lebih tenang kalau negara dengan jelas menyatakan:

• sektor mana yang dilihat sebagai aset strategik (contoh: semikonduktor kuasa untuk EV, sensor automotif, AI chip untuk industri),
• jenis pelaburan apa yang akan diteliti lebih rapi,
• dan senario apa yang boleh mencetuskan kuasa kecemasan.

Malaysia patut menyatakan dengan terang:

• bahawa kita mahukan pelaburan AI dan cip,
• tetapi kita juga akan melindungi:
  • integriti rantaian bekalan kritikal,
  • data pengeluaran sensitif,
  • model AI industri yang menjadi tulang belakang ekonomi.

Bila garis ini jelas, pelabur boleh merancang struktur pelaburan dan tadbir urus dari awal.

2. Mekanisme bersama, bukan konfrontasi

Satu pengajaran menarik daripada kajian Floor Doppen ialah wujudnya kerjasama tidak formal antara kerajaan dan firma semikonduktor di Eropah:

• Syarikat berbincang awal dengan kerajaan bila ada pelaburan atau pengambilalihan berisiko.
• Kerajaan memberi isyarat politik dan analisis risiko sebelum segala-galanya meletup di media.

Malaysia sudah ada sedikit budaya ini dalam E&E, tapi masih boleh diperkuat dengan:

• forum tetap kerajaan–industri khusus untuk AI dalam pembuatan dan semikonduktor,
• saluran komunikasi sulit untuk membincangkan risiko geopolitik dan sekatan eksport,
• pasukan teknikal antara agensi yang faham kedua-dua bahasa: bahasa polisi dan bahasa kilang.

Bila hubungan ini kukuh, pelabur nampak negara sebagai rakan strategik, bukan hanya pengawal.

3. Konsistensi antara polisi digital, industri dan keselamatan

Satu masalah Eropah sekarang ialah tampalan polisi:

• undang-undang FDI satu perkara,
• peraturan data negara lain,
• keperluan keselamatan siber pula di tempat lain.

Bagi Malaysia, bila kita bercakap tentang AI di kilang semikonduktor dan automotif, tiga dunia perlu disatukan:

• Polisi industri (insentif, pelaburan, R&D)
• Polisi digital & data (AI, PDPA, cloud, data sovereignty)
• Polisi keselamatan & geopolitik (sekatan eksport, kerjasama pertahanan, dsb.)

Lebih konsisten polisi ini, lebih mudah untuk pelabur memutuskan bahawa Malaysia ialah lokasi utama untuk:

• pusat R&D AI industri,
• kilang cip automotif berautomasi tinggi,
• dan pusat kecemerlangan kilang pintar untuk rantau Asia.

---

Langkah praktikal untuk pemain industri di Malaysia

Daripada hanya melihat Eropah sebagai berita jauh, pengeluar di Malaysia – terutamanya dalam elektronik, automotif dan semikonduktor – boleh mula bertindak.

Beberapa langkah praktikal:

1. Audit pendedahan geopolitik dan rantaian bekalan cip anda.

   • Kenal pasti komponen dan pembekal yang mungkin terdedah kepada sekatan AS–China atau EU–China.
   • Peta sejauh mana kilang anda bergantung kepada satu negara untuk node tertentu, bahan tertentu, atau alat tertentu.

2. Anggap data dan model AI kilang sebagai aset strategik.

   • Pastikan kontrak dengan vendor AI dan cloud menjelaskan pemilikan model, hak akses, dan lokasi simpanan data.
   • Gubal polisi dalaman tentang siapa boleh mengekspot data proses dan untuk tujuan apa.

3. Libatkan kerajaan awal bila merancang pelaburan besar AI atau semikonduktor.

   • Bertemu MITI, MIDA, MOSTI atau agensi berkaitan untuk memahami keutamaan dasar.
   • Susun struktur pelaburan yang sejajar dengan keutamaan keselamatan negara (contoh: JV dengan entiti tempatan strategik, ring-fencing IP tertentu di Malaysia).

4. Wujudkan naratif “kilang pintar yang selamat” untuk meyakinkan pelabur dan pelanggan.

   • Dokumentasikan amalan terbaik keselamatan siber OT, ketahanan rantaian bekalan, dan tadbir urus AI.
   • Gunakan ini sebagai bahan utama dalam perbincangan dengan HQ global dan pelabur institusi.

Saya yakin, syarikat di Malaysia yang boleh menunjukkan gabungan AI canggih + tadbir urus kukuh + kesedaran geopolitik akan berada di barisan hadapan untuk menerima pelaburan baru dalam beberapa tahun akan datang.

---

Penutup: Masa untuk rangka kerja “AI + Cip + Kedaulatan” versi Malaysia

Kes Nexperia bukan cerita terpencil Eropah. Ia gambaran bagaimana dunia melihat semikonduktor – dan semakin lama, AI dalam pembuatan – sebagai aset strategik yang tak boleh dibiarkan hanyut sepenuhnya mengikut logik pasaran.

Malaysia berada di kedudukan unik: hab E&E global, pemain penting dalam OSAT dan elektronik automotif, dan kini sedang mempercepat penggunaan AI dalam kilang. Cabarannya jelas:

• Jangan mengulangi kesilapan Eropah yang lambat membina kerangka saringan dan terpaksa bertindak kecemasan.
• Pada masa sama, jangan menakutkan pelabur dengan polisi kabur atau campur tangan yang sukar dijangka.

Ada jalan tengah yang sihat – regulasi yang jelas, kerjasama kerajaan–industri yang rapat, dan penghargaan bahawa AI, data, dan kilang cip ialah sebahagian daripada kedaulatan ekonomi.

Persoalan seterusnya untuk kita di Malaysia: adakah syarikat dan pembuat dasar bersedia duduk semeja dan membina rangka kerja ini sebelum krisis besar pertama berlaku?

Jika anda terlibat dalam pembuatan elektronik, automotif atau semikonduktor dan sedang merancang projek AI atau kilang pintar baharu, ini masa terbaik untuk menyemak semula strategi pelaburan, tadbir urus data, dan hubungan anda dengan pihak berkuasa. Mereka bukan lagi “penjaga pintu” semata-mata – mereka kini sebahagian daripada ekosistem yang menentukan daya saing kilang anda untuk 10–20 tahun akan datang.